Монгол Улсын Их Хурлын чуулганы хуралдааны дэгийн тухай хуулийн 132 дугаар зүйл, Монгол Улсын Их Хурлын хяналт шалгалтын тухай хуулийн 30 дугаар зүйлийг баримтлан Улсын Их Хурлын Эдийн засгийн байнгын хорооноос өнөөдөр (2025.12.16) 10.00 цагт Монголбанкны Ерөнхийлөгчийн албан тушаалд нэр дэвшигчтэй хийх нэр дэвшигчийн сонсголыг зохион байгуулна.

Төв банк /Монголбанк/-ны тухай хуулийн 26 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт “Монголбанкыг Улсын Их Хурлаас томилогдсон Ерөнхийлөгч толгойлж үйл ажиллагаагаа Улсын Их Хурлын өмнө хариуцан тайлагнана. Монголбанкны Ерөнхийлөгчийг Улсын Их Хурлын даргын өргөн мэдүүлснээр Улсын Их Хурал нэр дэвшигчийн сонсгол хийж зургаан жилийн хугацаагаар томилно” хэмээн заасны дагуу Монгол Улсын Их Хурлын дарга Н.Учрал Монголбанкны Ерөнхийлөгчийн албан тушаалд Санжаагийн Наранцогтын нэрийг дэвшүүлжээ.

Монголбанкны Ерөнхийлөгчийн албан тушаалд нэр дэвшигчтэй хийх нэр дэвшигчийн сонсголыг Монгол Улсын Их Хурлын чуулганы хуралдааны дэгийн тухай хуулийн 129, 132 дугаар зүйлийг баримтлан зохион байгуулах бөгөөд нэр дэвшигчийн сонсголд оролцохоор урьдчилан бүртгүүлсэн иргэн, хуулийн этгээд, хэвлэл мэдээллийн байгууллагууд өнөөдрийн сонсголд оролцох юм.

ШУУД ҮЭХ:

Энэ үеэр Монголын ажил олгогч эздийн холбооны гүйцэтгэх захирал Ч.Нанжидсамбуу нэр дэвшигчээс асуулт асуулаа. 

Тэрээр, "Нэр дэвшигчээс хоёр зүйл асууя.

Нэгдүгээрт, Үйлдвэрлэгч, хувийн хэвшилд хамгийн их дарамт болж байгаа зүйл нь зээлийн хүү. Арилжааны банкны зээлийн хүүг энд яриад байх зүйл харьцангуй бага гэж бодож байна.

Банк бус санхүүгийн байгууллагын хувьд зээлийн барьцааны бөгөөд зээлийн шаардлага хангахгүй байгаа бизнес эрхлэгч нар маань өндөр хүүтэй зээлийн дарамтад дэндүү их орж байна.

Татварын асуудал бүр зургаадугаар асуудал юм. Тэгэхээр энэ өндөр хүүтэй зээлийн асуудлыг банк бус санхүүгийн байгууллага болон бусад зээлдэгчдийн асуудлыг мөнгөний бодлогын хүрээнд, Монголбанкны эрх үүргээр үүнийг багасгах боломж байгаа гэж та харж байна уу?

Хоёрдугаарт, 2021 оноос хойш сүүлийн таван жилийн мөнгөний бодлогын хүүг харлаа. 2021-2022 онд зургаан хувьд, түүнээс хойш хоёр дахин нэмэгдүүлээд одоо бараг 11-12 хувьтай явж байна. 

Ирэх 2026 онд мөнгөний нийлүүлэлт багасна. Амаргүй жил харагдаж байна. Инцляцтай тэмцэх гэдэг үүднээс бодлогын хүүг нэмэгдүүлээд байх гэсэн бодлого барих уу. Эсвэл нэг оронтой тоо руу оруулаад үзвэл ААН-үүд, бизнесийн салбарынханд дэмтэй байна гэж харж байна уу?" гэв.

Монголбанкны ерөнхийлөгчид нэр дэвшигч С.Наранцогт хариулахдаа, Өмнөх бодлогын алдаа болон тэлэлтийн үр дүнгээс болоод бодит өсөлтөөсөө хэтэрсэн төсвийн болон мөнгөний бодлогыг явуулсан.

Үүнийхээ төлөөсийг өнөөдөр бид төлж байгаа гэж ойлгох ёстой. Бодлогын хүү өндөр байгаа нь нөхцөл байдалдаа тохируулж төв банкнаас явуулж байгаа зайлшгүй арга гэж ойлгож байгаа. Энэ нь өөрөө үйлдвэрлэгч, бизнес эрхлэгч нарт үнэхээр халтай.

Тэгэхээр үүнийг хүчээр буулгах юм бол тогтвортой байдлаа алдах нөхцөлд байгаа юм. Тиймээс богино хугацаанд гурван төрлийн цогц арга хэмжээг авах ёстой.  

Богино хугацаанд буюу зургаан сарын дотор бодлогын хүүг буулгах боломж одоогийн нөхцөлд байхгүй.

Зээлийн өсөлт нь 24 хувь орчимд байна. Зээлийн бүтцийг харвал, 60 хувь нь хэрэглээний зээл байна. Салбарын балансыг харвал, дотоод цэвэр активын үзүүлсэн нөлөө нь 10.3 хувь, гадаад цэвэр актив нь буурсан байдалтай харагдаж байна.

Үндсэндээ энэ юуг харуулж байна гэхээр, зээлийн өсөлт нь маань импорт болж байна гэсэн үг.

Бодлогын хүү ийм өндөр байгаа тохиолдолд таны хэлж байгаачлан бизнес эрхлэгч нарт халтай байдал үүсэж байна.

Бодлогын хүүг бууруулна гэвэл макро тэнцвэр алдагдах учраас богино хугацаанд бодлогын хүүг буулгах бололцоогүй.

Тиймээс, хөөсөө агшаагаад буюу бодит байдал дээрээ хөөс хагалахгүй хаус үүсгэхгүй байсны дараа бодлогын хүүг инфляцын түвшинтэй уялдуулж буулгах боломж байгаа.

Бид, инфляцыг зорилтот түвшинд буюу инфляцыг 5 дээр нэмэх, хасах 2 болгоно гэдэг дунд хугацааны зорилт тавьсан. Энэ зорилтдоо төсөв мөнгөний бодлогоор хүрээд, үүнийгээ дагуулж бодлогын хүүг бууруулах боломж бий.

Оролцогч н.Банзрагчаас таван асуулт ирснийг хурал даргалагч уншиж, танилцууллаа.

1.    Та МУИС-ийн физик, математикийн сургуулийг төгссөн юм байна. Хуульд зааснаар та, эдийн засаг, санхүү, удирдлагын мэдлэг мэргэжлийн ур чадвар хангаж байна уу? 
2.    Мөнгөний бодлогын зорилтыг хэрхэн биелүүлж, инфляцыг тогтворжуулах вэ. Инфляцын зорилтот түвшинг хадгалахад гол стратеги нь юу вэ. Валютын ханш, гадаад шок, төсвийн тэлэлт зэрэг хүчин зүйлд ямар хариу арга хэмжээ авах вэ? 
3.    Санхүүгийн тогтвортой байдлыг хангахын тулд банкнуудын эрсдлийг яаж удирдах вэ? IPO хийсэн банкнуудын засаглалыг сайжруулахад юу хийх вэ? 
4.    Төв банк, Сангийн яамны хоорондын уялдааг хэрхэн оновчтой болгох вэ. Мөнгөний бодлого төсвийн бодлого зөрчилдөх үед ямар байр суурь баримтлах вэ? 
5.    Финтек, цахим төлбөр тооцоо, дижитал төгрөгийн талаарх таны байр суурь юу вэ?

Нэр дэвшигч С.Наранцогт хариулахдаа, "Эхний асуултад, Төв банкны тухай хуулийн 26.3-т Монголбанкны ерөнхийлөгч, тэргүүн дэд ерөнхийлөгчийг томилохдоо, түүнийн эдийн засаг, банк санхүүгийн удирдлагын мэдлэг, мэргэжил, ажлын ур чадвар, ёс зүйн туршлагыг харгалзана гэсэн шаардлагатай юм билээ.

Миний хувьд сүүлийн 22 жил Монгол Улсын төсөв санхүүгийн чиглэлээр мэргэшин ажиллаж байна. Нэлээдгүй хугацаанд удирдах албан тушаал хашсан. Тиймээс, удирдах болон мэргэжлийн ур чадварыг хангаж буй.

1988 онд Улс төрийн товчооны шийдвэрээр авьяастай 15 хүүхдийг сонгон шалгаруулж, Монгол Улсын дэргэд гүнзгийрүүлсэн сургалттай тусгай сургууль байгуулаад физик, математик, хими, биологи гэсэн дөрвөн чиглэлд бэлтгэхэд Дундговь аймгаас тэнцэж байсан. Энэ суугаа УИХ-ын гишүүн А.Ундраа нь манай дээд ангид суралцдаг байлаа.

Энэ чиглэлээр төгссөн хүмүүсийг тусгайлан бэлдсэн учраас МУИС-ийг төгсгөсөн. Хүнийг бакалавр төгссөнөөр нь мэргэжил эзэмшсэн гэж үздэг юм билээ. Би докторын зэргээ инженер эдийн засгийн чиглэлээр суралцаж, макро эдийн засгийн чиглэлээр диссертац бичиж, хамгаалсан. 

Тиймээс хуульд заасан шаардлагыг хангаж байна гэж үзээд УИХ-ын дарга энэ албанд нэр дэвшүүлсэн гэж ойлгож байна" гэв.