Иргэний шинэчилсэн бүртгэл эхэлсэнтэй холбоотойгоор Улсын Бүртгэлийн Ерөнхий газрын төрсний гэрчилгээний лавлагаа олгох хэсгийн ачаалал эрс ихэссэн. Иргэдээс шинэчилсэн бүртгэлийн талаар тодруулж өгөөч гэсэн олон хүсэлт ирсний дагуу УБЕГ-ын Иргэний бүртгэлийн газрын дарга Д.Энхцэцэгээс зарим асуултад хариулт авлаа.

-Би 1953 онд төрсөн. Хөдөөнөөс хотод шилжиж ирээд удлаа. Төрсний гэрчилгээ байхгүй. УБЕГ-ын мэдээллийн архиваас шүүлгээд олдохгүй юм. Тэгэхээр нь төрсөн аймгийнхаа иргэний бүртгэлээс шүүлгээд бас олдсонгүй?
-Улсын Бүртгэлийн Ерөнхий газраас лавлагаа нь гараагүй тохиолдолд "Төрсний бүртгэл гараагүй" гэсэн тодорхойлолт авна. Түүнийгээ өөрийн оршин сууж байгаа аймаг, дүүргийн иргэний бүртгэлийн тасагт аваачин нөхөн бүртгэл хийлгэнэ. Өөрөөр хэлбэл төрөлтийн бүртгэлийг дахин хийнэ гэсэн үг. Түүгээрээ төрсний гэрчилгээ бичүүлээд шинэчилсэн бүртгэлдээ хамрагдах боломжтой. Гэхдээ иргэд үрчлэгдээд төрүүлсэн ээжийнхээ нэрийг мэдэхгүй тохиолдолд ийм асуудал их гардаг. Тиймээс төрсний лавлагаа авах гэж байгаа бол төрүүлсэн ээж, төрсөн газраа сайн мэдэх хэрэгтэй.

-Хүний хөгжил сангийн эхний ээлжийн 70 мянган төгрөгийг авч чадаагүй. Манайх хаягийн шилжүүлгээ  хийлгээгүй байсан учралс хоцорсон юм. Одоо иргэний шинэчилсэн бүртгэлдээ хамрагдчихвал тэр мөнгөө авч чадах уу?
-Эхний ээлжийн 70 мянган төгрөгийг нөхөн авах эрх иргэн бүрт бий. Гэхдээ иргэний шинэчилсэн бүртгэлдээ хамрагдаад, дараагийн ээлжийн50 мянган төгрөгтэй цуг дэвтрээ авч болно.

-Иргэний шинэчилсэн бүртгэлд бүртгүүлэхэд зураг авдаг юм байна лээ. Иргэний үнэмлэхнийх шиг бараан өнгийн хувцас өмсөх ёстой юу?
-Хувцасны өнгө ямар ч байж болно. Монгол Улсын иргэний нэгдсэн мэдээллийн санд цаашид хадгалагдах учир элдэв зүүлт чимэглэл хэрэглэхгүй байхыг зөвлөе.

-Манай хүү гадаадад сурдаг. Шинэчилсэн бүртгэлээс өмнө ирж амжихгүй. Бичиг баримтыг нь аваачаад бүртгүүлчихэж болох уу?
-16 нас хүрээгүй бол болно. Харин насанд хүрсэн бол заавал өөрийн биеэр бүртгүүлэх ёстой. 2010 онд Монгол Улсад байгаа иргэдийг бүртгэлд заавал хамруулна. Гадаадад байгаа иргэдийг ирэх оноос Гадаад харилцааны яам, УБЕГ-ын хамтран батлах журмаар зохицуулж, бүртгэлд хамруулах тул та санаа зовохгүй байж болно.

-Хороон дээрх мэдээллийн санд регистрийн дугаар зөрөөтэй гараад байх юм. Заавал лавлагаа авах уу?
-Регистрийн дугаарын зөрчил гэдэг тухайн хүний төрсөн он, сар зөрүүтэй байж болох учраас нийслэлийнхэн УБЕГ-т, орон нутгийн иргэд аймгийнхаа иргэний бүртгэлийн газар очиж зөрчлөө арилгуулах ёстой. Харин овог, эцэг эхийн нэр, нэрний нэг, хоёр үсгийн зөрүү, дуудлагын алдааг хорооны бүртгэлийн ажилтан зохицуулж бүртгэж болно. Тухайлбал иргэний мэдээллийн санд Сэрэглэн гэж байгаа нэр нь иргэний үнэмлэх дээр Сэргэлэн гээд бичсэн тохиолдолд бичиг баримтынх нь нэрээр залруулан бүртгэнэ. Лавлагаа авах шаардлагагүй.

-Төрсний лавлагааг үндэслээд шинэчилсэн бүртгэлд хамруулах уу. Заавал гэрчилгээгээ бичүүлэх ёстой юм уу?
-Гэрчилгээ бичүүлэх шаардлагагүй. Лавлагааг иргэний үнэмлэхтэйгээ очиход бүртгэнэ.

-Миний иргэний үнэмлэхний хугацаа саяхан дууссан. Үүгээрээ шинэчилсэн бүртгэлдээ орчихож болохгүй юу?
-25,45 насны иргэд үнэмлэхнийхээ сунгалтыг хийлгэснээр бичиг баримт хүчинтэй, зөрчилгүй болно. Сунгалтгүй үнэмлэхээр шинэчилсэн бүртгэл хийхгүй гэдгийг анхааруулъя. Үнэмлэхээ сунгуулахад ямар материал бүрдүүлэхийг хавсралтад оруулсан байгаа.

-Үрчлүүлсэн гэрчилгээгээр шинэчилсэн бүртгэлд хамруулах уу?
-Болно. Үрчлэгдсэн болон овог, нэр сольсон гэрчилгээг үндэслэн шинэчилсэн бүртгэлд хамрагдаж болно.

-Хороон дээр эхнэр, нөхрийг гэрлэлтийн баталгаагаа авчраад бүртгүүл гээд байна. Заавал тэгэх ёстой юу?
-Гэр бүлийн бүртгэл биш учраас ийм шаардлагыг хорооноос тавих ёсгүй. Хувь хүн өөрийн бичиг баримтаа аваачаад бүртгүүлэх боломжтой.

-Төрсний гэрчилгээний лавлагаа авахад ямар бичиг баримт хэрэгтэй вэ?
-Өөрийн хувийн мэдээллийг сайн мэдэх хэрэгтэй. Асуулга бүхий цаасны загварыг нийтэлсэн байгаа тул тэнд бичигдсэн асуултуудад зөв хариулт бичиж өгөх нь лавлагаа хурдан шуурхай гарах үндэс болно. Лавлагааны төлбөр 1000 төгрөг байдаг.

-Намайг дөрвөн настайд төрсний гэрчилгээ авсан гэж ээж ярьж байсан. Архиваас шүүгээд олдохгүй юм яах вэ?
-Таныг яг хаана бүртгүүлснийг мэдэх хэрэгтэй. Хөдөөний айлууд отроор нүүдэллэж яваад таарсан сумандаа бүртгүүлэх тохиолдол байсан. Хэрэв аль суманд бүртгүүлсэн гэдгээ мэдвэл лавлагаа авахад цаг алдахгүй.

-Аав, ээж нь гадаадад байдаг хүүхдийг шинэчилсэн бүртгэлд хэрхэн хамруулах вэ?
-Хүүхдийн эцэг эх, асран хамгаалагч нь төрсний гэрчилгээг нь авчраад бүртгүүлж болно. Тиймээс эмээ, өвөө, ах, эгч нь өмнөөс нь бүртгүүлэх боломжтой.

ТӨРӨЛТИЙН ЛАВЛАГАА АВАХ ХУУДАСНЫ ЗАГВАР
УБЕГ-аас төрөлтийн лавлагаа авахад дараах хуудсыг бөглөдөг. Тиймээс энэ асуултын дагуу зөв мэдээллийг бэлтгээд очиход архивын лавлагааг цаг алдалгүй авах боломжтой.



ТӨРӨЛТИЙН ЛАВЛАГАА ЗААВАЛ АВАХ ЁСТОЙ ЮУ?
Шинэчилсэн бүртгэлд хамрагдахад заавал лавлагаа авах ёстой мэтээр иргэд ойлгож байна. УБЕГ-т төрсний гэрчилгээгээ үрэгдүүлсэн, зөрчилтэй иргэд л хандана гэдгийг сайтар ойлгоорой. Мөн иргэний баримт дээрх нэр, овог ямар зөрчилтэйгээс шалтгаалан лавлагааг олгох юм байна.

i

Б.Солонго