“Иргэний нийгмийн 7 хоног”-ийн хүрээнд зохиогдож буй “Хот ба төсөв” сэдэвт хэлэлцүүлэг өнөөдөр /2026.01.27/-нд зохион байгуулагдлаа.

Тус хэлэлцүүлэг нь хотын хөгжил, иргэдийн амьдралын чанарт шууд нөлөөлдөг хамгийн чухал асуудлуудын нэг болох хотын төсөв, түүний зарцуулалт, нийслэлийн төсвийн төлөвлөлт, хэрэгжилт, ил тод байдалд иргэд, иргэний нийгмийн байгууллагуудын оролцоог нэмэгдүүлэх зорилготой.

Энэ үеэр НЗДТГ-ын Санхүү, хөрөнгө оруулалтын газрын Хөрөнгө оруулалтын хэлтсийн дарга Б.Гантулга " Нийслэлийн төсөв энэ онд 4.2 их наяд төгрөгөөр батлагдсан. Үүний 1,5 нь урсгал зардал, 100 тэрбум төгрөгт дамжуулан зээл, 300 тэрбум төгрөг нь нь улсад төвлөрүүлэх орлого гэсэн бүтэцтэй байна. Хөрөнгө оруулалтад 2 их наяд төгрөг зарцуулна. 

Тухайлбал дээрх зардлаас Туулын хурдны зам барихад тодорхой хэсгийг зарцуулах ба уг зам ашиглалтад орсноор түгжрэл 25 хувь буурна.

Нийслэл 2023 онд хотын эрх зүйн байдлын тухай хууль батлуулсан. Ингээд анх удаа бонд гаргах эрхтэй болсон юм. Бондод 2026-2030 оны өрийн статистик гэж бий. Үүнд "хот нийт орлогынхоо 70 хувь хүртэлх бонд гаргаж болно" гэсэн тооцоололттой байдаг. 

2024 онд Нийслэл дотоодын бонд 800 тэрбум төгрөг, гадаад бонд 500 сая доллар босгосон. Энэ мөнгө юунд зарцуулагдаж байна вэ гэдэг нь хамгийн сонирхолтой. Дотоодын бондын 800 тэрбум төгрөгийн хувьд:

• 300 тэрбум төгрөгийг Бөөрөлжүүтийн цахилгаан станц
• 294 тэрбум төгрөгийг Эрчим хүчний хуримтлуур станц
• 150 тэрбум төгрөгийг авто замын засвар, шинэчлэлт
• 50 тэрбум төгрөгийг туул коллектор /Энэ нь нийслэлийн бохир төвийн шугамаар дамжин цэвэрлэх байгууламжид очих гол шугам юм. 1969 оноос хойш огт засвар хийгдээгүй./зэрэгт зарцуулахаар тус тус төлөвлөсөн.

Гадаадын 500 сая долларын бондын хувьд 1.7 их наяд төгрөгтэй тэнцэнэ. Үүнийг зөвхөн Сэлбэ төвийн бүтээн байгуулалтад зарцуулна. Сэлбэ төвийг 2023 онд анх сэдээд, төлөвлөсөн зүйл биш юм. Анх 2013 онд төлөвлөж, 6 газарт ( Сэлбэ, Дамбадаржаа, Дэнжийн мянга, Толгойт, Баянхошуу) дэд бүтцийн ажлыг хийж эхлүүлсэн.

Сэлбэд нэн түрүүнд дэд бүтцийн ажил буюу зам, дулааны шугам хоолой нь баригдаад дууссан. Энд 20 минутын хотыг жишиг байдлаар нэг хүнд оногдох метр квадрат нь өндөр байхаар явган хүний замын стандартад нийцүүлэн Нийслэлээс хийж үзүүлнэ. Харин үлдсэн таван газарт нь хувийн хэвшлийнхнийг оролцуулна.

Цаашид нээлттэй, ил тод байх тал дээр манлайлж ажиллана" гэв.

Хэлэлцүүлгээр Монголын Залуучуудын Эвсэл ТББ-ын Төсвийн хөтөлбөрийн зөвлөх З.Энхбаяр “Шилэн дансны тухай хуулийн хэрэгжилт ба Хот” сэдэвт танилцуулгыг хүргэлээ.

Тэрээр, улс, орон нутгийн төсөв, улсын болон орон нутгийн өмчийн хөрөнгийг үр ашигтай захиран зарцуулах зорилгоор төсвийн удирдлагыг хэрэгжүүлэх шийдвэр, үйл ажиллагаа ил тод, нээлттэй, ойлгомжтой байх, түүнд олон нийт хяналт тавих мэдээллийн тогтолцоог бүрдүүлэхэд оршино.

Нийслэлийн хяналт шалгалтын газрын төсөв 2025 онд 4.2 тэрбум төгрөг байсан бол 2026 онд 4.8 тэрбум төгрөг болж өссөн. Өмнөх онд аудитын байгууллагаас цалин, урамшуулалд үр ашиггүй зардал зарцуулсан гэж дүгнэсэн ч энэ төрлийн зардал 2026 оны төсөвт дахин тусгагдсан байна.

Хамгийн сүүлийн нээлттэй тайлангаар 2025 онд 2.1 тэрбум төгрөгийн мэдээлэл нийтлэгдсэн ч 2026 оны батлагдсан төсвийн дэлгэрэнгүй зарцуулалтын хавсралт мэдээлэл ил болоогүй байна.

Хот байгуулалт, хотын стандартын газрын төсөв 2026 онд 7.9 тэрбум төгрөгт хүрсэн нь өнгөрсөн оноос 2.5 дахин өссөн байна. Гэвч нийт төсвийн дийлэнхийг урсгал зардал эзэлж, хөрөнгө оруулалтын шинжтэй зардал тусгагдаагүй.

Тус байгууллагын урсгал шилжүүлэг 137.7 сая төгрөг байгаа бөгөөд үүний ихэнх нь тэтгэвэр, нэг удаагийн тэтгэмж, шагнал урамшуулалд зориулагдсан байгааг онцоллоо.