Бидний тухай
Сурталчилгаа байршуулах
Редакцийн ёс зүй
Нууцлалын бодлого
Холбоо барих
Онцлох
Шинэ
Тренд
Буцах
0
ШУА, Газар зүйн хүрээлэнгийн эрдэмтдийн хийсэн судалгаагаар Улаанбаатар хотын хөрснөөс гэдэсний халдварт өвчин үүсгэгч E.Coli, сальмонелл, эмгэг төрөгч зэрэг бактериудаас гадна мөөгөнцөр их хэмжээгээр илэрчээ.
2010 онд хотын 200 цэгээс хөрсний дээж авч, бохирдлыг судлахад бохирдол 95 хувь буюу байх ёстой хэмжээнээс 10-16 дахин их хэмжээнд хүрч бай сан. Үүнийг үүсгэгч шалтгаануудын тэргүүн эгнээнд гэр хорооллын айлуудын жорлонгийн асуудал ордог. Тэд хашаандаа хоёроос доошгүй жорлонтой, дээрээс нь муу усны нүхтэй, хашаанаасаа гадуур хаа сайгүй цацсан угаадсан шал бааг дундаа амьдардаг. Энэ нь хөрсний бүрхэвчийг устгаснаас чулуулаг нь ил гарч, хөрсний эвдрэл үүсгэдэг аж. Ийм хөрс шороо цаг, минут тутамд ямар их химийн хорт бодис ялгаруулж, бактерлогийн зэвсгээс дутахааргүй чимээгүй хор хөнөөл дагуулж байдгийг иргэд төдийлөн анзаардаггүй. Гэтэл өнөөдөр Улаанбаатарт үүссэн хөрсний бохирдол байгалийн жамаараа цэвэршихээс нэгэнт өнгөрч, аюултай түвшинд хүрснийг эрдэмтэд сануулж байна.
ШУА болон Газар зүйн хүрээлэнгийн эрдэмтдийн хийсэн судалгааг хүргэе. Тэд хөрсний бохир долт, эко геохимийн судалгаа явуулж нийт 219 цэгээс дээж авч, хөрсөн бүрхэвч, голын ёроолын хурдас, тоосны химийн бохирдолт, барилга байшин доторх шорооны бохирдолтын түвшинг тогтоожээ. Дүгнэлтээр хөрсний бохирдолтын түвшин ерөнхийд өө өндөр гарч, зарим газар хэт их бохирдолтой байгаа нь ажиглагджээ. Арьс ширний үйлдвэр, “Ногоон нуур”, “100 айл” орчим болон хүнс, барааны томоохон зах, гэр хороололд газрын хөрс байх ёстой хэмжээнээсээ илүү их бохирдсоныг тогтоожээ. Тухайлбал, хром, хар тугалга, никель зэрэг хүнд металл нийслэлийн хөрсөнд байх ёстой хэмжээнээс 3-4 дахин их гарчээ.
Нийслэлийн хөрсний хромын дундаж агууламж 71.3 ррm байсан бол зарим газраа 1512 - 1548.8 ppm хүрчээ. Арьс ширний үйлдвэр, цэвэрлэх байгууламжийн ор чимд хромын бохирдолт 637-555 ppm хүртэл байгаа нь бохирдоогүй хөрснөөс 20-30 дахин, стандарт хэмжээнээс 3-4 дахин их байна. Харин хар тугалгын хувьд агаарт дэгдэж буй тоосонд 254.2 ppm байгаа нь стандартаас 2.5 дахин илүү үзүүлэлт бөгөөд 700.9 ppm хүрсэн тохиолдол ч гарчээ. “Ногоон нуур” орчмын авто засварын газрын хөрсөнд үүнээс их буюу 870.3 ppm байжээ. Никелийн хувьд хөрс өн дэх агууламж нь стандартаас бага буюу 9.9ppm, хамгийн ихдээ 52.0 ppm хүрсэн бол цайрынх дунджаар 194.9 ppm, тоосонд харьцангуй их буюу 253.9ppm байв.
Мөн Улаанбаатар хотын хөрс молибден, бор, селе ний бохирдолтой нь ажиглагджээ. Нийт дээжний 65 хувьд молибден, бор, 21.6 хувьд селенийн агууламж стандартаас давсан буюу бохирдолтой гарчээ. Молибден, бор, селен нь хорт нөлөөлөл багатай боловч стандартаас давсан тохиолдолд амьд организмд янз бүрийн өвчин үүсгэх сөрөг нөлөөтэй аж. Гэдэсний халдварт өвчин үүсгэгч E.Coli, сальмонелл, эм гэг төрөгч зэрэг бактериас гадна мөөгөнцөр их хэмжээгээр илэрсэн. Энэ нь нянгийн бохирдол ноцтой хэмжээнд хүрснийг харуулжээ. Микробиологийн шинжил гээгээр нийт дээжний 74 хувь нь их буюу онцгой их бактерийн бохирдолттой гарсан байна.
Нянгийн бохирдолттой газруудыг дүүргээр нь жагсаавал, Хан-Уул дүүргийн нутаг дэвсгэр Шувуун фабрик, Бөхөгийн голын адагт хуримтлагдсан хогийн цэгээс авсан хөрсний дээжинд E.Coli, эмгэг төрөгч бактер болон мөөгөнцөр их хэмжээгээр илэрсэн. Баянзүрх дүүргийн Амгалангийн вокзал орчмын хөрсөнд гэдэсний халдварт өвчин үүсгэгч E.Coli, саль монелл бактери, Сонгинохайрхан дүүрэг Сонгинын амралт орчмын хөрснөөс E.Coli бүлгийн бактериас гадна мөөгөнцөр их хэмжээгээр илэрсэн байна.
Мөн Хан-Уул дүүргийн Өлзийт хорооллын хөрсөнд E.Coli болон мөөгөнцрийн холимог, Яармагийн наймдугаар хорооны нутаг, гэр хорооллын дунд үүссэн хогийн цэг орчмын хөрснөөс E.Coli болон мөөгөнцөр илэрсэн байна. Нийслэлийн хөрс нянгаар ийнхүү бохирдсон нь гэр хорооллын жорлон, ил бие засах, үхсэн мал, нохойны хүүрийг ил хаях, фермерийн аж ахуй эрхэлж буй аж ахуйн нэгжүүд болон хувь хүмүүс амьтан, малын ялгадас бууцыг гол, уулын ам, жалга руу замбараагүй ихээр асгаснаас үүдсэн гэж эрдэмтэд үзжээ.
Мөн үүнээс гадна шивтрийн бохирдолт буюу аммонийн дундаж агууламж 8.3 мг/ кг байгаа нь хүлцэх агууламжаас 4.2 дахин, бохирдолгүй газрын хөрснөөс 5.5 дахин өндөр байна. Нийт бохирдлын судалгааны дээж ний 66.7 хувь нь дэвсгэр агууламжаас давсан аммонийн агууламжтай, 33.3 хувь нь дэвсгэр агууламжтай ойролцоо буюу түүнээс бага хэмжээний аммони агуулсан байна. Худалдаа үйлчилгээний томоохон төвүүдийн ойролцоо хөрсний шивтрийн бохирдол хамгийн их гарчээ.
Тухайлбал: Нарантуул худалдааны төвийг тойрсон гэр хорооллын гудамжуудад хамгийн их буюу нэг кг хөрсөнд 73.4 мг ам монийн азот байгаа нь дэвсгэр агууламжаас 50 дахин их байна. Харин автозамын ойролцоо, үйлдвэрийн бүсүү- дэд аммонийн бохирдол хам гийн бага байжээ. Мөн хогийн цэгүүдэд органик бодисын бохирдол ихтэй боловч шивтрийн бохирдол харьцангуй бага гарчээ. Эрдэмтдийн судалгаанаас энэ удаа зөвхөн хүнд металл болон нянгийн бохирдлыг онцлон сонирхууллаа.
Үүнээс үзэхэд улаанбаатарчууд өнөөдөр агаар нь угаар, хөрс нь химийн хорт бодис агуулсан орчинд амьдарч байна. Нийслэлийн иргэн та эрүүл, амьд явах эрхтэй. Харамсалтай нь ийм орчинд амьдарч буй нийслэлч үүд төдийгүй урга мал, амьтнаас эхлээд амьтай бүхэн хордож, нэгээс нөгөөд нян гийн халдвараа тараасаар байна. Гэдэсний халдварт өвчин болох цусан суулга, халдварт шар, балнад, урвах тахал болон малаас хүнд дамжин халддаг боом, бруцеллёз, мэрэгч амьтдаас хүнд халддаг тарваган тахал, галзуу, шимэгч хорхойн халдварууд гэгддэг хялгасан хорхой, цагаан хорхой, өргөн туузан хорхой, хүж хорхойноос гадна, үхрийн болон гахайн туузан хорхой, сүрьеэ, амьсгалын замын өвчин гээд урин дулаан цагт та бидний үр хүүхдийг бөөн бөөнөөр нь өвчлүүлдэг хөрсний бохирдлын аюул айсуй. Хүүхдээ эрүүл байлгая гэвэл хөрсөө цэвэрлэх цаг ирэв.
Д.Оюун
2010 онд хотын 200 цэгээс хөрсний дээж авч, бохирдлыг судлахад бохирдол 95 хувь буюу байх ёстой хэмжээнээс 10-16 дахин их хэмжээнд хүрч бай сан. Үүнийг үүсгэгч шалтгаануудын тэргүүн эгнээнд гэр хорооллын айлуудын жорлонгийн асуудал ордог. Тэд хашаандаа хоёроос доошгүй жорлонтой, дээрээс нь муу усны нүхтэй, хашаанаасаа гадуур хаа сайгүй цацсан угаадсан шал бааг дундаа амьдардаг. Энэ нь хөрсний бүрхэвчийг устгаснаас чулуулаг нь ил гарч, хөрсний эвдрэл үүсгэдэг аж. Ийм хөрс шороо цаг, минут тутамд ямар их химийн хорт бодис ялгаруулж, бактерлогийн зэвсгээс дутахааргүй чимээгүй хор хөнөөл дагуулж байдгийг иргэд төдийлөн анзаардаггүй. Гэтэл өнөөдөр Улаанбаатарт үүссэн хөрсний бохирдол байгалийн жамаараа цэвэршихээс нэгэнт өнгөрч, аюултай түвшинд хүрснийг эрдэмтэд сануулж байна.
ШУА болон Газар зүйн хүрээлэнгийн эрдэмтдийн хийсэн судалгааг хүргэе. Тэд хөрсний бохир долт, эко геохимийн судалгаа явуулж нийт 219 цэгээс дээж авч, хөрсөн бүрхэвч, голын ёроолын хурдас, тоосны химийн бохирдолт, барилга байшин доторх шорооны бохирдолтын түвшинг тогтоожээ. Дүгнэлтээр хөрсний бохирдолтын түвшин ерөнхийд өө өндөр гарч, зарим газар хэт их бохирдолтой байгаа нь ажиглагджээ. Арьс ширний үйлдвэр, “Ногоон нуур”, “100 айл” орчим болон хүнс, барааны томоохон зах, гэр хороололд газрын хөрс байх ёстой хэмжээнээсээ илүү их бохирдсоныг тогтоожээ. Тухайлбал, хром, хар тугалга, никель зэрэг хүнд металл нийслэлийн хөрсөнд байх ёстой хэмжээнээс 3-4 дахин их гарчээ.
Нийслэлийн хөрсний хромын дундаж агууламж 71.3 ррm байсан бол зарим газраа 1512 - 1548.8 ppm хүрчээ. Арьс ширний үйлдвэр, цэвэрлэх байгууламжийн ор чимд хромын бохирдолт 637-555 ppm хүртэл байгаа нь бохирдоогүй хөрснөөс 20-30 дахин, стандарт хэмжээнээс 3-4 дахин их байна. Харин хар тугалгын хувьд агаарт дэгдэж буй тоосонд 254.2 ppm байгаа нь стандартаас 2.5 дахин илүү үзүүлэлт бөгөөд 700.9 ppm хүрсэн тохиолдол ч гарчээ. “Ногоон нуур” орчмын авто засварын газрын хөрсөнд үүнээс их буюу 870.3 ppm байжээ. Никелийн хувьд хөрс өн дэх агууламж нь стандартаас бага буюу 9.9ppm, хамгийн ихдээ 52.0 ppm хүрсэн бол цайрынх дунджаар 194.9 ppm, тоосонд харьцангуй их буюу 253.9ppm байв.
Мөн Улаанбаатар хотын хөрс молибден, бор, селе ний бохирдолтой нь ажиглагджээ. Нийт дээжний 65 хувьд молибден, бор, 21.6 хувьд селенийн агууламж стандартаас давсан буюу бохирдолтой гарчээ. Молибден, бор, селен нь хорт нөлөөлөл багатай боловч стандартаас давсан тохиолдолд амьд организмд янз бүрийн өвчин үүсгэх сөрөг нөлөөтэй аж. Гэдэсний халдварт өвчин үүсгэгч E.Coli, сальмонелл, эм гэг төрөгч зэрэг бактериас гадна мөөгөнцөр их хэмжээгээр илэрсэн. Энэ нь нянгийн бохирдол ноцтой хэмжээнд хүрснийг харуулжээ. Микробиологийн шинжил гээгээр нийт дээжний 74 хувь нь их буюу онцгой их бактерийн бохирдолттой гарсан байна.
Нянгийн бохирдолттой газруудыг дүүргээр нь жагсаавал, Хан-Уул дүүргийн нутаг дэвсгэр Шувуун фабрик, Бөхөгийн голын адагт хуримтлагдсан хогийн цэгээс авсан хөрсний дээжинд E.Coli, эмгэг төрөгч бактер болон мөөгөнцөр их хэмжээгээр илэрсэн. Баянзүрх дүүргийн Амгалангийн вокзал орчмын хөрсөнд гэдэсний халдварт өвчин үүсгэгч E.Coli, саль монелл бактери, Сонгинохайрхан дүүрэг Сонгинын амралт орчмын хөрснөөс E.Coli бүлгийн бактериас гадна мөөгөнцөр их хэмжээгээр илэрсэн байна.
Мөн Хан-Уул дүүргийн Өлзийт хорооллын хөрсөнд E.Coli болон мөөгөнцрийн холимог, Яармагийн наймдугаар хорооны нутаг, гэр хорооллын дунд үүссэн хогийн цэг орчмын хөрснөөс E.Coli болон мөөгөнцөр илэрсэн байна. Нийслэлийн хөрс нянгаар ийнхүү бохирдсон нь гэр хорооллын жорлон, ил бие засах, үхсэн мал, нохойны хүүрийг ил хаях, фермерийн аж ахуй эрхэлж буй аж ахуйн нэгжүүд болон хувь хүмүүс амьтан, малын ялгадас бууцыг гол, уулын ам, жалга руу замбараагүй ихээр асгаснаас үүдсэн гэж эрдэмтэд үзжээ.
Мөн үүнээс гадна шивтрийн бохирдолт буюу аммонийн дундаж агууламж 8.3 мг/ кг байгаа нь хүлцэх агууламжаас 4.2 дахин, бохирдолгүй газрын хөрснөөс 5.5 дахин өндөр байна. Нийт бохирдлын судалгааны дээж ний 66.7 хувь нь дэвсгэр агууламжаас давсан аммонийн агууламжтай, 33.3 хувь нь дэвсгэр агууламжтай ойролцоо буюу түүнээс бага хэмжээний аммони агуулсан байна. Худалдаа үйлчилгээний томоохон төвүүдийн ойролцоо хөрсний шивтрийн бохирдол хамгийн их гарчээ.
Тухайлбал: Нарантуул худалдааны төвийг тойрсон гэр хорооллын гудамжуудад хамгийн их буюу нэг кг хөрсөнд 73.4 мг ам монийн азот байгаа нь дэвсгэр агууламжаас 50 дахин их байна. Харин автозамын ойролцоо, үйлдвэрийн бүсүү- дэд аммонийн бохирдол хам гийн бага байжээ. Мөн хогийн цэгүүдэд органик бодисын бохирдол ихтэй боловч шивтрийн бохирдол харьцангуй бага гарчээ. Эрдэмтдийн судалгаанаас энэ удаа зөвхөн хүнд металл болон нянгийн бохирдлыг онцлон сонирхууллаа.
Үүнээс үзэхэд улаанбаатарчууд өнөөдөр агаар нь угаар, хөрс нь химийн хорт бодис агуулсан орчинд амьдарч байна. Нийслэлийн иргэн та эрүүл, амьд явах эрхтэй. Харамсалтай нь ийм орчинд амьдарч буй нийслэлч үүд төдийгүй урга мал, амьтнаас эхлээд амьтай бүхэн хордож, нэгээс нөгөөд нян гийн халдвараа тараасаар байна. Гэдэсний халдварт өвчин болох цусан суулга, халдварт шар, балнад, урвах тахал болон малаас хүнд дамжин халддаг боом, бруцеллёз, мэрэгч амьтдаас хүнд халддаг тарваган тахал, галзуу, шимэгч хорхойн халдварууд гэгддэг хялгасан хорхой, цагаан хорхой, өргөн туузан хорхой, хүж хорхойноос гадна, үхрийн болон гахайн туузан хорхой, сүрьеэ, амьсгалын замын өвчин гээд урин дулаан цагт та бидний үр хүүхдийг бөөн бөөнөөр нь өвчлүүлдэг хөрсний бохирдлын аюул айсуй. Хүүхдээ эрүүл байлгая гэвэл хөрсөө цэвэрлэх цаг ирэв.
Д.Оюун
ШУА, Газар зүйн хүрээлэнгийн эрдэмтдийн хийсэн судалгаагаар Улаанбаатар хотын хөрснөөс гэдэсний халдварт өвчин үүсгэгч E.Coli, сальмонелл, эмгэг төрөгч зэрэг бактериудаас гадна мөөгөнцөр их хэмжээгээр илэрчээ.
2010 онд хотын 200 цэгээс хөрсний дээж авч, бохирдлыг судлахад бохирдол 95 хувь буюу байх ёстой хэмжээнээс 10-16 дахин их хэмжээнд хүрч бай сан. Үүнийг үүсгэгч шалтгаануудын тэргүүн эгнээнд гэр хорооллын айлуудын жорлонгийн асуудал ордог. Тэд хашаандаа хоёроос доошгүй жорлонтой, дээрээс нь муу усны нүхтэй, хашаанаасаа гадуур хаа сайгүй цацсан угаадсан шал бааг дундаа амьдардаг. Энэ нь хөрсний бүрхэвчийг устгаснаас чулуулаг нь ил гарч, хөрсний эвдрэл үүсгэдэг аж. Ийм хөрс шороо цаг, минут тутамд ямар их химийн хорт бодис ялгаруулж, бактерлогийн зэвсгээс дутахааргүй чимээгүй хор хөнөөл дагуулж байдгийг иргэд төдийлөн анзаардаггүй. Гэтэл өнөөдөр Улаанбаатарт үүссэн хөрсний бохирдол байгалийн жамаараа цэвэршихээс нэгэнт өнгөрч, аюултай түвшинд хүрснийг эрдэмтэд сануулж байна.
ШУА болон Газар зүйн хүрээлэнгийн эрдэмтдийн хийсэн судалгааг хүргэе. Тэд хөрсний бохир долт, эко геохимийн судалгаа явуулж нийт 219 цэгээс дээж авч, хөрсөн бүрхэвч, голын ёроолын хурдас, тоосны химийн бохирдолт, барилга байшин доторх шорооны бохирдолтын түвшинг тогтоожээ. Дүгнэлтээр хөрсний бохирдолтын түвшин ерөнхийд өө өндөр гарч, зарим газар хэт их бохирдолтой байгаа нь ажиглагджээ. Арьс ширний үйлдвэр, “Ногоон нуур”, “100 айл” орчим болон хүнс, барааны томоохон зах, гэр хороололд газрын хөрс байх ёстой хэмжээнээсээ илүү их бохирдсоныг тогтоожээ. Тухайлбал, хром, хар тугалга, никель зэрэг хүнд металл нийслэлийн хөрсөнд байх ёстой хэмжээнээс 3-4 дахин их гарчээ.
Нийслэлийн хөрсний хромын дундаж агууламж 71.3 ррm байсан бол зарим газраа 1512 - 1548.8 ppm хүрчээ. Арьс ширний үйлдвэр, цэвэрлэх байгууламжийн ор чимд хромын бохирдолт 637-555 ppm хүртэл байгаа нь бохирдоогүй хөрснөөс 20-30 дахин, стандарт хэмжээнээс 3-4 дахин их байна. Харин хар тугалгын хувьд агаарт дэгдэж буй тоосонд 254.2 ppm байгаа нь стандартаас 2.5 дахин илүү үзүүлэлт бөгөөд 700.9 ppm хүрсэн тохиолдол ч гарчээ. “Ногоон нуур” орчмын авто засварын газрын хөрсөнд үүнээс их буюу 870.3 ppm байжээ. Никелийн хувьд хөрс өн дэх агууламж нь стандартаас бага буюу 9.9ppm, хамгийн ихдээ 52.0 ppm хүрсэн бол цайрынх дунджаар 194.9 ppm, тоосонд харьцангуй их буюу 253.9ppm байв.
Мөн Улаанбаатар хотын хөрс молибден, бор, селе ний бохирдолтой нь ажиглагджээ. Нийт дээжний 65 хувьд молибден, бор, 21.6 хувьд селенийн агууламж стандартаас давсан буюу бохирдолтой гарчээ. Молибден, бор, селен нь хорт нөлөөлөл багатай боловч стандартаас давсан тохиолдолд амьд организмд янз бүрийн өвчин үүсгэх сөрөг нөлөөтэй аж. Гэдэсний халдварт өвчин үүсгэгч E.Coli, сальмонелл, эм гэг төрөгч зэрэг бактериас гадна мөөгөнцөр их хэмжээгээр илэрсэн. Энэ нь нянгийн бохирдол ноцтой хэмжээнд хүрснийг харуулжээ. Микробиологийн шинжил гээгээр нийт дээжний 74 хувь нь их буюу онцгой их бактерийн бохирдолттой гарсан байна.
Нянгийн бохирдолттой газруудыг дүүргээр нь жагсаавал, Хан-Уул дүүргийн нутаг дэвсгэр Шувуун фабрик, Бөхөгийн голын адагт хуримтлагдсан хогийн цэгээс авсан хөрсний дээжинд E.Coli, эмгэг төрөгч бактер болон мөөгөнцөр их хэмжээгээр илэрсэн. Баянзүрх дүүргийн Амгалангийн вокзал орчмын хөрсөнд гэдэсний халдварт өвчин үүсгэгч E.Coli, саль монелл бактери, Сонгинохайрхан дүүрэг Сонгинын амралт орчмын хөрснөөс E.Coli бүлгийн бактериас гадна мөөгөнцөр их хэмжээгээр илэрсэн байна.
Мөн Хан-Уул дүүргийн Өлзийт хорооллын хөрсөнд E.Coli болон мөөгөнцрийн холимог, Яармагийн наймдугаар хорооны нутаг, гэр хорооллын дунд үүссэн хогийн цэг орчмын хөрснөөс E.Coli болон мөөгөнцөр илэрсэн байна. Нийслэлийн хөрс нянгаар ийнхүү бохирдсон нь гэр хорооллын жорлон, ил бие засах, үхсэн мал, нохойны хүүрийг ил хаях, фермерийн аж ахуй эрхэлж буй аж ахуйн нэгжүүд болон хувь хүмүүс амьтан, малын ялгадас бууцыг гол, уулын ам, жалга руу замбараагүй ихээр асгаснаас үүдсэн гэж эрдэмтэд үзжээ.
Мөн үүнээс гадна шивтрийн бохирдолт буюу аммонийн дундаж агууламж 8.3 мг/ кг байгаа нь хүлцэх агууламжаас 4.2 дахин, бохирдолгүй газрын хөрснөөс 5.5 дахин өндөр байна. Нийт бохирдлын судалгааны дээж ний 66.7 хувь нь дэвсгэр агууламжаас давсан аммонийн агууламжтай, 33.3 хувь нь дэвсгэр агууламжтай ойролцоо буюу түүнээс бага хэмжээний аммони агуулсан байна. Худалдаа үйлчилгээний томоохон төвүүдийн ойролцоо хөрсний шивтрийн бохирдол хамгийн их гарчээ.
Тухайлбал: Нарантуул худалдааны төвийг тойрсон гэр хорооллын гудамжуудад хамгийн их буюу нэг кг хөрсөнд 73.4 мг ам монийн азот байгаа нь дэвсгэр агууламжаас 50 дахин их байна. Харин автозамын ойролцоо, үйлдвэрийн бүсүү- дэд аммонийн бохирдол хам гийн бага байжээ. Мөн хогийн цэгүүдэд органик бодисын бохирдол ихтэй боловч шивтрийн бохирдол харьцангуй бага гарчээ. Эрдэмтдийн судалгаанаас энэ удаа зөвхөн хүнд металл болон нянгийн бохирдлыг онцлон сонирхууллаа.
Үүнээс үзэхэд улаанбаатарчууд өнөөдөр агаар нь угаар, хөрс нь химийн хорт бодис агуулсан орчинд амьдарч байна. Нийслэлийн иргэн та эрүүл, амьд явах эрхтэй. Харамсалтай нь ийм орчинд амьдарч буй нийслэлч үүд төдийгүй урга мал, амьтнаас эхлээд амьтай бүхэн хордож, нэгээс нөгөөд нян гийн халдвараа тараасаар байна. Гэдэсний халдварт өвчин болох цусан суулга, халдварт шар, балнад, урвах тахал болон малаас хүнд дамжин халддаг боом, бруцеллёз, мэрэгч амьтдаас хүнд халддаг тарваган тахал, галзуу, шимэгч хорхойн халдварууд гэгддэг хялгасан хорхой, цагаан хорхой, өргөн туузан хорхой, хүж хорхойноос гадна, үхрийн болон гахайн туузан хорхой, сүрьеэ, амьсгалын замын өвчин гээд урин дулаан цагт та бидний үр хүүхдийг бөөн бөөнөөр нь өвчлүүлдэг хөрсний бохирдлын аюул айсуй. Хүүхдээ эрүүл байлгая гэвэл хөрсөө цэвэрлэх цаг ирэв.
Д.Оюун
2010 онд хотын 200 цэгээс хөрсний дээж авч, бохирдлыг судлахад бохирдол 95 хувь буюу байх ёстой хэмжээнээс 10-16 дахин их хэмжээнд хүрч бай сан. Үүнийг үүсгэгч шалтгаануудын тэргүүн эгнээнд гэр хорооллын айлуудын жорлонгийн асуудал ордог. Тэд хашаандаа хоёроос доошгүй жорлонтой, дээрээс нь муу усны нүхтэй, хашаанаасаа гадуур хаа сайгүй цацсан угаадсан шал бааг дундаа амьдардаг. Энэ нь хөрсний бүрхэвчийг устгаснаас чулуулаг нь ил гарч, хөрсний эвдрэл үүсгэдэг аж. Ийм хөрс шороо цаг, минут тутамд ямар их химийн хорт бодис ялгаруулж, бактерлогийн зэвсгээс дутахааргүй чимээгүй хор хөнөөл дагуулж байдгийг иргэд төдийлөн анзаардаггүй. Гэтэл өнөөдөр Улаанбаатарт үүссэн хөрсний бохирдол байгалийн жамаараа цэвэршихээс нэгэнт өнгөрч, аюултай түвшинд хүрснийг эрдэмтэд сануулж байна.
ШУА болон Газар зүйн хүрээлэнгийн эрдэмтдийн хийсэн судалгааг хүргэе. Тэд хөрсний бохир долт, эко геохимийн судалгаа явуулж нийт 219 цэгээс дээж авч, хөрсөн бүрхэвч, голын ёроолын хурдас, тоосны химийн бохирдолт, барилга байшин доторх шорооны бохирдолтын түвшинг тогтоожээ. Дүгнэлтээр хөрсний бохирдолтын түвшин ерөнхийд өө өндөр гарч, зарим газар хэт их бохирдолтой байгаа нь ажиглагджээ. Арьс ширний үйлдвэр, “Ногоон нуур”, “100 айл” орчим болон хүнс, барааны томоохон зах, гэр хороололд газрын хөрс байх ёстой хэмжээнээсээ илүү их бохирдсоныг тогтоожээ. Тухайлбал, хром, хар тугалга, никель зэрэг хүнд металл нийслэлийн хөрсөнд байх ёстой хэмжээнээс 3-4 дахин их гарчээ.
Нийслэлийн хөрсний хромын дундаж агууламж 71.3 ррm байсан бол зарим газраа 1512 - 1548.8 ppm хүрчээ. Арьс ширний үйлдвэр, цэвэрлэх байгууламжийн ор чимд хромын бохирдолт 637-555 ppm хүртэл байгаа нь бохирдоогүй хөрснөөс 20-30 дахин, стандарт хэмжээнээс 3-4 дахин их байна. Харин хар тугалгын хувьд агаарт дэгдэж буй тоосонд 254.2 ppm байгаа нь стандартаас 2.5 дахин илүү үзүүлэлт бөгөөд 700.9 ppm хүрсэн тохиолдол ч гарчээ. “Ногоон нуур” орчмын авто засварын газрын хөрсөнд үүнээс их буюу 870.3 ppm байжээ. Никелийн хувьд хөрс өн дэх агууламж нь стандартаас бага буюу 9.9ppm, хамгийн ихдээ 52.0 ppm хүрсэн бол цайрынх дунджаар 194.9 ppm, тоосонд харьцангуй их буюу 253.9ppm байв.
Мөн Улаанбаатар хотын хөрс молибден, бор, селе ний бохирдолтой нь ажиглагджээ. Нийт дээжний 65 хувьд молибден, бор, 21.6 хувьд селенийн агууламж стандартаас давсан буюу бохирдолтой гарчээ. Молибден, бор, селен нь хорт нөлөөлөл багатай боловч стандартаас давсан тохиолдолд амьд организмд янз бүрийн өвчин үүсгэх сөрөг нөлөөтэй аж. Гэдэсний халдварт өвчин үүсгэгч E.Coli, сальмонелл, эм гэг төрөгч зэрэг бактериас гадна мөөгөнцөр их хэмжээгээр илэрсэн. Энэ нь нянгийн бохирдол ноцтой хэмжээнд хүрснийг харуулжээ. Микробиологийн шинжил гээгээр нийт дээжний 74 хувь нь их буюу онцгой их бактерийн бохирдолттой гарсан байна.
Нянгийн бохирдолттой газруудыг дүүргээр нь жагсаавал, Хан-Уул дүүргийн нутаг дэвсгэр Шувуун фабрик, Бөхөгийн голын адагт хуримтлагдсан хогийн цэгээс авсан хөрсний дээжинд E.Coli, эмгэг төрөгч бактер болон мөөгөнцөр их хэмжээгээр илэрсэн. Баянзүрх дүүргийн Амгалангийн вокзал орчмын хөрсөнд гэдэсний халдварт өвчин үүсгэгч E.Coli, саль монелл бактери, Сонгинохайрхан дүүрэг Сонгинын амралт орчмын хөрснөөс E.Coli бүлгийн бактериас гадна мөөгөнцөр их хэмжээгээр илэрсэн байна.
Мөн Хан-Уул дүүргийн Өлзийт хорооллын хөрсөнд E.Coli болон мөөгөнцрийн холимог, Яармагийн наймдугаар хорооны нутаг, гэр хорооллын дунд үүссэн хогийн цэг орчмын хөрснөөс E.Coli болон мөөгөнцөр илэрсэн байна. Нийслэлийн хөрс нянгаар ийнхүү бохирдсон нь гэр хорооллын жорлон, ил бие засах, үхсэн мал, нохойны хүүрийг ил хаях, фермерийн аж ахуй эрхэлж буй аж ахуйн нэгжүүд болон хувь хүмүүс амьтан, малын ялгадас бууцыг гол, уулын ам, жалга руу замбараагүй ихээр асгаснаас үүдсэн гэж эрдэмтэд үзжээ.
Мөн үүнээс гадна шивтрийн бохирдолт буюу аммонийн дундаж агууламж 8.3 мг/ кг байгаа нь хүлцэх агууламжаас 4.2 дахин, бохирдолгүй газрын хөрснөөс 5.5 дахин өндөр байна. Нийт бохирдлын судалгааны дээж ний 66.7 хувь нь дэвсгэр агууламжаас давсан аммонийн агууламжтай, 33.3 хувь нь дэвсгэр агууламжтай ойролцоо буюу түүнээс бага хэмжээний аммони агуулсан байна. Худалдаа үйлчилгээний томоохон төвүүдийн ойролцоо хөрсний шивтрийн бохирдол хамгийн их гарчээ.
Тухайлбал: Нарантуул худалдааны төвийг тойрсон гэр хорооллын гудамжуудад хамгийн их буюу нэг кг хөрсөнд 73.4 мг ам монийн азот байгаа нь дэвсгэр агууламжаас 50 дахин их байна. Харин автозамын ойролцоо, үйлдвэрийн бүсүү- дэд аммонийн бохирдол хам гийн бага байжээ. Мөн хогийн цэгүүдэд органик бодисын бохирдол ихтэй боловч шивтрийн бохирдол харьцангуй бага гарчээ. Эрдэмтдийн судалгаанаас энэ удаа зөвхөн хүнд металл болон нянгийн бохирдлыг онцлон сонирхууллаа.
Үүнээс үзэхэд улаанбаатарчууд өнөөдөр агаар нь угаар, хөрс нь химийн хорт бодис агуулсан орчинд амьдарч байна. Нийслэлийн иргэн та эрүүл, амьд явах эрхтэй. Харамсалтай нь ийм орчинд амьдарч буй нийслэлч үүд төдийгүй урга мал, амьтнаас эхлээд амьтай бүхэн хордож, нэгээс нөгөөд нян гийн халдвараа тараасаар байна. Гэдэсний халдварт өвчин болох цусан суулга, халдварт шар, балнад, урвах тахал болон малаас хүнд дамжин халддаг боом, бруцеллёз, мэрэгч амьтдаас хүнд халддаг тарваган тахал, галзуу, шимэгч хорхойн халдварууд гэгддэг хялгасан хорхой, цагаан хорхой, өргөн туузан хорхой, хүж хорхойноос гадна, үхрийн болон гахайн туузан хорхой, сүрьеэ, амьсгалын замын өвчин гээд урин дулаан цагт та бидний үр хүүхдийг бөөн бөөнөөр нь өвчлүүлдэг хөрсний бохирдлын аюул айсуй. Хүүхдээ эрүүл байлгая гэвэл хөрсөө цэвэрлэх цаг ирэв.
Д.Оюун