Анх 1935 онд байгуулагдаж байсан "Монгол кино үйлдвэр" энэ жил 72 нас хүрч байгаа. Энэ хугацаанд тус үйлдвэр нийт 2000 гаруй нэрийн кино бүтээж, урын сандаа хадгалжээ. Улс орныхоо түүхийг кино хальснаа буулган үлдээдэг тус үйлдвэр зогсоход хүрээд байгаа ажээ. Учир нь үйлдвэрийн техник, тоног төхөөрөмж хоцрогдож, чанарын шаардлага хангасан кино бүтээж чадахгүй байгаа гэнэ. Урьд нь үндсэн түүхий эд болох хальсыг БНАГУ, Украйн зэрэг улсад үйлдвэрлэдэг байсан бөгөөд 1990-ээд онд эдгээр үйлдвэрүүд хаагдсанаас хэрэгцээний хальс үгүй болж одоо дэлхийд "кодак" хальсыг л хэрэглэдэг болсон аж. Манай улс тэр хальсыг нь авчраад хэрэглэе гэхээр тоног төхөөрөмжинд нь таарахгүй байгаа. Тиймээс тус үйлдвэрийн удирдлага эдгээр тоног төхөөрөмжийг шинэчлэхэд шаардагдах хөрөнгийг Засгийн газрын төсөвт оруулахаар санал оруулсан боловч төрийн түшээд түүнийг нь төдийлөн ойшоож үзэхгүй байгаа бололтой. Энэ тухай үйлдвэрийн дарга, найруулагч Ж.Солонго ярихдаа "1935-1990 оныг хүртэл соёл, урлагт зарцуулах мөнгөний 41.7 хувийг баримтат кино хийхэд зарцуулдаг байлаа. Харин 1990 оноос хойш манай үйлдвэрт нэг ч төгрөгийн төсөв тусгагдахаа больсон. Бид гарч ирж буй зардлуудыг материаллаг бааз, тоног төхөөрөмж, хувцас хэрэглэлээ түрээслүүлсэн мөнгөөрөө л төлж аргацааж байна. Орчин үеийн шаардлага хангасан баримтат кино студитэй болоход дөрвөн тэрбум төгрөг хэрэгтэй байгаа бөгөөд энэ мөнгөөр киноны тоног хэрэгсэл үйлдвэрлэдэг Английн компаниас хамгийн бага хүчин чадалтай техникийг авах юм. Энэ талаар Засгийн газар болон төрийн түшээд тэр ч бүү хэл Ерөнхийлөгчид хүртэл хүргүүлж асуудлыг шийдүүлэх гэж 10 гаруй жил явж байна. Манай үйлдвэр сард нэг удаа тухайн сардаа болсон онцгой үйл явдлуудыг нэгтгэн баримтат кино хийж хадгалдаг. Хэрэв дээрх асуудал шийдэгдэхгүй бол бид хойч үедээ түүхээ бичиж үлдээж чадахгүй болж байна" гэж хэлсэн. Одоо тус үйлдвэрт 1907 онд францчуудын манай улсын тухай хийсэн баримтат кино хальснаас авахуулаад бүхэл бүтэн 100 жилийн түүхийг буулгасан хар цагаан хальс хадгалагдаж байгаа ажээ.

Т.Гэрэлмаа