Ерөнхий сайд Г.Занданшатарыг огцруулсан үйл ажиллагаа нь Үндсэн хуульд зөрчсөн эсэхийг өнөөдөр Үндсэн хуулийн цэц суудлын хуралдаанаараа хэлэлцэж буй.

Өнөө 09:30 цагт эхэлсэн тус хурал ҮХЦ-ийн бүрэлдэхүүн зөвлөлдөх тасалгаанд орсноор түр завсарлаж, 19:00 цагт Цэцийн гишүүд эцсийн шийдвэрээ танилцуулахаар болсон. 

Завсарласны дараа Ерөнхий сайдын итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч С.Бямбацогт сэтгүүлч нарт мэдээлэл өгөв. 

Тэрээр, "Ерөнхий сайдаас Засгийн газрыг огцруулахтай холбоотой процессын хүрээнд ҮХЦ-д гомдол гаргасан, түүнтэй холбоотойгоор маргаан үүссэн. Энэ нь онцгой, нэн яаралтай асуудал учраас Цэц уг асуудлыг шуурхай авч хэлэлцэж байна.

Өнгөрсөн баасан гарагт Монгол Улсын Үндэсний аюулгүй байдлын зөвлөлийн гурван гишүүний хоёр нь (УИХ-ын дарга, дэд дарга) албан үүргээс чөлөөлөгдсөн. Ерөнхий сайдыг үндсэндээ Үндсэн хуулийн бус аргаар огцруулсан гэж үзэж байгаа.

Хэрвээ Засгийн газар, Ерөнхий сайд Үндсэн хуулийн дагуу огцорсон бол ямар нэг маргаан гарахгүй. Гэтэл энэ удаа процесс нь өөр байна. 1992 онд Үндсэн хууль батлагдсанаас хойш 2019 он хүртэл 27 жилийн хугацаанд нийт 14 Засгийн газар огцорч байсан, нэг Засгийн газрын дундаж настай байдал нь ердөө жил хагас орчим байсан.

Үүнийг өөрчлөхийн тулд үе үеийн парламентууд Үндсэн хуулийн нэмэлт, өөрчлөлт хийж ирсэн:

2010 онд тухайн үеийн парламент (Д.Дэмбэрэл даргатай) Үндсэн хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах журмын тухай хуулийг баталсан.

• 2011–2012 онд Сү.Батболд, Д.Дамба-Очир нар нэмэлт өөрчлөлтийн төсөл санаачилсан.
• 2013 онд З.Энхболд дарга ажлын хэсэг байгуулж, Н.Батбаяр тэргүүтэй 47 гишүүн санал гаргасан.
• 2016 онд М.Энхболд даргын үед мөн ажлын хэсэг байгуулж ажилласан.
• Эцэст нь 2019 онд Г.Занданшатар даргын үед Д.Лүндээжанцан тэргүүтэй 62 гишүүний өргөн барьсан Үндсэн хуулийн нэмэлт, өөрчлөлт батлагдсан.

Эдгээр өөрчлөлтийн гол зорилго нь Засгийн газрыг тогтвортой ажиллуулахад чиглэж байсан. 1996-2000 онд буюу дөрвөн жилийн хугацаанд дөрвөн Засгийн газар огцорч байсан нь улс төр, эдийн засаг, нийгмийн тогтворгүй байдалд хүргэж байлаа.

2019 оны нэмэлт өөрчлөлтөөр Үндсэн хуулийн 43.1 дэх заалтыг өөрчилсөн. Өмнөх хувилбар нь “УИХ-ын гишүүдийн дөрөвний нэгийн санал гаргавал огцруулах асуудлыг хэлэлцэж шийдвэрлэнэ” гэсэн ерөнхий заалттай байсан бол шинэчилснээр:

Санал өргөн барьснаас хойш 3 хоногийн дараа хэлэлцэж эхэлнэ,

• 10 хоногийн дотор шийдвэр гаргана,
• Хэрэв огцорсны дараа 30 хоногийн дотор шинэ Засгийн газар байгуулж чадахгүй бол УИХ өөрөө тарна гэж заасан.

Энэ бол тогтворгүй байдлыг хязгаарлах маш тодорхой механизм юм. Гэтэл энэ удаад Үндсэн хуулийн заалтад нийцээгүй процесс өрнөсөн гэж үзэж байна. Байнгын хорооны дүгнэлтээр “огцруулахгүй” гэсэн санал гарсан байтал чуулганы хуралдаанаар өөр томьёоллоор санал хураалт явуулсан.

Ингэж хууль зөрчсөн хуралдааны үр дүнд Засгийн газар огцорсон. 71 гишүүн оролцсон санал хураалтад 19 гишүүн танхимд биеэр байгаагүй. Зарим нь өвчтэй, зарим нь оролцохоос татгалзсан ч санал хураалтад автоматаар “дэмжсэн” мэт тооцогдсон.

Энэ бол үндсэндээ хууль зөрчин төрийн эрх мэдлийг хууль бусаар авах оролдлого гэж үзэж байгаа.

Байнгын хороо, Тамгын газар хуралдааны материалыг бэлтгэхдээ хуульд нийцсэн байдлаар боловсруулах ёстой. Энэ нь тэдний үүрэг, тэд төрд тангараг өргөсөн хүмүүс. Гэвч энэ удаа Тамгын газраас хууль зөрчсөн томьёолол гаргаж өгсөн нь байж болох юм.

Мөн хурал даргалагч Х.Булгантуяа дэд дарга хуульч биш учраас энэ асуудлын нарийн утгыг ойлгоогүй, сануулж байхад үл тоосон байж магадгүй. Уг нь би хурал дээр “ингэж санал хураавал төрийн эрхийг хууль бусаар авах гэмт хэрэг болно шүү” гэж анхааруулсан.

Цэцийн их суудлын хуралдаанаар маргалдагч талуудын байр суурь, гэрчийн мэдүүлэг бүгд сонсогдлоо. Гэрчээр дуудсан гишүүн П.Сайнзориг хуралдааныг орхиж гарсан бол УИХ-ын Тамгын газрын нарийн бичгийн дарга Баасандорж хуралд эхнээс нь дуустал оролцож, асуултад хариулсан.

Би хувьдаа энэ бүхний цаана бүх бурууг Тамгын газрын дарга руу чиглүүлэх гэж байна гэсэн сэжиглэл байна. Гэтэл төрийн албан хаагч бол тангараг өргөсөн хүн, хурал орхих эрхгүй. Харин УИХ-ын гишүүн бүрэн эрхийнхээ хүрээнд гарч болно.

Тиймээс аль аль тал нь төрийн албан хаагч руу бүх хариуцлагыг чихэж байгаа мэт харагдаж байна. Энэ бол буруу. УИХ-ын гишүүн гэж илүү эрх эдэлдэг хүн биш, харин хууль дээдэлж, Үндсэн хуулиа сахих үүрэгтэй хүн юм.

Монгол Улсын Их Хурал бол Үндсэн хуулиас дээгүүр байгууллага биш. Үндсэн хууль бол Монгол Улсын дээд хууль. Хуульд нийцээгүй зорилгоор олонхын хүчээр аливаа шийдвэр гаргах нь төрийн эмх журам, тогтвортой байдалд аюултай.

Бид энэ эмх замбараагүй, хууль зөрчсөн үйл явцыг таслан зогсоох ёстой. Монгол төр төвшин, түмэн олон амгалан байх ёстой. Цэц өнөөдрийн хуралдаанаар энэ зөрчлийг таслан зогсооно гэдэгт найдаж байна" гэв.