Шинэ жилийн баярын уур амьсгал хэдүйн оржээ. Гоёмсог гацуур, дуу хуур, инээд хөөр дүүрэн  энэ л баярт эргэх хорвоо хүртэл бэлэг барьж, сэвсгэр цагаахан цасаар өнгө нэмсэн нь гайхалтай. Шинэ жилийг хамт олны басхүү гэр бүлийн баяр гэдэг. Сархад залраагүй  хамт олны баярын ширээ гэж үгүй.
Өнгөрсөн жил болсон эмгэнэлт явдал бидэнд архины зүй зохистой хэрэглээ, соёл гэгч юутай чухал болохыг сануулсан билээ.

Хамт олон, анд нөхдөөрөө тэмдэглэсэн баяр тань сөрөг үр дагавар бүү авчраасай хэмээн хүсэхийн сацуу архины зохистой хэрэглээтэй холбоотой доорхи зөвлөмжийг уншигч танд зориуллаа.

Яагаад баяр ёслолд архи хэрэглэдэг вэ?
Монголчууд эртнээс архийг хүндлэл, эрхэмлэхүйн дээд илрэл , идээний дээж хэмээн дээдэлж, эрхэм зочиндоо өргөн барьсаар иржээ.

Үүнээс ч улбаатайгаар ямарваа баяр ёслолыг архи, дарсгүйгээр тэмдэглэх нь ховор болсон биз ээ. Аливаа баяр, цэнгүүнд хэрэглэж буй сархад хүний оюуны ачаалал, амьдрал, ахуйн хүнд асуудлуудыг бодохоос түр ч атугай нимгэлэх шидтэй байдаг. Гэвч архи гэгч идээний тунг нь хэтрүүлж хэрэглэснээс болж төсөөлж байгаагүй сөрөг үр дагавар дагуулж болзошгүйг та заавал анхаараарай.

Архины зохистой  хэрэглээний  стандарт ямар байдаг вэ ?
Франц, Итали, Орос зэрэг улсад архи, дарсны хоногт хэрэглэх аюулгүйн стандарт хэмжээг архийг хоргүйжүүлэх физиологийн чадавхид үндэслэн тогтоосон байдаг.

Хоногт архи 30 мл, дарс 60-120 мл, шар айраг 285 мл байх бөгөөд эдгээрийг тус тусад нь 1 стандарт гэж үздэг. Эдгээр нь найрлагандаа ижил 8-10 мл спирт агуулсан байхаар тооцжээ. Хэрвээ  үүнийг 7 хоногт авч үзвэл эрэгтэй хүн 4 стандарт, эмэгтэй хүн 3 стандартаас хэтрэхгүй архи хэрэглэвэл зохистой хэрэглээний стандарт гэж үздэг.

Архийг юутай  хольж уух нь зөв бэ?
Архи уух үедээ шарсан түлсэн, өөх тос ихтэй хоол идэхээс зайлсхийх хэрэгтэй. Аль болох жимс юм уу? төрөл бүрийн ногоотой хоол идвэл шингэц сайн байдаг. Мөн архийг усаар даруулж уувал нягтрал нь багасаж, согтолт буурдаг аж. Харин архи, пиво, ундаа, вино зэрэг өөр түүхий эдээс бүтсэн  согтууруулах ундаа хольж уухаас эрс татгалзах хэрэгтэй.

Хуурамч архийг яаж таньж, сэргийлэх вэ?
Сэгсэрч үзэх, хөөсрөлтийг нь харах гэх мэтийн ам дамжсан олон яриа байдаг ч архин бүтээгдэхүүний чанартай, чанаргүй эсэхийг  жирийн дундаж хэрэглэгч гаднаас нь хараад мэдэх боломж тун бага. Иймээс та үндэсний шилдэг үйлдвэрүүдийн чанарын баталгаат бүтээгдэхүүнүүдийг сонговол эрсдэлгүй байх болов уу? Дийлэнхи үйлдвэрлэгчид өөрийн бүтээгдэхүүнийхээ шил, бөглөөний нууцлалд онцгойлон ач холбогдол өгдөг. Энэ нь хуурамч бүтээгдэхүүнийг зах зээлд нэвтрэхээс сэргийлж буй хэрэг юм.

Жишээ нь : “Спирт Бал Бурам” хувьцаат компани гэхэд л бөглөөний 3,4-р үеийн нууцлал болох  “HICAP” –ийг  өөрийн үйлдвэрлэдэг “Грандхаан”, “Хар Чингис”, “Хубилай”, “Хараа”, “Ерөө”  бүтээгдэхүүндээ нэвтрүүлсэн байдаг.

Ямар архи хамгийн чанартай гэж тооцогддог вэ?
Чанартай, эрсдэлгүй  бүтээгдэхүүний  хоёр үндсэн шалгуур байдаг.

Нэгдүгээрт: Тухайн бүтээгдэхүүний түүхий эд.  Хаанахын ямар түүхий эдээр хийсэн нь бүтээгдэхүүний чанарт шууд нөлөөлдөг. Тухайлбал, исгэлтийн үйлдвэрийн буудай, арвай нь хүнд металл, пестицид, гербицид, цацраг идэвхит бодисын бохирдолтой байвал эцсийн бүтээгдэхүүн нь хортой болно гэсэн үг. Цаашлаад спирт нь эфир-альдегидийн фракц өндөртэй байвал “идээний дээж” бус хор болно. Үүнийг өнгөрсөн өвөл болсон эмгэнэлт явдал болон эрдэмтэн, мэргэжилтнүүдийн удаа дараагийн сануулга, сэрэмжлүүлгээс ойлгож болно.

Хоёрдугаарт: Тухайн үйлдвэрлэлийн технологи, техник, чанар-технологийн удирдлагын тогтолцоо, чанартай бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх талаар ажилтан, ажилчин бүрт хэвшсэн дадал, ухамсар юм.  Хичнээн сайн түүхий эд ашигласан ч чанар-технологийн менежментийн түвшин дорой, үйлдвэрлэлийн явцад тавих хяналт сул, компанийн дотоод стандартын шаардлага тодорхойгүй, үүрэг, хариуцлагын тогтолцоо оновчгүй байвал  стандарт, эрүүл ахуйн шаардлага хангасан бүтээгдэхүүн гарахгүй.

Гэвч Монголд дээрх хоёр  шалгуурыг хангасан чанартай бүтээгдэхүүн цөөнгүй бий. Саяхан л гэхэд Украйнд болсон “ Алкософт” олон улсын архин бүтээгдэхүүний уралдаанаас “Грандхаан”, “Хар Чингис” тэргүүтэй архинууд шилдэг бүтээгдэхүүнээр шалгарч, алтан медаль хүртсэн нь хүнсний салбарынхны хувьд томоохон амжилт юм.

Хамгийн баталгаатай бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэдэг архины үйлдвэр юу вэ?
Монголд спирт хийж эхэлсэн түүх 1920-оод оноос эхтэй. Хамгийн сонирхолтой нь Монголын анхны спиртний үйлдвэрийг Америкийн худалдаачин негр эмэгтэй ажиллуулж байсан байдаг. Улмаар тухайн үеийн БНМАУ-ын Сайд нарын зөвлөл Зүүнхараад спиртний завод байгуулсан билээ. 1973 оноос Спирт бал бурмын комбинат хэмээн нэрлэгдэх болсон тус үйлдвэр Монгол улаан буудайг нэрэн, спирт үйлдвэрлэн, эх орныхоо хэрэгцээг хангаж ирсэн байна.  2008 онд нийт 2,5 сая ам. долларын хөрөнгө оруулалт хийн, архины үйлдвэрийнхээ шугамыг бүрэн шинэчилсэн тус компани үйлдвэрлэлийн бүхий л үе шатыг  компьютерийн системээр хянадаг.

Монголд цөөнгүй архины үйлдвэр байдаг ч эх орныхоо хөрсөнд ургасан улаан буудайгаар нэрсэн баталгаатай спиртээр архи үйлдвэрлэдгээрээ “Спирт Бал Бурам” компани онцлогтой юм.  1990-ээд оноос хойш олширсон чанаргүй олон хувийн архины цехүүдийг Монгол улсын Засгийн газар хаах бодлого барьж буй бөгөөд зөвхөн энэ онд гэхэд л хорь гаруй тусгай зөвшөөрлийг хүчингүй болгожээ. Гэвч “мянгын” гэгдэх архины аюул бүрэн арилаагүй л байна. Иймээс танд зайлшгүй архи хэрэглэх шаардлага гарвал үндэсний шилдэг үйлдвэрлэгчдийнхээ  бүтээгдэхүүнийг албан ёсны борлуулах цэгээс нь худалдан авч заншаарай.

Шарталт гэж юу вэ?
Архи, шар айраг, виски гэх мэтийн этилийн спирт агуулсан ундааг хэтрүүлэн хэрэглэсний дараа үүсдэг хам шинж буюу синдромыг шарталт гэнэ . Өөрөөр хэлбэл энэ нь хүний бие  орж ирж байгаа хорыг боловсруулж дийлэлгүй хямарлаа гэдгээ толгой өвдөх гэх мэтийн шинж тэмдгээр хэлж ойлгуулж байгаа хэрэг юм. Шартсан үед толгой өвдөх, дотор муухайрах, ам хуурайших, ам цангах, бие чичрэх, зүрх салганах, уцаарлах, нүд улайх, цочих, бөөлжих, үе мөчөөр өвдөх, хоолонд дургүй болох, сэтгэлээр унах, өөрийгөө буруутгах, үе мөч бадайрах зэрэг шинж тэмдэг илэрдэг. Шарталтаас сэргийлэх хамгийн сайн арга бол мэдээж архи уухгүй байх явдал. Харин зайлшгүй архи хэрэглэх шаардлага гарвал баталгаатай чанартай бүтээгдэхүүнийг  сонгох хэрэгтэй болов уу?

“Зохистой хэрэглээ” ТББ