УИХ-ын чуулганы үдээс хойших хуралдаан эхэллээ. 

Монгол Улсын Их Хурлын чуулганы хуралдааны дэгийн тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төсөл болон хамт өргөн мэдүүлсэн хуулийн төслүүдийг хэлэлцэнэ.

УИХ-ын гишүүн Ж.Бат-Эрдэнэ нарын 12 гишүүн 2026.05.13-ны өдөр энэ хуулийн төслийг өргөн мэдүүлжээ. Өнөөдөр УИХ-аар энэ төслийг хэлэлцэх эсэхийг шийднэ. Төсөлтэй холбогдуулан асуулт асуух хугацаа 90 минут байна. 

УИХ-ын гишүүн Ж.Бат-Эрдэнэ, А.Ариунзаяа, Ж.Батжарал, Н.Батсүмбэрэл, Б.Бейсен, С.Бямбацогт нар хуулийг санаачилжээ. 

УИХ гишүүний ирц хангалтгүй бол тухайн гишүүний нэг сарын төсвийг олгохгүй

Энэ хуульд тусгасан гол заалт нь УИХ-ын гишүүдийн хариуцлагыг нэмэгдүүлэхийн тулд санхүүгийн хариуцлага тооцох тухай юм. 

“15.11.Ёс зүйн дэд хороо гишүүнд дараах тохиолдолд гишүүний зөвлөх, туслах, бие төлөөлөгч-туслахын цалингийн зардлаас бусад гишүүний төсвийн нэг сард оногдох санхүүжилтийг олгохгүй байх хариуцлага хүлээлгэнэ:

15.11.1.гишүүн энэ хуулийн 7.3, 7.5, 10.12-т зааснаас бусад тохиолдолд нэг сарын хугацааны нэгдсэн, Байнгын, дэд хорооны хуралдааны нийт санал хураалтын 50-аас дээш хувьд оролцоогүй;

15.11.2.гишүүн ээлжит чуулганы хугацаанд нэгдсэн, эсхүл харьяалагдах Байнгын хорооны, эсхүл дэд хорооны хуралдаанд 5 ба түүнээс дээш удаа хүндэтгэн үзэх шалтгаангүйгээр хүрэлцэн ирээгүй.

УИХ-ын дарга С.Бямбацогт спикерийн хувиар ажлаа хурдан шуурхай явуулахын тулд энэ хуулийг оруулж ирлээ. Төслийг намын бүлгүүд дахин хэлэлцэх шаардлагатай. УИХ-ын бүх гишүүн саналаа хэлж, хүлээн зөвшөөрсний дараа энэ төслийг баталбал дараа нь хэрэгжүүлэхэд дөхөмтэй.         

Зарим сонгогч тойргийнх нь гишүүн УИХ-ын чуулганы нэгдсэн хуралдаанаар юм хэлдэггүй, таг дуугүй гэж шүүмжилдэг. Гэтэл УИХ-ын гишүүн үг хэлэх, асуулт асуух, хэдэн минут ярихыг УИХ-ын даргын зөвлөлөөр шийддэг болох юм байна гэж гишүүд шүүмжлэв.

УИХ-ын даргад ямар ч хуулийн төсөл өргөн барьсан байна, нэг сарын дотор хэлэлцүүлдэг болох заалтыг төсөлд нэмжээ. Учир нь УИХ-ын даргад өргөн барьсан ч хэлэлцүүлдэггүй, удаадаг явдал бий гэж УИХ-ын дарга С.Бямбацогт хэлэв. 

УИХ-ын гишүүн Э.Болормаа: Энэ хуулийн төсөл онигоотой юм. УИХ-ын гишүүн ирцээ бүрдүүлэхгүй бол төсвөөс нь хасах юм байна. Монголын хамгийн баян хүмүүс энд суудаг. Нэг сарын төсвөө хасуулахаас айх хүн энд хэд болдоо? УИХ-ын гишүүний үгээ хэлэх эрхийг ямар ч нөхцөлд хасаж болохгүй.

Ингэснээр тухайн УИХ-ын гишүүний тойргийн иргэд хохирох вий. УИХ-ын гишүүний ирц гэх мэт маш жижиг асуудал ярьж байгаа нь маш харамсалтай. Иргэд хариуцлага нэхэж байгаа нь үнэн. Тойрогтоо ажилласан гишүүний ирцийг хэрхэх вэ? Үүний оронд авлига, үндэслэлгүйгээр хөрөнгөжсөн асуудлыг ярья. Махны үнэ, инфляц, ядуурал, Рио Тинтогийн хэлэлцээг ярья. 

УИХ-ын гишүүн Х.Баттулга, С.Лүндэг нар хуралдаанаа хамгийн их тасалсан зэрэг нь надад огт хамаагүй.  

УИХ-ын дарга С.Бямбацогт: Ард түмний төлөөлөл юм бол УИХ-ын чуулганы хуралдаандаа суух ёстой. Том асуудал, жижиг асуудал гэж бадаггүй. УИХ-ын чуулганы хуралдаан долоо хоногт 2 өдөр л хуралддаг. Гэтэл энэ хуралдаанд суухгүй байх нь зөв юм уу? Бусад улсуудын парламентыг дэгийг судалсан, Германд өндөр торгууль ногдуулдаг юм билээ. Хуралдаа суугаагүйн төлөө хариуцлага тооцох нь буруу гэж ярьж байгаа нь зохимжгүй байна. 

Заримдаа УИХ-ын гишүүд хууль санаачлагчаас хэт олон асуулт асуудаг, танин мэдэхүйн асуулт асуудаг тул асуулт асуух бол урьдчилж намын бүлгийн даргад урьдчилж мэдэгдэнэ. Ингэснээр цагаа хэмнэнэ.    

УИХ-ын гишүүд маргадаг биш мэтгэлцдэг, хэрэлддэг биш хэлэлцдэг жишиг тогтооё. Энэ нь УИХ-ын гишүүд болон УИХ-ын нэр хүндийг ч өндөрт өргөнө. УИХ-ын гишүүд гар мухар байгаа нь үнэн. Одоо УИХ-ын гишүүд 3-4 аймгаас сонгогддог болсон. Өмнө нь нэг аймгаас сонгогддог байв. Тойргийг томсголоо гээд гишүүний ажлын албыг өргөтгөөгүй. Төсвийн бололцоо хэцүү байгааг та бүхэн ойлгоорой. Сайд нарын хувьд том аппарат ажилладаг нь үнэн.       

Энэ хуулийг баталснаар хуулийн чанар сайжирна гэж найдаж байна. 

УИХ-ын гишүүн Ч.Лодойсамбуу: УИХ-ын гишүүнд цалингаас өөр зардал байдаггүй. “15.11.Ёс зүйн дэд хороо гишүүнд дараах тохиолдолд гишүүний зөвлөх, туслах, бие төлөөлөгч-туслахын цалингийн зардлаас бусад гишүүний төсвийн нэг сард оногдох санхүүжилтийг олгохгүй байх хариуцлага хүлээлгэнэ гэхээр иргэд УИХ-ын гишүүдэд зардал хуваарилдаг гэж ойлгохоор байна.

Ийм зардал байхгүй шүү.               

Энэ хуулийн төсөлд ИЗНН, ХҮН намын төлөөлөл оролцоогүй гэдгийг УИХ-ын гишүүн Б.Батбаатар мэдэгдэв. 

УИХ-ын гишүүн Ж.Баярмаа: УИХ-ын гишүүд мө ажил хийж цалин авдаг тул хариуцлага хүлээх нь зөв. Цалингийн 20 хувийг бууруулах юм байна. Бусад төрийн албан хаагчид ямар хариуцлага хүлээдэг, яг л адилхан байх ёстой. Харин УИХ-ын гишүүний үг хэлэх эрхийг 30 хоногоор хасаж болохгүй.

Үгээ хэлэх, үзэл бодлоо илэрхийлэх нь УИХ-ын гишүүдийн үндсэн ажил, үүрэг нь юм. 
Гэтэл бусдыг гүтгэлээ гээд үгээ хэлж чадахгүйд хүрэх нь. Энэ нь хэт субьектив шинж чанартай заалт байна. УИХ-ын гишүүн татвар бууруулах санал гаргавал зардлыг  мөн бууруулах саналыг заавал хамт оруулах юм байна Энэ зөв үү, Ингэж дарамталж шахах нь буруу. Төсвийн шинэчлэлийн ард төрийн шинэчлэл бий.

ХХОАТ-ыг нэг хувь болгон бууруулах саналын ард төрийн шинэчлэл мөн бий. 

УИХ-ын гишүүн О.Номинчимэг: Олонх хуулиа батлах гэж зүтгэдэг, цөөнх нь камер хараад шоуддаг, попордог. Иймд УИХ-ын Дэгийн тухай хуулийг батлах нь зөв. 

УИХ-ын гишүүн ЧЛодойсамбуу: Цөөнх биш олонх шоудаж байгаа шүү Та нар 28 жил шоудаж байна. 2028 онд та нар цөөнх болно шүү Номинчимэг ээ. 

УИХ-ын дэд дарга Б.Пүрэвдорж: Парламент амьд орчин байх ёстой. Дув дуугүй суугаад байвал энэ парламент амьгүй болно. 
УИХ-ын гишүүн П.Наранбаяр: Ингэж цөөнх рүү гээ дайрч болохгүй. Та Ангид ажиллаж амьдарч байсан. Парламентын ардчиллын өлгий нутагт амьдарсан байж энэ талаар мэддэг байх.