Бидний тухай
Сурталчилгаа байршуулах
Редакцийн ёс зүй
Нууцлалын бодлого
Холбоо барих
Онцлох
Шинэ
Тренд
Буцах
60
УИХ-ын гишүүн Х.Булгантуяад холбогдох хэргийг Улсын ерөнхий прокурорт хянаж байна.
Монгол Улсын Ерөнхий сайдыг огцруулсан тухай УИХ-ын 2025 оны 10-р сарын 17-ны өдрийн тогтоол нь Үндсэн хууль зөрчсөн. Ерөнхий сайдыг огцруулах эсэх асуудлыг хэлэлцэх 2025 оны 10 дугаар сарын 17-ны өдрийн 10.00 цагт УИХ-ын чуулганы нэгдсэн хуралдааныг нээхдээ хуралдаан даргалагч УИХ-ын дэд дарга Х.Булгантуяа нь “Өмнөх өдрийн ирцийн бүртгэлд үндэслэн хуралдааныг үргэлжлүүлэхээр мэдэгдэж”, УИХ-ын чуулганы хуралдааны дэгийн тухай хууль зөрчсөн гэх үндэслэлээр Ерөнхий сайд Г.Занданшатар өөрөө Үндсэн хуулийн цэцэд хандаж, хууль зөрчсөн энэ үйлдлүүдийг хянан хэлэлцэж, дүгнэлт гаргахыг хүссэн юм.
Хүсэлтийг Үндсэн хуулийн цэц хүлээн авч, Их суудлын хуралдааныг 2025 оны 10-р сарын 22-ны өглөө эхэлж, бүтэн өдрийн турш хуралдан дүгнэлтээ мөн өдрийн 22.50 цагийн орчимд танилцуулсан юм.
УИХ-ын дэд дарга Х.Булгантуяа Цэцийн их суудлын хуралдааны үеэр, Үндсэн хуулийн цэцийн гишүүн О.Мөнхсайхан танилцуулга хийж, Ерөнхий сайдын итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч С.Бямбацогт үгээ хэлсний дараа хуралдааны шууд дамжуулалтыг тасаллаа. УИХ-ыг төлөөлж ярьсан гишүүдийн яриа олон нийтэд хүрсэнгүй.
Нөгөө талаар миний бие Үндсэн хууль зөрчсөн эсэх асуудлаар өмгөөлөгч авах хүсэлтээ тавьсан ч өмгөөлөгч авах цаг хугацаа байсангүй. Өмгөөлөгч авъя гэхэд хоёр өдрийн дотор бүх материалтай танилцаж, энэ хуралдаанд оролцох ямар ч боломжгүй гэж хэлсэн. Үндсэн хууль зөрчсөн эсэхтэй холбоотой асуудалд өмгөөлөгч нар маш няхуур ханддаг. Үндсэн хуулийн их суудлын хуралдаан бол шүүхтэй харьцуулбал Дээд шүүх гэсэн үг. Дээд шүүхийн хуралдаанд хувь хүн өмгөөлөгчгүй оролцсонтой адил болж байна. Дээд шүүхийн хуралдаанд өмгөөлөгчгүй оролцсон тохиолдол байхгүй байх.
Үндсэн хуулийн цэц энэ асуудлыг гурав хоногийн дотор буюу онцгой байдал, дайн байлдаантай үеийн зохицуулалтаар маш шуурхай зохион байгуулсан. Бид хууль тогтоомжууд, Ерөнхий сайдыг огцруулах асуудлыг хэлэлцсэн өмнөх мэдээллүүд, дүрс бичлэг, бусад баримтыг гаргах өгөхөд хоёрхон өдрийг зарцууллаа гэж сэтгүүлчдэд мэдээлэл өгч байв.
Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн Х.Булгантуяа нь Монгол Улсын Их Хурлын чуулганы нэгдсэн хуралдааныг даргалахдаа Монгол Улсын Үндсэн хуулийн Нэгдүгээр зүйлийн 2 дахь хэсгийн "Ардчилсан ёс, ... хууль дээдлэх нь төрийн үйл ажиллагааны үндсэн зарчим мөн.", Дөчин гуравдугаар зүйлийн 1 дэх хэсгийн "Улсын Их Хурлын гишүүдийн дөрөвний нэгээс доошгүй нь Ерөнхий сайдыг огцруулах саналыг албан ёсоор тавибал Улсын Их Хурал гурав хоногийн дараа хэлэлцэж эхлэн арав хоногийн дотор шийдвэрлэнэ. Улсын Их Хурлын нийт гишүүний олонхи уг саналыг дэмжсэн бол Ерөнхий сайдыг огцруулах тухай Улсын Их Хурлын тогтоол баталсанд тооцож, шинэ Ерөнхий сайдыг гуч хоногийн дотор томилно." гэснийг зөрчсөн байна.
Үндсэн хуулийн цэцийн энэхүү дүгнэлт гарсан 2025 оны 10-р сарын 22-ны өдрөөс хойш 2025 оныг дуусталх хоёр сар гаруйн хугацаанд УИХ-ын дэд дарга, УИХ-ын гишүүн Х.Булгантуяа чуулганд суугаагүй. УИХ-ын гишүүдийн ирцийн бүртгэлийн хүснэгтэд түүний нэр “Эмнэлгийн чөлөөтэй” гэх тайлбартай байгаа бол 12-р сарын 4-ний өдрийн хуралдаанд ганц удаа “Гадаад томилолттой” гэсэн төлөвтэй байв.
УИХ-ын гишүүн Х.Булгантуяа Үндсэн хууль зөрчсөн гэх дүгнэлт Цэцийн дүгнэлт гарснаас хойш үйл явц цааш хэрхэн өрнөх нь хэсэг хугацаанд тодорхойгүй, УИХ-ын хуульч гишүүд ч энэ талаар “ам ангайхгүй” байгаа юм.
Шинэ оны өмнөхөн УИХ-ын гишүүн Х.Булгантуяа, Төрийн байгуулалтын байнгын хорооны дарга Ц.Сандаг-Очир, УИХ-ын П.Сайнзориг нарыг Тагнуулын ерөнхий газраас Эрүүгийн хуулийн 19.2 дугаар зүйлд заасан "Төрийн эрх барих дээд байгууллагын эрх мэдлийг хууль бусаар авах" гэх гэмт хэрэгт холбогдуулан мөрдөн шалгах ажиллагаа явуулж, улмаар яллагдагчаар татсан гэх мэдээлэл цацагдлаа. Энэ талаар Тагнуулын ерөнхий газраас өнөөдөр /2026.01.06/ тодруулсан боловч мэдээлэл өгсөнгүй.
УИХ-ын нэр бүхий гишүүдэд холбогдох хэргийг хянаж буй эсэхийг Улсын ерөнхий прокурорын газраас өчигдөр /2026.01.05/ тодруулахад “УИХ-ын гишүүн Х.Булгантуяад холбогдох хэргийг хянаж байна” гэхээс өөр мэдээлэл өгсөнгүй.
Х.Булгантуяа болон УИХ-ын нэр бүхий гишүүдтэй холбоотойгоор УИХ-ын даргад хууль хяналтын байгууллагаас албан бичиг ирсэн эсэхийг өнөөдөр /2026.01.06/ тодруулахад, УИХ-ын гишүүдтэй холбоотой асуудлаар УИХ-ын удирдлагын нэр дээр хууль хяналтын байгууллагаас ямар нэг албан бичиг ирээгүй. Хэрэв албан ёсоор хандсан бол УИХ-ын дарга асуудлыг дарах хуулийн эрх зүйн боломжгүй. Ийм тохиолдолд УИХ-ын тухай хууль болон УИХ-ын чуулганы хуралдааны дэгийн тухай хууль үйлчилнэ.
УИХ-ын гишүүн гэмт хэрэгт холбогдсон тухай албан бичиг ирсэн тохиолдолд Халдашгүй байдлын дэд хороог хуралдуулах хуулийн зохицуулалттай. Энэ дэд хороог хуралдуулах тухай асуудал УИХ-ын намрын чуулганы үеэр огт хөндөгдөөгүй гэв.
УИХ-ЫН ТУХАЙ ХУУЛЬД УИХ-ЫН ГИШҮҮНИЙ БҮРЭН ЭРХИЙГ ТҮДГЭЛЗҮҮЛЭХТЭЙ ХОЛБООТОЙ ЗОХИЦУУЛАЛТААС:
45.1.Гишүүнд холбогдуулан эрүүгийн хэрэг үүсгэсэн бөгөөд Улсын ерөнхий прокуророос түүний гэр, албан өрөө, тээврийн хэрэгсэл, биед нь үзлэг, нэгжлэг хийх зөвшөөрөл хүсэж, халдашгүй байдлыг нь түдгэлзүүлэх тухай санал ирүүлсэн бол гишүүний халдашгүй байдлыг түдгэлзүүлэх эсэх асуудлыг Улсын Их Хурал шийдвэрлэнэ.
45.6.Гишүүний халдашгүй байдал, эсхүл бүрэн эрхийг түдгэлзүүлэх эсэх асуудлыг Улсын Их Хурлын гишүүний халдашгүй байдлын дэд хороо эхэлж хэлэлцэн санал, дүгнэлтээ Хууль зүйн болон Төрийн байгуулалтын байнгын хороонд хүргүүлэх ба Улсын Их Хурлын гишүүний халдашгүй байдлын дэд хорооны хуралдаанд зөвхөн тухайн дэд хорооны гишүүд оролцоно.
45.7.Нэгдсэн хуралдаан Улсын Их Хурлын гишүүний халдашгүй байдлын дэд хороо, Хууль зүйн байнгын хороо, Төрийн байгуулалтын байнгын хорооны санал, дүгнэлтийг хэлэлцэж, Төрийн байгуулалтын байнгын хорооны саналаар нууцаар санал хурааж шийдвэрлэнэ. Хуралдаанд оролцсон гишүүдийн олонх гишүүний халдашгүй байдал, эсхүл бүрэн эрхийг түдгэлзүүлэхийг дэмжиж санал өгсөн бол энэ тухай тогтоол баталсанд тооцно.
45.8.Хуралдаанд оролцсон гишүүдийн олонх гишүүний халдашгүй байдал, эсхүл бүрэн эрхийг түдгэлзүүлэхийг дэмжээгүй бол энэ асуудлаар шийдвэр гаргахгүй.
45.9.Гишүүний халдашгүй байдал, эсхүл бүрэн эрхийг түдгэлзүүлсэн үндэслэл арилсан талаар эрх бүхий байгууллагын шийдвэрийг нэгдсэн хуралдаанд Улсын ерөнхий прокурор уншиж танилцуулснаар Улсын Их Хурлын гишүүний халдашгүй байдал, эсхүл бүрэн эрхийг сэргээх тухай тогтоол баталсанд тооцно.
УИХ-ын гишүүн Х.Булгантуяад холбогдох хэргийг Улсын ерөнхий прокурорт хянаж байна.
Монгол Улсын Ерөнхий сайдыг огцруулсан тухай УИХ-ын 2025 оны 10-р сарын 17-ны өдрийн тогтоол нь Үндсэн хууль зөрчсөн. Ерөнхий сайдыг огцруулах эсэх асуудлыг хэлэлцэх 2025 оны 10 дугаар сарын 17-ны өдрийн 10.00 цагт УИХ-ын чуулганы нэгдсэн хуралдааныг нээхдээ хуралдаан даргалагч УИХ-ын дэд дарга Х.Булгантуяа нь “Өмнөх өдрийн ирцийн бүртгэлд үндэслэн хуралдааныг үргэлжлүүлэхээр мэдэгдэж”, УИХ-ын чуулганы хуралдааны дэгийн тухай хууль зөрчсөн гэх үндэслэлээр Ерөнхий сайд Г.Занданшатар өөрөө Үндсэн хуулийн цэцэд хандаж, хууль зөрчсөн энэ үйлдлүүдийг хянан хэлэлцэж, дүгнэлт гаргахыг хүссэн юм.
Хүсэлтийг Үндсэн хуулийн цэц хүлээн авч, Их суудлын хуралдааныг 2025 оны 10-р сарын 22-ны өглөө эхэлж, бүтэн өдрийн турш хуралдан дүгнэлтээ мөн өдрийн 22.50 цагийн орчимд танилцуулсан юм.
УИХ-ын дэд дарга Х.Булгантуяа Цэцийн их суудлын хуралдааны үеэр, Үндсэн хуулийн цэцийн гишүүн О.Мөнхсайхан танилцуулга хийж, Ерөнхий сайдын итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч С.Бямбацогт үгээ хэлсний дараа хуралдааны шууд дамжуулалтыг тасаллаа. УИХ-ыг төлөөлж ярьсан гишүүдийн яриа олон нийтэд хүрсэнгүй.
Нөгөө талаар миний бие Үндсэн хууль зөрчсөн эсэх асуудлаар өмгөөлөгч авах хүсэлтээ тавьсан ч өмгөөлөгч авах цаг хугацаа байсангүй. Өмгөөлөгч авъя гэхэд хоёр өдрийн дотор бүх материалтай танилцаж, энэ хуралдаанд оролцох ямар ч боломжгүй гэж хэлсэн. Үндсэн хууль зөрчсөн эсэхтэй холбоотой асуудалд өмгөөлөгч нар маш няхуур ханддаг. Үндсэн хуулийн их суудлын хуралдаан бол шүүхтэй харьцуулбал Дээд шүүх гэсэн үг. Дээд шүүхийн хуралдаанд хувь хүн өмгөөлөгчгүй оролцсонтой адил болж байна. Дээд шүүхийн хуралдаанд өмгөөлөгчгүй оролцсон тохиолдол байхгүй байх.
Үндсэн хуулийн цэц энэ асуудлыг гурав хоногийн дотор буюу онцгой байдал, дайн байлдаантай үеийн зохицуулалтаар маш шуурхай зохион байгуулсан. Бид хууль тогтоомжууд, Ерөнхий сайдыг огцруулах асуудлыг хэлэлцсэн өмнөх мэдээллүүд, дүрс бичлэг, бусад баримтыг гаргах өгөхөд хоёрхон өдрийг зарцууллаа гэж сэтгүүлчдэд мэдээлэл өгч байв.
Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн Х.Булгантуяа нь Монгол Улсын Их Хурлын чуулганы нэгдсэн хуралдааныг даргалахдаа Монгол Улсын Үндсэн хуулийн Нэгдүгээр зүйлийн 2 дахь хэсгийн "Ардчилсан ёс, ... хууль дээдлэх нь төрийн үйл ажиллагааны үндсэн зарчим мөн.", Дөчин гуравдугаар зүйлийн 1 дэх хэсгийн "Улсын Их Хурлын гишүүдийн дөрөвний нэгээс доошгүй нь Ерөнхий сайдыг огцруулах саналыг албан ёсоор тавибал Улсын Их Хурал гурав хоногийн дараа хэлэлцэж эхлэн арав хоногийн дотор шийдвэрлэнэ. Улсын Их Хурлын нийт гишүүний олонхи уг саналыг дэмжсэн бол Ерөнхий сайдыг огцруулах тухай Улсын Их Хурлын тогтоол баталсанд тооцож, шинэ Ерөнхий сайдыг гуч хоногийн дотор томилно." гэснийг зөрчсөн байна.
Үндсэн хуулийн цэцийн энэхүү дүгнэлт гарсан 2025 оны 10-р сарын 22-ны өдрөөс хойш 2025 оныг дуусталх хоёр сар гаруйн хугацаанд УИХ-ын дэд дарга, УИХ-ын гишүүн Х.Булгантуяа чуулганд суугаагүй. УИХ-ын гишүүдийн ирцийн бүртгэлийн хүснэгтэд түүний нэр “Эмнэлгийн чөлөөтэй” гэх тайлбартай байгаа бол 12-р сарын 4-ний өдрийн хуралдаанд ганц удаа “Гадаад томилолттой” гэсэн төлөвтэй байв.
УИХ-ын гишүүн Х.Булгантуяа Үндсэн хууль зөрчсөн гэх дүгнэлт Цэцийн дүгнэлт гарснаас хойш үйл явц цааш хэрхэн өрнөх нь хэсэг хугацаанд тодорхойгүй, УИХ-ын хуульч гишүүд ч энэ талаар “ам ангайхгүй” байгаа юм.
Шинэ оны өмнөхөн УИХ-ын гишүүн Х.Булгантуяа, Төрийн байгуулалтын байнгын хорооны дарга Ц.Сандаг-Очир, УИХ-ын П.Сайнзориг нарыг Тагнуулын ерөнхий газраас Эрүүгийн хуулийн 19.2 дугаар зүйлд заасан "Төрийн эрх барих дээд байгууллагын эрх мэдлийг хууль бусаар авах" гэх гэмт хэрэгт холбогдуулан мөрдөн шалгах ажиллагаа явуулж, улмаар яллагдагчаар татсан гэх мэдээлэл цацагдлаа. Энэ талаар Тагнуулын ерөнхий газраас өнөөдөр /2026.01.06/ тодруулсан боловч мэдээлэл өгсөнгүй.
УИХ-ын нэр бүхий гишүүдэд холбогдох хэргийг хянаж буй эсэхийг Улсын ерөнхий прокурорын газраас өчигдөр /2026.01.05/ тодруулахад “УИХ-ын гишүүн Х.Булгантуяад холбогдох хэргийг хянаж байна” гэхээс өөр мэдээлэл өгсөнгүй.
Х.Булгантуяа болон УИХ-ын нэр бүхий гишүүдтэй холбоотойгоор УИХ-ын даргад хууль хяналтын байгууллагаас албан бичиг ирсэн эсэхийг өнөөдөр /2026.01.06/ тодруулахад, УИХ-ын гишүүдтэй холбоотой асуудлаар УИХ-ын удирдлагын нэр дээр хууль хяналтын байгууллагаас ямар нэг албан бичиг ирээгүй. Хэрэв албан ёсоор хандсан бол УИХ-ын дарга асуудлыг дарах хуулийн эрх зүйн боломжгүй. Ийм тохиолдолд УИХ-ын тухай хууль болон УИХ-ын чуулганы хуралдааны дэгийн тухай хууль үйлчилнэ.
УИХ-ын гишүүн гэмт хэрэгт холбогдсон тухай албан бичиг ирсэн тохиолдолд Халдашгүй байдлын дэд хороог хуралдуулах хуулийн зохицуулалттай. Энэ дэд хороог хуралдуулах тухай асуудал УИХ-ын намрын чуулганы үеэр огт хөндөгдөөгүй гэв.
УИХ-ЫН ТУХАЙ ХУУЛЬД УИХ-ЫН ГИШҮҮНИЙ БҮРЭН ЭРХИЙГ ТҮДГЭЛЗҮҮЛЭХТЭЙ ХОЛБООТОЙ ЗОХИЦУУЛАЛТААС:
45.1.Гишүүнд холбогдуулан эрүүгийн хэрэг үүсгэсэн бөгөөд Улсын ерөнхий прокуророос түүний гэр, албан өрөө, тээврийн хэрэгсэл, биед нь үзлэг, нэгжлэг хийх зөвшөөрөл хүсэж, халдашгүй байдлыг нь түдгэлзүүлэх тухай санал ирүүлсэн бол гишүүний халдашгүй байдлыг түдгэлзүүлэх эсэх асуудлыг Улсын Их Хурал шийдвэрлэнэ.
45.6.Гишүүний халдашгүй байдал, эсхүл бүрэн эрхийг түдгэлзүүлэх эсэх асуудлыг Улсын Их Хурлын гишүүний халдашгүй байдлын дэд хороо эхэлж хэлэлцэн санал, дүгнэлтээ Хууль зүйн болон Төрийн байгуулалтын байнгын хороонд хүргүүлэх ба Улсын Их Хурлын гишүүний халдашгүй байдлын дэд хорооны хуралдаанд зөвхөн тухайн дэд хорооны гишүүд оролцоно.
45.7.Нэгдсэн хуралдаан Улсын Их Хурлын гишүүний халдашгүй байдлын дэд хороо, Хууль зүйн байнгын хороо, Төрийн байгуулалтын байнгын хорооны санал, дүгнэлтийг хэлэлцэж, Төрийн байгуулалтын байнгын хорооны саналаар нууцаар санал хурааж шийдвэрлэнэ. Хуралдаанд оролцсон гишүүдийн олонх гишүүний халдашгүй байдал, эсхүл бүрэн эрхийг түдгэлзүүлэхийг дэмжиж санал өгсөн бол энэ тухай тогтоол баталсанд тооцно.
45.8.Хуралдаанд оролцсон гишүүдийн олонх гишүүний халдашгүй байдал, эсхүл бүрэн эрхийг түдгэлзүүлэхийг дэмжээгүй бол энэ асуудлаар шийдвэр гаргахгүй.
45.9.Гишүүний халдашгүй байдал, эсхүл бүрэн эрхийг түдгэлзүүлсэн үндэслэл арилсан талаар эрх бүхий байгууллагын шийдвэрийг нэгдсэн хуралдаанд Улсын ерөнхий прокурор уншиж танилцуулснаар Улсын Их Хурлын гишүүний халдашгүй байдал, эсхүл бүрэн эрхийг сэргээх тухай тогтоол баталсанд тооцно.