УИХ-ын гишүүн Ц.Мөнхцэцэг, Ч.Ундрам нарын санаачилгаар “Үндэсний боловсролын тогтолцоог сайжруулах нь” хэлэлцүүлэг Төрийн ордонд болж байна.

УИХ-ын гишүүн Ч.Ундрам хэлэлцүүлгийг нээж "Монгол Улсын ЕБС-ынхаа Үндэсний хөтөлбөрийг өөрийн хэрэгцээ, шаардлага зорилгод нийцүүлэн сайжруулж авч явах ёстой. Үндэсний үнэт зүйл, хүний эрх, тэгш хүртээмжийг дээдэлсэн бодлогыг тууштай баримтлах хэрэгтэй" гэв. 

УИХ-ын гишүүн Ж.Мөнхбат: Боловсрол бол бүх зүйлийн үндэс суурь юм. Бид олон улсын стандартад нийцсэн, хүн бүрийг тэгш боломжоор хангах асуудал бол боловсролын салбарын тэргүүний асуудал. Бид сэтгэлийн хөөрлөөр, нийгэмд таалагдах үүднээс боловсролын асуудалд хандаж болохгүй. Тиймээс бид дотоодын эдийн засаг, бодит байдалд тулгуурласан, дэлхийн жишигт нийцсмэн боловсролын тогтолцоо уруу алхах нь зөв. Тиймээс цаашид энэ асуудлаар хэд хэдэн нээлттэй хэлэлцүүлгийг хийнэ. Намрын чуулганаар боловсролын тухай хуулийг хэлэлцэнэ. Монгол иргэн дэлхийн стандартад нийцсэн боловсрол эзэмшүүлэх шаардлага байгаа учраас энэ асуудлыг олон талаас нь авч үзэх ёстой. Бид эрдэмтэн судлаачдынхаа үгийг сонсох

Улс төрчдийн шөнө зүүдэлсэн мэргэн санаанд тулгуурлаж бодлого тодорхойлж ирсэн. Одоо судалгаа, эрдэмтэн судлаачдын үгийг сонсож, хөрсөн дээр буух шийдвэр гаргаж байх ёстой.

Д.Бум-Очир: КОЛОНИЧЛОЛЫН МЭДЛЭГИЙН УРШГААР ҮНДЭСТНИЙ ҮНЭГҮЙДЭЛ БИЙ БОЛДОГ

Хэлэлцүүлэгт МУИС-ын Антропологи, археологийн тэнхмийн эрхлэгч, доктор, профессор Д.Бум-Очир "Боловсролын колончлол" сэдвээр илтгэл тавьж байна.

Тэрбээр "Мэдлэг Монголын баялаг. Гэтэл тэр баялаг нь гадны аль нэг улс орны ашиг сонирхолд үйлчилж байвал яах вэ? Бидний тахин шүтэх гээд байгаа, импортлох гэж байгаа боловсролын систем, тогтолцоонд биднийг зэрлэгүүд гэх ангилалд оруулсан. Боловсролын тогтолцооны ард ямар ашиг сонирхол байгааг танин мэдэх хэрэгтэй. Бид азаар өөрсдийн гэсэн боловсролын тогтолцоотой болох гэж ядаж байтал гаднаас хуулбарладаг хандлага дахин бий болох гэж байх шиг байна. Тэр нь юу гэхээр олон улсын боловсролын тогтолцоо. Даяарчлалын буюу колоничлолын мэдлэгт захирагддаг, байр сууриа алддаг. Үүний үр дүнд юу болдог вэ. Колончилолын мэдлэгийн уршгаар үндэсний үнэгүйдэл бий болдог. 

С.Түмэндэлгэр: ТӨЛБӨРТЭЙ ДАМЖААНД ХАМРАГДСАН ХҮҮХДИЙН ЭЕШ-ЫН ДҮН ХАМРАГДААГҮЙ ХҮҮХДЭЭС ӨНДӨР БАЙНА

Дараагийн илтгэлийг МУБИС-ийн багш, доктор, дэд профессор С.Түмэндэлгэр "Бүх нийтийн боловсролын үйлчилгээг шударга ёсны үүднээс хэлэлцэх нь" сэдвээр тавьж байна. 

Тэрбээр, Монгол Улсын хууль тогтоомж тэгш боломжийг хэр хангаж байгааг авч үзвэл сурч боловсрох эрхтэй, ерөнхий боловсролыг төлбөргүй олгох гэх мэт олон эрхийг хангахаар тусгаж чадсан. Хуваарилалтын шударга ёс гэдэг нь хэрэгцээ, чадамж, гавьяагаараа ижил хүмүүт ижил хандахыг, хэрэгцээ, чадамж, гавьяагаараа ялгаатай хүмүүст ялгаатай хандахыг хэлнэ. Үндэсний, олон улсын, гүнзгийрүүлсэн хөтөлбөрийн ялгаатай санхүүжилтийн хувьд авч үзвал шалгалтад өрсөлдөж тэнцсэн цөөн хүүхдийн төлөө илүү өндөр зардлыг төр гаргаж байгаа нь хэрэгцээний ямар ялгааг харгалзаж байгаа хэрэг мөн үү. Шалгалтад өрсөлдөж тэнцэхэд нийгмийн гарал нөлөөгүй юу гэх мэт асуудлыг авч үзэх хэрэгтэй. 1.5 сая төгрөгөөс дээш төлбөртэй нэмэлт давталга, дамжаанд сургалтад сууж шалгалтад өгч тэнцэж байгаа хүүхдүүдэд ялгаатай хандах нь зөв үү гэх мэт асуудал урган гарч ирнэ. Хэн боловсролын үйлчилгээний гадна үлдэж байна вэ гэхээр хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхдүүд, амьжиргааны түвшин доогур өрхийн хүүхэд, алслагдмал нутгийн малчдын хүүхэд, ажил хөдөлмөр эрхэлж буй хүүхдүүд гэж судалгаагаар гарч байна. 

Судалгаагаар төлбөртэй дамжаанд хамрагдсан хүүхдийн элсэлтийн ерөнхий шалгалтын дүн хамрагдаагүй хүүхдүүдийнхээс өндөр, гэртээ даардаггүй, номтой хүүхдийн сурлагын түвшин өндөр гэх мэт судалгааны үр дүнгүүд байна. Амьжиргааны түвшнээс доогуур амьдарч буй хүүхдүүд өлссөнөөсөө болоод хичээлээ ойлгодоггүй гэх судалгаа ч байна" гэлээ. 

Төрийн санхүүжилт шаардлагатай маш олон асуудал байгааг тэрбээр хэлсэн юм. Тухайлбал, засвар үйлчилгээ, анги танхимын тохижилт, хуучирсан тоног төхөөрөмж, урсгал зардал гэх мэт маш олон асуудал байгааг судалгаанд үндэслэн дурдлаа. 

Ийм үед нийтийн хөрөнгөөс Кембрижийн хөтөлбөрийг нэмэлт өртөгтэйгээр санхүүжүүлэх үү нийтийн хөрөнгөөр бүх нийтийн боловсролын үйлчилгээний хүртээмж чанарыг сайжруулах уу гэдгийг анхаарах ёстой гэдгийг хэлснээр түүний илтгэл өндөрлөлөө. 

Кэмбрижийн хөтөлбөр: Үйл явц, үр дагавар сэдвээр Бүх нийтийн боловсролын төлөө иргэний нийгмийн үндэсний эвслийн ерөнхий зохицуулагч Д.Тунгалаг илтгэл тавьж байна. 

Кэмбрижийн хөтөлбөрийг ЕБС-иудын 10 хувьд нэвтрүүлэхэд эдгээр сургуулиудад суралцаж байгаа болон суралцах 8400 суралцагч нь нийт суралцагчдын 2 хувийг л эзэлж байна. 

Шинэ Эрин сургууль хэдийгээр шалгалт авч байгаа хэдий ч компанийн захирал, дарга, төрийн албан хаагч, хувиараа хөдөлмөр эрхлэгч гээд дийлэнх нь дунд дундаас дээш түвшний орлоготой гэр бүлээс гаралтай, суурь мэдлэг сайтай хүүхдүүд суралцаж байна. 

Мөн төгсөгчдийн 70 хувь гадны их дээд сургуульд тэнцсэн боловч 25 хувь нь л сургуульдаа элсэн орж чадсан гэсэн тоог сургуулиас нь авсан болохыг Д.Тунгалаг багш хэлсэн юм. 

МУИС-ийн харьяа Байгаль эх лицей ахлах сургууль, Экологийн боловсролын төвийн захирал П.Түвшинтөр "Монголын боловсролын тогтолцоог сайжруулах арга зам" сэдвээр илтгэл тавьж байна. 

Тэрбээр "Саалиа бэлдэхээр саваа бэлд гэдэг. Манай улсад төрийн өмчит сургуулиудын хүртээмж ямар байгаа билээ. Кэмбрижийн хөтөлбөртэй сургуулиудад хүүхдийн тоош 25-аас хэтрүүлэхгүй байх ёстой. Одоогий нөхцөл байдалд авч үзвэл зургаан ээлжээр хичээллэх шаардлага гарна. Иймээс төрийн өмчит сургуулиудын тоог 200-аар нэмэгдүүлэх хэрэгтэй болно. Тэгэхээр суурь асуудлаа шийдэхгүйгээр энэ хөтөлбөрийг хэрэгжүүлж чадахгүй. Сургуулийн хүртээмж, багш нарын чадавхи, сургалтын орчин зэрэг энэ асуудлыг системтэйгээр харах хэрэгтэй. Боловсролын тогтолцоо бол багш нарын чанар. Багш нарыг чадавхижуулах энэ систем рүү шилжих хэрэгтэй" гэв. 

Хэлэлцүүлэгт оролцогчид илтгэлтэй холбоотой асуулт хариулт, санал шүүмжээ хэлж байна.  ​

УИХ-ын гишүүн Ц.Мөнх-Оргил: Энэ намрын чуулганаар Боловсролын багц хуулийг баталж амжихгүй байх. Ийм том асуудлыг сайтар хэлэлцэж зөвшилцөж шийднэ. Боловсролын асуудал бол бүх нийтийн асуудал иймээс том хэлэлцүүлгүүдийг зохион байгуулна. Боловсролын салбарт шинэчлэл хэрэгтэй байна. Энэ бол шинэчлэлийн зөвхөн эхлэл Шинэчлэл маш удаан үргэлжилнэ. Саяны чуулганаар Кэмбрижийн хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэх асуудлаар нилээн маргалаа. Тэгэхээр системтэй хандлага маш чухал байна. Цогцоор нь авч үзэх хэрэгтэй. Бодлогын баримт бичиг маань буруу батлагдвал тогтолцооны гажуудал үүснэ. Иймээс эхлээд багш нарын чадавхи сургалтын орчин гэдэг асуудал руугаа орохоос өмнө нийгмийн зөвшилцөлд хүрэх хамгийн чухал. Нийгмээрээ буруу ойлголттой байх шиг байна. Миний бодлоор хүүхдэд олгох боловсролын хамгийн гол нь эрүүл саруул зөв хүн хүмүүжүүлэхэд чиглэгдэх ёстой байх. Айхтар тоо мэддэг байх нь сонирхолтой биш. Боловсролын гол зорилго руу анхаарлаа хандуулж хэлэлцүүлгээ хиймээр байна.  

УИХ-ын гишүүн Н.Учрал: Боловсролд хандах хандлагаа өөрчлөх хэрэгтэй. Энэ салбарт ажиллаж буй хүмүүс боловсролын реформ хийхэд хөнгөн хуумгай хандаж болохгүй. Би энэ салбараас өсөж өндийсөн хүний хувьд боловсролын шинэчлэлийг шинжлэх ухаанчаар хандах ёстой. Боловсролын салбар тэгш боломж олгох ёстой гэж боддог. Тиймээс олон улсын хөтөлбөрийг хэрэгжүүлж хүүхэд залуусын өрсөлдөх чадварыг нэмэгдүүлье гэж ярьж байгаа юм. Яагаад жирийн айлын хүүхэд тэгш боломжийг хүртэж болохгүй гэж. Эцэг эхчүүд бас үүнийг хүсэж байна. Нарийн мэргэжлээр технологийн чиглэлээр дэлхийн их дээд сургуульд элсэн суралцахад хэрэгтэй. Бага, дунд ангид энэ хөтөлбөрийг хэрэгжүүлж болохгүй гэдэгтэй санал нийлж байна. Бага, дунд ангид нөгөө 18 хичээл нь Монгол хэлээр ордог шүү дээ. Өрсөлдөх чадвар нэмэгдүүлэх байдлаар энэ хөтөлбөрийг хэрэгжүүлье гэж байгаа юм. Үндэсний боловсролоо хөгжүүлэх ёстой гэдэгтэй санал нийлж байна. Олон улсад Монголын боловсролыг өрсөлдөхүйц хэмжээнд хүргэх зорилгоор Шинэ Эрин, Монгол Тэмүүлэл зэрэг сургуулиуд байгуулагдсан шүү дээ. Гэтэл өнөөдөр хувийн сургуулийн, энгийн сургуулийн. лаборатори сургуулийн хүүхдүүд гэж хуваагдаж байна. Ямар ч хүүхэд тэгш боломжоор хангагдах ёстой гэдэг үүднээс энэ саналыг дэвшүүлсэн. Олноороо хэлэлцэж байх шийднэ. 

УИХ-ын гишүүн Н.Алтанхуяг: Үндсэн хуульд нас, хүйс, шашин шүтлэг, гарал үүслээс шалтгаалахгүй боловсрол олгох тухай заасан байдаг. Гэтэл бид хүүхдүүдээ ангилан ялгаж хуваасаар байна. Баян чинээлэг айлын хүүхэд, даргын хүүхэд, гэр хорооллын хүүхэд гэх мэт. Бид Үндсэн хуулиа мартсан. Одоогийн нийгэмд хүүхдийг ялгаварлан гадуурхах тогтолцоог бид бий болгожээ. Би сайдаар ажиллаж байхад Элчин сайдын хүүхдүүд Элчин сайд болдог байсан. Гадаад гэж хошуурахаа болимоор байна. Гадаадад төгсөж ирсэн хүүхдийг тахин шүтэж байна. Бакалаврын түвшний хүүхдүүдийг гадаад руу явуулмааргүй байгаа юм. Гадаад руу тэмүүлдэг тэр тогтолцоог болиулмаар байна. Тэгш бус нөхцөлийг бий болгож байна. Хүүхдүүдэд багаас нь гадаад хэл заахыг хориглосон хуулийн заалт оруулах хэрэгтэй. Монгол хүүхэд юм бол монгол хэлээ сур. Дунд ангиас эхлээд гадаад хэлээ сурч болно. Зургаадугаар ангиас эхэлж гадаад хэл үзэж болно. Яахаараа Монгол хэл англи хэлний хажуугаар ордог юм бэ. Монгол хэлийг тээж авч явах нь бидний үүрэг шүү дээ. Бид нарын үр хүүхэд Монгол хэлийг сурахгүй бол яах вэ.