Бидний тухай
Сурталчилгаа байршуулах
Редакцийн ёс зүй
Нууцлалын бодлого
Холбоо барих
Онцлох
Шинэ
Тренд
Буцах
Төрийн өмчийн ХХК-д “дарга”-ын албан тушаал хашдаг этгээд хэвлэл мэдээллийн байгууллага өөрийнх зургийг зөвшөөрөлгүй ашигласантай холбоотой гомдол гаргаж, улмаар Хүний Эрхийн Үндэсний комисс (“ХЭҮК”) болон цагдаагийн байгууллага гомдлыг шалгаж тус хэвлэл, мэдээллийн байгууллагад 20 сая төгрөгийн торгуулийн шийтгэл оногдуулсан гэх асуудал ойрын өдрүүдэд олон нийтийн анхааралд ороод байна.
Тодруулбал, хэвлэл, мэдээллийн zuv.mn сайтаас 2026 оны нэгдүгээр сарын 29-ний өдөр “Хөтөлийн “Цемент шохой” ТӨХК-ийн хурган дарга Н.Ганхуяаг 450 сая төгрөгийн балгасыг 5.5 тэрбумаар үнэлж, үйлдвэрээ олон тэрбумын алдагдалд оруулжээ” гэсэн гарчигтэй нийтлэл оруулжээ. Харин, нийтлэлд нэр дурдагдсан Н.Ганхуяг нь “… уг мэдээллийг нягтлаагүй бөгөөд зөвшөөрөлгүй миний зургийг нийтлэн тараасан” гэх гомдлыг ХЭҮК-д гаргасан байна.
Улмаар, ХҮЭК-ийн Хүний хувийн мэдээлэл хамгаалах хэлтсийн даргын албан үүргийг түр орлон гүйцэтгэгч С.Ганзориг нь дээрх гомдлыг шийдвэрлүүлэхээр 2026 оны хоёрдугаар сарын 26-ны өдөр СБД-ын Цагдаагийн I хэлтэст шилжүүлжээ.
Ингэхдээ “Хүний хувийн мэдээлэл хамгаалах тухай хуулийн 4 дүгээр зүйлийн 4.1.11 дэх заалтад зааснаар Н.Ганхуягийн зураг нь хүний биометрик мэдээлэл болох тул мэдээллийн эзний зөвшөөрөлгүйгээр түүний зургийг нийтэлсэн нь Зөрчлийн тухай хуулийн 6.27 дугаар зүйлийн 6.27.3 дахь заалтад заасан зөрчлийн шинж агуулагдах боломжтой” гэх тайлбарыг тус албан бичигтээ тусгасан байна. (жич: тус албан бичигт 4.1.11 гэх заалтыг дурдсан байх боловч “биометрик мэдээлэл”-ийг хуулийн 4.1.1-д тодорхойлсон байдаг).
С.Ганзоригийн тус албан бичигт “Н.Ганхуягийн зураг нь хүний биометрик мэдээлэл болох тул” гэж тодорхойлсон шинжтэй бичсэн байгааг анхаарах нь зүйтэй.
Түүнчлэн, Зөрчлийн тухай хуулийн 6.27 дугаар зүйлийн 3 дахь хэсгийг харвал ХҮЭК-ийн Хүний хувийн мэдээлэл хамгаалах хэлтсийн даргын албан үүргийг түр орлон гүйцэтгэгч С.Ганзориг нь “zuv.mn” сайтыг “Хүний эмзэг мэдээллийг хууль бусаар олж авсан, боловсруулсан, бусдад дамжуулсан, задруулсан” гэх зөрчил үйлдсэн шинжтэй гэж гомдлыг цагдаагийн байгууллагад шилжүүлжээ.
Учир нь, ХХМХтХ-ийн 4.1.12-т заасны дагуу “биометрик мэдээлэл” нь хүний эмзэг мэдээлэлд хамаардаг.
Улмаар, цагдаагийн байгууллага энэхүү гомдлын дагуу зөрчлийн хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаа явуулаад тус хэвлэл, мэдээллийн сайтыг 20 сая төгрөгийн торгох шийдвэр гаргасан гэжээ.
Хүний хувийн мэдээлэл хамгаалах тухай хууль (“ХХМХтХ”)-ийн 4.1.1-д “биометрик мэдээлэл” – ийг дараах байдлаар тодорхойлсон байдаг. “ZUV.MN” сайтын нийтлэлд зураг ашигласантай холбогдуулан торгууль оногдуулж байгаа нь төртэй холбоотой дарга нарт ХЭҮК-ийн албан тушаалтан болон цагдаагийн байгууллага “дарга”-ыг хамгаалахын тулд хуулийн заалтыг хэрхэн явцууруулж, “дарга”-д ашигтай тайлбарлаж шийдвэрлэдэг вэ гэдэг нь илэрч байна гэж харагдахаар байна.
Тухайлбал, угтаа хуульд “биометрик мэдээлэл” гэдгийг дараах байдлаар тодорхойлжээ.
Манай улсын ХХМХтХ болон бусад холбогдох хууль тогтоомжид ХХМХтХ-ийн хамгаалалтад хамаарах “биометрик мэдээлэл”-ийн талаар өөр дэлгэрэнгүй тодорхойлолт, шалгуур байхгүй байгаа бөгөөд ямар мэдээллийг, ямар шалгуураар ийнхүү биометрик мэдээлэлд тооцож хамгаалах нарийвчилсан зохицуулалт байхгүй байна.
Энэ тохиолдолд хуулийн дээрх 4.1.1 заалтад албан бус тайлбар хийх гэж оролдвол, аливаа мэдээллийг “биометрик мэдээлэл” гэж үзэхийн тулд дараах шинжийг хамтад нь хангах шаардлагатай гэж үзэхээр байна.
- Тоног төхөөрөмж, техник хэрэгсэл, программ хангамжийн тусламжтай хүнийг тодорхойлох боломжтой өгөгдөл бүхий мэдээлэл байх; мөн
- гарын хурууны хээ, нүдний солонгон бүрхэвч, нүүр царай, дуу хоолой, биеийн хөдөлгөөний онцлог шинж зэрэг хүний бие махбодтой холбоотой биеийн давхцахгүй өгөгдөл байх.
Өөрөөр хэлбэл, нүүр царай буюу зураг нь шууд ХХМХтХ-аар хамгаалагдах “биометрик мэдээлэл” болохгүй юм. Учир нь, дээрх шалгуураар авч үзвэл техник, программ хангамжийн тусламжтай тодорхойлох боломж бүхий нүүр царайны давхцахгүй өгөгдөл буюу геометр хэмжээс нь уг хуулиар хамгаалагдах хүний биометрик мэдээлэл болно гэж үзэх юм.
Хүн бүрийн царайны зураг хуулийн энэ хамгаалалтад орно гэвэл манай улсад төдийгүй дэлхий нийтээр хуулийн энэ хамгаалалтын зөрчил хэдэн сая, тэрбумаар хэмжигдэх биз ээ.
“Дэлхий нийт” гэж харьцуулсан шалтгаан нь гэвэл – манай улс ХХМХтХ-ийг батлахдаа олон улсад өргөн хүрээнд ашиглагддаг Европын Холбооны Мэдээлэл Хамгаалах Ерөнхий Зохицуулалт (буюу GDPR - General Data Protection Regulation) – ыг суурь болгосон байдаг төдийгүй ХХМХтХ-ийн бүтэц, заалтууд бүхэлдээ биш гэхэд илт дийлэнх хэсэг нь GDPR-тай бүрнээ нийцдэг билээ.
Тэгвэл хүний зургийг, тэр дундаа төрийн холбогдох албан тушаалтны зургийг GDPR-ийн хүрээнд хэрхэн хамгаалдаг вэ, ер нь хамгаалдаг уу гэдгийг харьцуулан харъя.
Юун түрүүнд, GDPR-ийн 4-р зүйл буюу тодорхойлолтын хэсэгт “тусгай техникийн боловсруулалтын үр дүнд бий болсон царайны дүрслэл эсхүл хурууны хээний тодорхойлолт зэрэг тухайн хүний биет, физиологийн эсхүл зан төлвийн дахин давтагдашгүй өгөгдлийг таних эсхүл баталгаажуулах мэдээллийг биометрик мэдээлэл гэнэ” гэж тодорхойлжээ.
Өөрөөр хэлбэл, фото зураг дангаараа “хүний хувийн мэдээлэл” буюу ердийн мэдээлэл бөгөөд харин хүний нүүр, царайны хэлбэр, дүрс, геометр өгөгдөл зэргийг тусгай техник ашиглан мэдээллийн боловсруулалт хийж, улмаар тус боловсруулсан мэдээлэл, өгөгдлөөр тухайн хүнийг тодорхойлох, таних, баталгаажуулах боломжтой болсон тохиолдолд хүний царайны мэдээлэл нь “биометрик мэдээлэл” болохоор байна.
Энд, хуульд зааснаар “хүний хувийн мэдээлэл”, “хүний эмзэг мэдээлэл”, “биометрик мэдээлэл” зэрэг тодорхойлолтууд ялгаатайг, түүнчлэн тэдгээрийг хамгаалах хуулийн хамгаалалт, зөрчсөн хүнд хүлээлгэх хариуцлага мөн ялгаатайг дурдах нь зүйтэй байна (дэлгэрүүлэн ХХМХтХ-ийн 4.1 дэх хэсэг, Зөрчлийн тухай хуулийн 6.27 дугаар зүйлээс харах боломжтой.)
Түүнчлэн, хэвлэлийн байгууллагууд, Монголын Сэтгүүлчдийн Нэгдсэн Эвлэлээс Хүний хувийн мэдээлэл хамгаалах хэлтсийн даргын албан үүргийг түр орлон гүйцэтгэгч С.Ганзоригын үйлдэл, цагдаагийн байгууллагын торгууль оногдуулсан шийдвэр, Цементшохой ХХК-ийн Н.Ганхуягийн энэхүү үйлдлийг иргэдийн мэдэх эрх, хэвлэн нийтлэх эрх чөлөөнд халдсан ноцтой зөрчил гэж үзэж буйгаа илэрхийлээд байгаа.
Төрийн 100% өмчийн компанид буюу төр (ард түмний) өмчийг захиран зарцуулахад оролцон өндөр алба хашиж буй албан тушаалтны зургийг ч нийтлэх эрхгүй байлгах, нийтлэх эрхийг нь хязгаарлах нь иргэдийн мэдэх эрхэд халдаж буй үйлдэл гэж үзэх үндэслэлтэй.
ХҮЭК 2026 оны зургаадугаар сарын 9-ний өдөр гаргасан мэдэгдэлдээ, мөн өдөр Ерөнхий сайд Н.Учрал хийсэн мэдэгдэлдээ дурдсанчлан холбогдох зохих арга хэмжээ авна гэж найдаж байна.
Төрийн өмчийн ХХК-д “дарга”-ын албан тушаал хашдаг этгээд хэвлэл мэдээллийн байгууллага өөрийнх зургийг зөвшөөрөлгүй ашигласантай холбоотой гомдол гаргаж, улмаар Хүний Эрхийн Үндэсний комисс (“ХЭҮК”) болон цагдаагийн байгууллага гомдлыг шалгаж тус хэвлэл, мэдээллийн байгууллагад 20 сая төгрөгийн торгуулийн шийтгэл оногдуулсан гэх асуудал ойрын өдрүүдэд олон нийтийн анхааралд ороод байна.
Тодруулбал, хэвлэл, мэдээллийн zuv.mn сайтаас 2026 оны нэгдүгээр сарын 29-ний өдөр “Хөтөлийн “Цемент шохой” ТӨХК-ийн хурган дарга Н.Ганхуяаг 450 сая төгрөгийн балгасыг 5.5 тэрбумаар үнэлж, үйлдвэрээ олон тэрбумын алдагдалд оруулжээ” гэсэн гарчигтэй нийтлэл оруулжээ. Харин, нийтлэлд нэр дурдагдсан Н.Ганхуяг нь “… уг мэдээллийг нягтлаагүй бөгөөд зөвшөөрөлгүй миний зургийг нийтлэн тараасан” гэх гомдлыг ХЭҮК-д гаргасан байна.
Улмаар, ХҮЭК-ийн Хүний хувийн мэдээлэл хамгаалах хэлтсийн даргын албан үүргийг түр орлон гүйцэтгэгч С.Ганзориг нь дээрх гомдлыг шийдвэрлүүлэхээр 2026 оны хоёрдугаар сарын 26-ны өдөр СБД-ын Цагдаагийн I хэлтэст шилжүүлжээ.
Ингэхдээ “Хүний хувийн мэдээлэл хамгаалах тухай хуулийн 4 дүгээр зүйлийн 4.1.11 дэх заалтад зааснаар Н.Ганхуягийн зураг нь хүний биометрик мэдээлэл болох тул мэдээллийн эзний зөвшөөрөлгүйгээр түүний зургийг нийтэлсэн нь Зөрчлийн тухай хуулийн 6.27 дугаар зүйлийн 6.27.3 дахь заалтад заасан зөрчлийн шинж агуулагдах боломжтой” гэх тайлбарыг тус албан бичигтээ тусгасан байна. (жич: тус албан бичигт 4.1.11 гэх заалтыг дурдсан байх боловч “биометрик мэдээлэл”-ийг хуулийн 4.1.1-д тодорхойлсон байдаг).
С.Ганзоригийн тус албан бичигт “Н.Ганхуягийн зураг нь хүний биометрик мэдээлэл болох тул” гэж тодорхойлсон шинжтэй бичсэн байгааг анхаарах нь зүйтэй.
Түүнчлэн, Зөрчлийн тухай хуулийн 6.27 дугаар зүйлийн 3 дахь хэсгийг харвал ХҮЭК-ийн Хүний хувийн мэдээлэл хамгаалах хэлтсийн даргын албан үүргийг түр орлон гүйцэтгэгч С.Ганзориг нь “zuv.mn” сайтыг “Хүний эмзэг мэдээллийг хууль бусаар олж авсан, боловсруулсан, бусдад дамжуулсан, задруулсан” гэх зөрчил үйлдсэн шинжтэй гэж гомдлыг цагдаагийн байгууллагад шилжүүлжээ.
Учир нь, ХХМХтХ-ийн 4.1.12-т заасны дагуу “биометрик мэдээлэл” нь хүний эмзэг мэдээлэлд хамаардаг.
Улмаар, цагдаагийн байгууллага энэхүү гомдлын дагуу зөрчлийн хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаа явуулаад тус хэвлэл, мэдээллийн сайтыг 20 сая төгрөгийн торгох шийдвэр гаргасан гэжээ.
Хүний хувийн мэдээлэл хамгаалах тухай хууль (“ХХМХтХ”)-ийн 4.1.1-д “биометрик мэдээлэл” – ийг дараах байдлаар тодорхойлсон байдаг. “ZUV.MN” сайтын нийтлэлд зураг ашигласантай холбогдуулан торгууль оногдуулж байгаа нь төртэй холбоотой дарга нарт ХЭҮК-ийн албан тушаалтан болон цагдаагийн байгууллага “дарга”-ыг хамгаалахын тулд хуулийн заалтыг хэрхэн явцууруулж, “дарга”-д ашигтай тайлбарлаж шийдвэрлэдэг вэ гэдэг нь илэрч байна гэж харагдахаар байна.
Тухайлбал, угтаа хуульд “биометрик мэдээлэл” гэдгийг дараах байдлаар тодорхойлжээ.
Манай улсын ХХМХтХ болон бусад холбогдох хууль тогтоомжид ХХМХтХ-ийн хамгаалалтад хамаарах “биометрик мэдээлэл”-ийн талаар өөр дэлгэрэнгүй тодорхойлолт, шалгуур байхгүй байгаа бөгөөд ямар мэдээллийг, ямар шалгуураар ийнхүү биометрик мэдээлэлд тооцож хамгаалах нарийвчилсан зохицуулалт байхгүй байна.
Энэ тохиолдолд хуулийн дээрх 4.1.1 заалтад албан бус тайлбар хийх гэж оролдвол, аливаа мэдээллийг “биометрик мэдээлэл” гэж үзэхийн тулд дараах шинжийг хамтад нь хангах шаардлагатай гэж үзэхээр байна.
- Тоног төхөөрөмж, техник хэрэгсэл, программ хангамжийн тусламжтай хүнийг тодорхойлох боломжтой өгөгдөл бүхий мэдээлэл байх; мөн
- гарын хурууны хээ, нүдний солонгон бүрхэвч, нүүр царай, дуу хоолой, биеийн хөдөлгөөний онцлог шинж зэрэг хүний бие махбодтой холбоотой биеийн давхцахгүй өгөгдөл байх.
Өөрөөр хэлбэл, нүүр царай буюу зураг нь шууд ХХМХтХ-аар хамгаалагдах “биометрик мэдээлэл” болохгүй юм. Учир нь, дээрх шалгуураар авч үзвэл техник, программ хангамжийн тусламжтай тодорхойлох боломж бүхий нүүр царайны давхцахгүй өгөгдөл буюу геометр хэмжээс нь уг хуулиар хамгаалагдах хүний биометрик мэдээлэл болно гэж үзэх юм.
Хүн бүрийн царайны зураг хуулийн энэ хамгаалалтад орно гэвэл манай улсад төдийгүй дэлхий нийтээр хуулийн энэ хамгаалалтын зөрчил хэдэн сая, тэрбумаар хэмжигдэх биз ээ.
“Дэлхий нийт” гэж харьцуулсан шалтгаан нь гэвэл – манай улс ХХМХтХ-ийг батлахдаа олон улсад өргөн хүрээнд ашиглагддаг Европын Холбооны Мэдээлэл Хамгаалах Ерөнхий Зохицуулалт (буюу GDPR - General Data Protection Regulation) – ыг суурь болгосон байдаг төдийгүй ХХМХтХ-ийн бүтэц, заалтууд бүхэлдээ биш гэхэд илт дийлэнх хэсэг нь GDPR-тай бүрнээ нийцдэг билээ.
Тэгвэл хүний зургийг, тэр дундаа төрийн холбогдох албан тушаалтны зургийг GDPR-ийн хүрээнд хэрхэн хамгаалдаг вэ, ер нь хамгаалдаг уу гэдгийг харьцуулан харъя.
Юун түрүүнд, GDPR-ийн 4-р зүйл буюу тодорхойлолтын хэсэгт “тусгай техникийн боловсруулалтын үр дүнд бий болсон царайны дүрслэл эсхүл хурууны хээний тодорхойлолт зэрэг тухайн хүний биет, физиологийн эсхүл зан төлвийн дахин давтагдашгүй өгөгдлийг таних эсхүл баталгаажуулах мэдээллийг биометрик мэдээлэл гэнэ” гэж тодорхойлжээ.
Өөрөөр хэлбэл, фото зураг дангаараа “хүний хувийн мэдээлэл” буюу ердийн мэдээлэл бөгөөд харин хүний нүүр, царайны хэлбэр, дүрс, геометр өгөгдөл зэргийг тусгай техник ашиглан мэдээллийн боловсруулалт хийж, улмаар тус боловсруулсан мэдээлэл, өгөгдлөөр тухайн хүнийг тодорхойлох, таних, баталгаажуулах боломжтой болсон тохиолдолд хүний царайны мэдээлэл нь “биометрик мэдээлэл” болохоор байна.
Энд, хуульд зааснаар “хүний хувийн мэдээлэл”, “хүний эмзэг мэдээлэл”, “биометрик мэдээлэл” зэрэг тодорхойлолтууд ялгаатайг, түүнчлэн тэдгээрийг хамгаалах хуулийн хамгаалалт, зөрчсөн хүнд хүлээлгэх хариуцлага мөн ялгаатайг дурдах нь зүйтэй байна (дэлгэрүүлэн ХХМХтХ-ийн 4.1 дэх хэсэг, Зөрчлийн тухай хуулийн 6.27 дугаар зүйлээс харах боломжтой.)
Түүнчлэн, хэвлэлийн байгууллагууд, Монголын Сэтгүүлчдийн Нэгдсэн Эвлэлээс Хүний хувийн мэдээлэл хамгаалах хэлтсийн даргын албан үүргийг түр орлон гүйцэтгэгч С.Ганзоригын үйлдэл, цагдаагийн байгууллагын торгууль оногдуулсан шийдвэр, Цементшохой ХХК-ийн Н.Ганхуягийн энэхүү үйлдлийг иргэдийн мэдэх эрх, хэвлэн нийтлэх эрх чөлөөнд халдсан ноцтой зөрчил гэж үзэж буйгаа илэрхийлээд байгаа.
Төрийн 100% өмчийн компанид буюу төр (ард түмний) өмчийг захиран зарцуулахад оролцон өндөр алба хашиж буй албан тушаалтны зургийг ч нийтлэх эрхгүй байлгах, нийтлэх эрхийг нь хязгаарлах нь иргэдийн мэдэх эрхэд халдаж буй үйлдэл гэж үзэх үндэслэлтэй.
ХҮЭК 2026 оны зургаадугаар сарын 9-ний өдөр гаргасан мэдэгдэлдээ, мөн өдөр Ерөнхий сайд Н.Учрал хийсэн мэдэгдэлдээ дурдсанчлан холбогдох зохих арга хэмжээ авна гэж найдаж байна.