Шинжлэх ухааны академид өнөөдөр техник, технологийн бага чуулган болж, Монгол улсын хөгжлийн 2026-2030 оны үндсэн чиглэлийг хэлэлцэв. Чуулганд эрдэмтэн, судлаачид оролцож дэд бүтэц, боловсрол, шинжлэх ухааны салбарын бодлогод санал дэвшүүллээ.

Монгол улсын зөвлөх инженер, академич, шинжлэх ухааны доктор, профессор Х.Энхжаргал чуулганы үеэр дараах байр суурийг илэрхийлэв.

Тэрээр хэлэхдээ, эрдэмтэд жижиг асуудал хөнддөггүй, харин улс орны хөгжлийг хааш чиглүүлэх вэ гэдэгт суурь судалгаатай тооцоо, баримттай ханддаг. Таван жилийн хөгжлийн чиглэлээ хэлэлцэж байгаа бол төлөвлөгөө гаргаж, тодорхой үндсэн гүйцэтгэлтэй байхаар нарийн тусгах шаардлагатай.

Эрдэмтэн судлаач хүний хувьд хэлэхэд төр засаг яаж өөрчлөгдөх бидэнд тийм ч хамаатай биш. Бидний гол зорилго энэ таван жилд Монгол улсын эдийн засаг яаж хөгжих вэ гэдэгт чиглэнэ. Эдийн засгийн хөгжил шинжлэх ухаанд суурилах ёстой. Ямар үйлдвэрийг, аль бүсэд, ямар чиглэлийн хүрээнд барьж, улсад хэр хэмжээний ашиг өгөх вэ гэдэг үндсэн суурийг тавихгүй бол яамдаас ирж байгаа санал уурхай нээж ашиглая гэдэг л хандлагатай байна.

Шинжлэх ухааны паркууд байгуулна гэж өнгөрсөн жилүүдэд ерөнхийлөгч, ерөнхий сайд нь ч амласаар ирсэн. Өнөөдөр нэг нь ч хэрэгжээгүй.

Гадаадын туршлагыг шууд нэвтрүүлэхээс илүүтэй өөрсдийн онцлогийг харгалзаж үзэх хэрэгтэй. Суурь судалгаанаас л улсын цаашдын хөгжил хамаарна.

Шинжлэх ухааны салбартаа 0.02 хувийн хөрөнгө оруулалтыг зарцуулж байгаа нь дэндүү чамлалттай. 2030 онд хоёр хувьд хүргэнэ гэж салбар яамны хүн хэллээ. Жилийн жилд хэзээ ч бодит болдоггүй энэ амлалтыг өгдөг учир бодит ажил хэрэг болно гэдэгт итгэлгүй байна.

Дээр нь дунд шатны байгууллагуудын хүнд суртал хүчрэгдэхээ байсан. Хэзээ ч үнэн мэдээлэл өгдөггүй, даргадаа тааруулж мэдээлдэг. Тийм учраас суурь судалгаанууд хийдэг Шинжлэх ухааны академийн дэргэд эдийн засаг төлөвлөлтийн хүрээлэнтэй болох ёстой.

Хөгжлийн чиглэлд эрчим хүчний салбарт ямар саналыг тусгах зайлшгүй шаардлагатай гэж та үзэж байна вэ?

Эрчим хүчний салбарт өнгөрсөн жилээс эхлээд харьцангуй хувийн хөрөнгө оруулалт орж эхэлсэн. Миний бодлоор нэг кВт цахилгаан, нэг гКл дулааны үнийг төр тодорхой хэмжээнд барьж байгаа учраас дөнгөн данган болж байна. 

Хувийн хөрөнгө оруулалттай шинжлэх ухаан технологийн зөвлөлөөр батлагдсан үнийг ард түмэн хэзээ ч даахааргүй байгаа. Эхний ээлжид улс том чадлын нэг л станц улсынхаа уурхай дээр барих хэрэгтэй.  Тэгж байж үнэ өртгийг хязгаарлаж чадна. Өчнөөн тэрбумыг зүгээр урсгасан зам, барилгаа түр болиод нэг л станц бариад өгөөч. Өнөөдөр дөрөвдүгээр станц бүгдийг чирч байна. 

Дэлхийн хөгжил хааш чиглэж байгаа билээ, бид өнөөдөр оргил цагт цахилгааны хэмнэе гэж яриад сууж болохгүй. Энэ бол зохистой хэрэглээ, хүний эрх гэв.