Бидний тухай
Сурталчилгаа байршуулах
Редакцийн ёс зүй
Нууцлалын бодлого
Холбоо барих
Онцлох
Шинэ
Тренд
Буцах
0
Монгол Улсын Ерөнхий сайд Н.Алтанхуяг УИХ-ын чуулганы нэгдсэн хуралдаанд энэ сарын 6-нд "Оюутолгой" ХХК-ийн хувь нийлүүлэгчдийн хурал болох гэж буйтай холбогдуулан мэдээлэл хийлээ. Мөн хуралдаанд Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдорж оролцлоо.
Ерөнхий сайд Н.Алтанхуяг мэдээлэлдээ “Оюутолгойн талаар янз бүрийн санал бодол гарч байгаатай холбогдуулан Засгийн газар байгуулагдсанаас хойшхи таван сарын хугацаандаа энэ чиглэлээр ямар асуудлыг яаж хөндөж ажиллаж байгаа, цаашдаа юунд анхаарал хандуулах шаардлагатай талаар мэдээлэл хийх болсон” гэж онцоллоо.
Мэдээлэлд “Хөрөнгө оруулалтын гэрээ хүчин төгөлдөр болсон цагаас хойш Монгол Улсын Засгийн газар болон “Рио тинто” компани хамтран хэрэгжүүлж байгаа “Оюутолгой” төслийн барилга бүтээн байгуулалтын ажил өнгөрсөн гурван жил гаруйн хугацаанд нэлээн эрчимтэй хийгдсэн. Анхны “турбин” эргэснийг бид бүхэн мэдэж байгаа. “Оюутолгой” төслийн үйлдвэрлэлийн үйл ажиллагаа ингэж эхэлсэн хэдий боловч бидэнд “Оюутолгой”-н асуудлаар ярилцах нэлээд олон асуудал хуримтлагдаад байна. Энэ чиглэлээр Засгийн газар Уул уурхайн сайдаар ахлуулсан Ажлын хэсэг байгуулан “Рио тинто” компанийнхантай уулзаж ярилцаад явж байна.
Шинэчлэлийн Засгийн газрын зүгээс “Оюутолгой” төслийн хэрэгжилтэд тулгамдсан асуудлуудыг шийдвэрлэх, гэрээнийх нь биелэлтэд хяналт тавих, “Оюутолгой”-н гэрээ байгуулахтхй холбогдон гарсан УИХ-ын тогтоол, түүнчлэн Засгийн газрын 2012-2016 оны үйл ажиллагааны хөтөлбөрт тусгагдсан зорилтыг хэрэгжүүлэхийн тулд ажиллаж байна.
Харин ямар асуудал хуримтлагдсан гэхээр Нэгдүгээрт, хөрөнгө оруулалтын асуудал байна. Хөрөнгө оруулалтын гэрээ байгуулах үед гэрээнд зааснаар болон төслийн батлагдсан Техник эдийн засгийн үндэслэл /ТЭЗҮ/-ийн хөрөнгө оруулалтын хуваарийн дагуу “Оюутолгой”-н анхны бүтээгдэхүүн гарах хүртэлх хөрөнгө оруулалтын хэмжээ 5.1 тэрбум ам.доллар байсан юм. Гэтэл 2012 оны жилийн эцсийн байдлаар ТЭЗҮ дээр тохирчихсон байсан 5.1 тэрбум ам.доллар нь 7.1 тэрбум ам.доллард хүрээд, анхны тохирсон хэмжээ маань даруй 2 тэрбум ам.доллараар өсчихөөд байна. 40 орчим хувиар гэсэн үг. Анхны хөрөнгө оруулалтын зардал 2 тэрбумаар өссөнийг учир шалтгааныг Монголын тал тодруулахаар Засгийн газар байгуулагдсан цагаасаа хойш ярьж байна. Төлөөлөн удирдах зөвлөл /ТУЗ/-ийн түвшинд хоёр жилийн хугацаанд манай улсын гурван төлөөлөгч сууж байгаа. Тэд төслийн зардал өссөн шалтгааныг тодорхой болгооч гэж шахаж шаардсаар ирсэн. Гэтэл энэ өнөөдрийг хүртэл тодорхой болоогүй байна. Өнгөрсөн хугацаанд ТЭЗҮ-ийн тодотголыг албан ёсоор хуульд заасан утгаар нь хүлээлгэж өг гэсэн ТУЗ болон холбогдох байгууллагын шаардлагыг өнөөдрийг хүртэл хангаж ажиллаагүй байна.
Өнгөрсөн хоёр жилд хөрөнгө оруулалтаа ТУЗ нь батлаад ирсэн. Өөрөөр хэлбэл тохирсноосоо нэмж батлуулаад, тайлбараа хэлэхгүй явж ирсэн. Дахиад “Оюутолгой” 2012 оны эцэст ТУЗ-ийн хурлаа хийж, 2013 оны хөрөнгө оруулалтаа батлана гэсэн. Засгийн газрын зүгээс 2012 онд өмнөх хөрөнгө оруулалтаа 2 тэрбум ам.доллараар нэмэгдүүлж баталсныхаа учрыг одоо болтол тайлбарлаагүй байж дахин 2013 оны хөрөнгө оруулалтаа батлана гэдэг боломжгүй зүйл гэж хэлсэн. Тиймээс Монголын талыг төлөөлөн ТУЗ-д ажиллаж байгаа хүмүүсийг хуралд орохгүй байх хэрэгтэй гэсэн чиглэл өгсөн учир хурал нь болоогүй. “Оюутолгой”-н зүгээс ядаж 2013 оны эхний 2 сарын хөрөнгө оруулалтаа батлаад өгөхийг санал болгоод үүнийгээ батлан ажиллаж байгаа. Одоо хоёрдугаар сарын 6-нд хамтарч суухаас өөр аргагүй.
Хоёр тэрбум ам.доллараар анхны хөрөнгө оруулалт маань өсөхөд 34 хувиа зээлээр санхүүжүүлээд явж байгаа манай улсын хүртэх ашиг яваандаа буурна. Тийм учраас Монгол Улсын Засгийн газар ул үндэсгүй зүйл шаардаагүй. Цагаан цаасан дээр хараар буулгасан ТЭЗҮ-дээ заасан хэмжээндээ бүтээн байгуулалтаа хийгээч гэдгийг л шаардаж байгаа юм.
Нийт хөрөнгө оруулалтаа далд уурхайн бүтээн байгуулалтаа нэмээд УИХ дээр анх баталсан тоогоор 14.6 тэрбум ам.доллар болж байсан. 5.1 тэрбум дээр далд уурхайн бүтээн байгуулалтын зардлаа нэмээд ийм болно гэж ТЭЗҮ-д заасан. Гэтэл одоо бидэнд ямар тоо харуулж байна гэхээр энэ хөрөнгө оруулалт цаашдаа өсөөд 24.4 тэрбум болно гэсэн 68 хувиар өсгөсөн тоог гаргачихаад сууж байна. Хөрөнгө оруулагчид УИХ-аар оруулж батлуулсан тоогоо өсгөөд байгааг бид хүлээн зөвшөөрөх боломжгүй. Үндсэндээ Монгол Улсын хуулийг зөрчиж байгаа хэрэг болж байна.
Дахиад нэг зүйл нь хөрөнгө оруулагч тал төслийн хүрээнд мөнгө нэмж шаардагдаж байна гэсэн нэрээр олон улсын банк, санхүүгийн байгууллагуудаас урт хугацааны зээл авна гээд хөөцөлдөж байгаа юм. Батлагдсан ТЭЗҮ-ээр бол анхны хөрөнгө оруулалтаа хийгээд олборлолтынхоо үйл ажиллагааг хийсний дараа компани өөрийнхөө мөнгөн урсгалаар нэмэлт хөрөнгө оруулалтуудыг санхүүжүүлнэ гэж тохирсон. Гэтэл одоо 6 тэрбум ам.доллар нэмж гаднаас авна гээд ажиллаж байна.
Нийт зардал ингэж өсөхөөр Монголд ямар хохиролтой юм гэхээр манай талын өгөөж эрс буурна, ноогдол ашгаа хүртэж эхлэх хугацаа уртасна. Тодруулбал ТЭЗҮ-ээр баталгаажсан хувь нийлүүлэгч талуудын төслөөс хүртэх үр өгөөжийн харьцаа бас өөрчлөгдөнө. Ийм л нөхцөл байдал хөрөнгө оруулалтын тал дээр үүсчихээд байна.
Мөн дээр нь монгол ажилчдын цалин хөлс, хөдөлмөрийн үнэлэмж, ажиллах орчин нөхцөл, нийгмийн асуудлаар бидэнд ярих, шийдвэрлэх зүйл бий. Ер нь ч тэнд одоо хэдэн гэр л байна. Үүнийг суурин болгох асуудлыг бид шахаж шаардах хэрэгтэй болсон.
Гурав дахь асуудал нь, Засгийн газар мөрийн хөтөлбөртөө уул уурхайн салбарт хэрэгжиж буй төслүүдийн Монголын талын хүртэх үр өгөөжийг нэмэгдүүлэх үүднээс төслийн бараа бүтээгдэхүүн, ажил үйлчилгээ, худалдан авалтын үйл ажиллагаанд ил тод, нээлттэй байдлыг бүрдүүлнэ гэж заасан. Үндэсний аж ахуйн нэгжийг дэмжих, давуу эрхээр бараа ажил үйлчилгээ нийлүүлэх туслан гүйцэтгэгчээр ажиллах боломжийг нэмэгдүүлэх, тэдгээрийн хэрэгжилтэд Монголын талын хувь нийлүүлэгчийн хяналт оролцоог бий болгох шаардлага ч бас тулгарч байна. Одоо бол Монголын компаниуд худалдан авалтад төдийлөн оролцож чадахгүй, ихэнхдээ гадаадын компаниуд оролцож байна.
Өөр нэг зүйл бол лицензтэй холбоотой маргаан үүссэн. Энэ бол “Оюутолгой”-н гэрээг анх ярьж байхад хөндөгдсөн асуудал. Жишээлбэл “Оюутолгой” бол бүлэг орд байгаа. Тэр бүлэг ордын нийт нөөцийнх нь 30 орчим хувь нь оногдож байгаа “Антре гоулд” ИНК /”Entree gold” inc/-ийн эзэмшиж буй тусгай зөвшөөрөл одоог хүртэл хөрөнгө оруулагчийн талд шилжээгүй байна. Ер нь энэ “Антре гоулд” компанийн хайгуулын тусгай зөвшөөрлийг ашиглалтын болгож хувиргасан энэ үйлдэл ч гэсэн хуулийн дагуу явагдсан уу үгүй гэдэг эргэлзээтэй байгаа учраас үүнд хууль зүйн дүгнэлт гаргуулахаар Засгийн газар ажиллаж байгаа. Өөрөөр хэлбэл үүнийг буцааж авахгүй бол “Оюутолгой”-н ордын 30 хувийг бид алдчих нөхцөл үүсч байгаа.
Өөр нэг баримт байна. Монгол Улсын Засгийн газар тэр үед “Гоулдман Сакс Азиа” ХХК /”Goldman Sachs Asia” L.L.C/ -иас Оюутолгойн гэрээн дээр зөвлөгөө авч байсан байгаа юм. Гэтэл энэ компани нь “Гоулдман Сакс” группийн 99 хувийн хөрөнгө оруулалттай охин компани. Тэгвэл энэ группийн өөр нэгэн охин компани болох “Гоулдман Сакс Ассетс” нь “Айвенхоу Майнз” компанийн 10 том хөрөнгө оруулагчийн нэг байсан байгаа юм. Энд сонирхлын зөрчил үүсч байсан гэсэн үг.
Аравдугаар сараас хөрөнгө оруулагч талтай яриа хэлэлцээ хийх Ажлын хэсэг гараад ажиллаж байгаа бөгөөд янз бүрийн түвшний уулзалтууд хийгээд явж байна. Улмаар хоёрдугаар сарын 6-нд хөрөнгө оруулагчдын хурал хийхээр болсон. Энэ хурлаар дараах асуудлуудыг хөндөх нь зүйтэй гэж үзэж байна.
Үүнд өнөөдрийг хүртэл ТУЗ нь гүйцэтгэх удирдлага болон менежментийн багтайгаа гэрээ байгуулаагүй, ажлыг нь үнэлж дүгнэх тухай Монгол Улсын Компанийн тухай хуулиар хүлээсэн үүргээ биелүүлээгүй байгаа асуудлыг тодруулж ярина. Хөрөнгө оруулалтын гэрээ Монгол Улсын их хурал болон Засгийн газрын шийдвэр, бусад холбогдох хууль тогтоомжийн биелэлтийг хангуулахад төслийн хэрэгжилтэд үнэлэлт дүгнэлт өгөх ажлыг одоо хийнэ. Монголын талын төслөөс хүртэх үр өгөөжийн түвшин болон төслийн өртөг зардлын хэмжээ, төслийн ТЭЗҮ-ээр батлагдсан хүрээнд хийгдэж буй эсэхийг нягталж шалгах, шаардлагатай тохиолдолд засч залруулах арга хэмжээг авна.
Тэргүүний дэвшилтэд техник технологийг ашиглаж ордын нөөцийг нэмэгдүүлэх үүрэгтэй боловч одоогоор бол зөвхөн өндөр агуулгатай хэсгийг сорчилж ашиглах хандлага байгааг таслах зогсоох шаардлагатай.
Компанийн засаглалын нийтлэг жишгийн дагуу Монголын тал 34 хувийн харьцааг хангах байдлаар гүйцэтгэх удирдлага нь оролцох шаардлагатай байна. Одоо бол нөгөө талын удирдлагын түвшинд явж байна.
Монголын талд ноогдох ашигт малтмалын нөөц ашигласны төлбөрийн орлоготой харьцуулбал хөрөнгө оруулагч талын менежментийн төлбөр бас их өндөр, 3 хувь байгаа. Хэтэрхий их өндөр өртөг, зардлаар энэ менежментийг хийж байгааг бид мөн ярина.
Хувь нийлүүлэгчдийн хурлын хэлэлцэх асуудлын хүрээнд бид онцгой ач холбогдол өгч, өндөр түвшний төлөөлөгчдийг оролцуулж, энэ хурлыг хийнэ.
Шинэчлэлийн Засгийн газар ил тод, нээлттэй, сайн засаглалыг дээдэлж ажиллах зарчмын дагуу хөрөнгө оруулагч талдаа Хөрөнгө оруулалтын гэрээ, Хувь нийлүүлэгчийн гэрээ, ТЭЗҮ болон холбогдох бусад хууль тогтоомжид заасан шаардлагыг биелүүлж ажиллах шаардлагыг бид байнга тавьж байгаа. Бид хуулиас давсан эсвэл харилцан тохиролцсон гэрээнээс давсан зүйлийг бид одоогоор “Оюутолгой” болон “Рио Тинто” компаниас өнөөдрийг хүртэл шаардаагүй байна. Өмнө нь байгуулсан гэрээ, түүнийхээ дагуу ажлаа хий, хэрэв тэр цаасан дээр бичсэн тоо өсчихөөд байгаа бол учир шалтгааныг нь ширээний ард суугаад ярь гэсэн шаардлагыг л тавьж байна” гэсэн юм.
Ерөнхий сайд Н.Алтанхуягийг дээрх мэдээллийг хийсний дараа УИХ-ын гишүүд асуулт асууж, санал хэлсэн юм.
Г.Билгүүн
Ерөнхий сайд Н.Алтанхуяг мэдээлэлдээ “Оюутолгойн талаар янз бүрийн санал бодол гарч байгаатай холбогдуулан Засгийн газар байгуулагдсанаас хойшхи таван сарын хугацаандаа энэ чиглэлээр ямар асуудлыг яаж хөндөж ажиллаж байгаа, цаашдаа юунд анхаарал хандуулах шаардлагатай талаар мэдээлэл хийх болсон” гэж онцоллоо.
Мэдээлэлд “Хөрөнгө оруулалтын гэрээ хүчин төгөлдөр болсон цагаас хойш Монгол Улсын Засгийн газар болон “Рио тинто” компани хамтран хэрэгжүүлж байгаа “Оюутолгой” төслийн барилга бүтээн байгуулалтын ажил өнгөрсөн гурван жил гаруйн хугацаанд нэлээн эрчимтэй хийгдсэн. Анхны “турбин” эргэснийг бид бүхэн мэдэж байгаа. “Оюутолгой” төслийн үйлдвэрлэлийн үйл ажиллагаа ингэж эхэлсэн хэдий боловч бидэнд “Оюутолгой”-н асуудлаар ярилцах нэлээд олон асуудал хуримтлагдаад байна. Энэ чиглэлээр Засгийн газар Уул уурхайн сайдаар ахлуулсан Ажлын хэсэг байгуулан “Рио тинто” компанийнхантай уулзаж ярилцаад явж байна.
Шинэчлэлийн Засгийн газрын зүгээс “Оюутолгой” төслийн хэрэгжилтэд тулгамдсан асуудлуудыг шийдвэрлэх, гэрээнийх нь биелэлтэд хяналт тавих, “Оюутолгой”-н гэрээ байгуулахтхй холбогдон гарсан УИХ-ын тогтоол, түүнчлэн Засгийн газрын 2012-2016 оны үйл ажиллагааны хөтөлбөрт тусгагдсан зорилтыг хэрэгжүүлэхийн тулд ажиллаж байна.
Харин ямар асуудал хуримтлагдсан гэхээр Нэгдүгээрт, хөрөнгө оруулалтын асуудал байна. Хөрөнгө оруулалтын гэрээ байгуулах үед гэрээнд зааснаар болон төслийн батлагдсан Техник эдийн засгийн үндэслэл /ТЭЗҮ/-ийн хөрөнгө оруулалтын хуваарийн дагуу “Оюутолгой”-н анхны бүтээгдэхүүн гарах хүртэлх хөрөнгө оруулалтын хэмжээ 5.1 тэрбум ам.доллар байсан юм. Гэтэл 2012 оны жилийн эцсийн байдлаар ТЭЗҮ дээр тохирчихсон байсан 5.1 тэрбум ам.доллар нь 7.1 тэрбум ам.доллард хүрээд, анхны тохирсон хэмжээ маань даруй 2 тэрбум ам.доллараар өсчихөөд байна. 40 орчим хувиар гэсэн үг. Анхны хөрөнгө оруулалтын зардал 2 тэрбумаар өссөнийг учир шалтгааныг Монголын тал тодруулахаар Засгийн газар байгуулагдсан цагаасаа хойш ярьж байна. Төлөөлөн удирдах зөвлөл /ТУЗ/-ийн түвшинд хоёр жилийн хугацаанд манай улсын гурван төлөөлөгч сууж байгаа. Тэд төслийн зардал өссөн шалтгааныг тодорхой болгооч гэж шахаж шаардсаар ирсэн. Гэтэл энэ өнөөдрийг хүртэл тодорхой болоогүй байна. Өнгөрсөн хугацаанд ТЭЗҮ-ийн тодотголыг албан ёсоор хуульд заасан утгаар нь хүлээлгэж өг гэсэн ТУЗ болон холбогдох байгууллагын шаардлагыг өнөөдрийг хүртэл хангаж ажиллаагүй байна.
Өнгөрсөн хоёр жилд хөрөнгө оруулалтаа ТУЗ нь батлаад ирсэн. Өөрөөр хэлбэл тохирсноосоо нэмж батлуулаад, тайлбараа хэлэхгүй явж ирсэн. Дахиад “Оюутолгой” 2012 оны эцэст ТУЗ-ийн хурлаа хийж, 2013 оны хөрөнгө оруулалтаа батлана гэсэн. Засгийн газрын зүгээс 2012 онд өмнөх хөрөнгө оруулалтаа 2 тэрбум ам.доллараар нэмэгдүүлж баталсныхаа учрыг одоо болтол тайлбарлаагүй байж дахин 2013 оны хөрөнгө оруулалтаа батлана гэдэг боломжгүй зүйл гэж хэлсэн. Тиймээс Монголын талыг төлөөлөн ТУЗ-д ажиллаж байгаа хүмүүсийг хуралд орохгүй байх хэрэгтэй гэсэн чиглэл өгсөн учир хурал нь болоогүй. “Оюутолгой”-н зүгээс ядаж 2013 оны эхний 2 сарын хөрөнгө оруулалтаа батлаад өгөхийг санал болгоод үүнийгээ батлан ажиллаж байгаа. Одоо хоёрдугаар сарын 6-нд хамтарч суухаас өөр аргагүй.
Хоёр тэрбум ам.доллараар анхны хөрөнгө оруулалт маань өсөхөд 34 хувиа зээлээр санхүүжүүлээд явж байгаа манай улсын хүртэх ашиг яваандаа буурна. Тийм учраас Монгол Улсын Засгийн газар ул үндэсгүй зүйл шаардаагүй. Цагаан цаасан дээр хараар буулгасан ТЭЗҮ-дээ заасан хэмжээндээ бүтээн байгуулалтаа хийгээч гэдгийг л шаардаж байгаа юм.
Нийт хөрөнгө оруулалтаа далд уурхайн бүтээн байгуулалтаа нэмээд УИХ дээр анх баталсан тоогоор 14.6 тэрбум ам.доллар болж байсан. 5.1 тэрбум дээр далд уурхайн бүтээн байгуулалтын зардлаа нэмээд ийм болно гэж ТЭЗҮ-д заасан. Гэтэл одоо бидэнд ямар тоо харуулж байна гэхээр энэ хөрөнгө оруулалт цаашдаа өсөөд 24.4 тэрбум болно гэсэн 68 хувиар өсгөсөн тоог гаргачихаад сууж байна. Хөрөнгө оруулагчид УИХ-аар оруулж батлуулсан тоогоо өсгөөд байгааг бид хүлээн зөвшөөрөх боломжгүй. Үндсэндээ Монгол Улсын хуулийг зөрчиж байгаа хэрэг болж байна.
Дахиад нэг зүйл нь хөрөнгө оруулагч тал төслийн хүрээнд мөнгө нэмж шаардагдаж байна гэсэн нэрээр олон улсын банк, санхүүгийн байгууллагуудаас урт хугацааны зээл авна гээд хөөцөлдөж байгаа юм. Батлагдсан ТЭЗҮ-ээр бол анхны хөрөнгө оруулалтаа хийгээд олборлолтынхоо үйл ажиллагааг хийсний дараа компани өөрийнхөө мөнгөн урсгалаар нэмэлт хөрөнгө оруулалтуудыг санхүүжүүлнэ гэж тохирсон. Гэтэл одоо 6 тэрбум ам.доллар нэмж гаднаас авна гээд ажиллаж байна.
Нийт зардал ингэж өсөхөөр Монголд ямар хохиролтой юм гэхээр манай талын өгөөж эрс буурна, ноогдол ашгаа хүртэж эхлэх хугацаа уртасна. Тодруулбал ТЭЗҮ-ээр баталгаажсан хувь нийлүүлэгч талуудын төслөөс хүртэх үр өгөөжийн харьцаа бас өөрчлөгдөнө. Ийм л нөхцөл байдал хөрөнгө оруулалтын тал дээр үүсчихээд байна.
Мөн дээр нь монгол ажилчдын цалин хөлс, хөдөлмөрийн үнэлэмж, ажиллах орчин нөхцөл, нийгмийн асуудлаар бидэнд ярих, шийдвэрлэх зүйл бий. Ер нь ч тэнд одоо хэдэн гэр л байна. Үүнийг суурин болгох асуудлыг бид шахаж шаардах хэрэгтэй болсон.
Гурав дахь асуудал нь, Засгийн газар мөрийн хөтөлбөртөө уул уурхайн салбарт хэрэгжиж буй төслүүдийн Монголын талын хүртэх үр өгөөжийг нэмэгдүүлэх үүднээс төслийн бараа бүтээгдэхүүн, ажил үйлчилгээ, худалдан авалтын үйл ажиллагаанд ил тод, нээлттэй байдлыг бүрдүүлнэ гэж заасан. Үндэсний аж ахуйн нэгжийг дэмжих, давуу эрхээр бараа ажил үйлчилгээ нийлүүлэх туслан гүйцэтгэгчээр ажиллах боломжийг нэмэгдүүлэх, тэдгээрийн хэрэгжилтэд Монголын талын хувь нийлүүлэгчийн хяналт оролцоог бий болгох шаардлага ч бас тулгарч байна. Одоо бол Монголын компаниуд худалдан авалтад төдийлөн оролцож чадахгүй, ихэнхдээ гадаадын компаниуд оролцож байна.
Өөр нэг зүйл бол лицензтэй холбоотой маргаан үүссэн. Энэ бол “Оюутолгой”-н гэрээг анх ярьж байхад хөндөгдсөн асуудал. Жишээлбэл “Оюутолгой” бол бүлэг орд байгаа. Тэр бүлэг ордын нийт нөөцийнх нь 30 орчим хувь нь оногдож байгаа “Антре гоулд” ИНК /”Entree gold” inc/-ийн эзэмшиж буй тусгай зөвшөөрөл одоог хүртэл хөрөнгө оруулагчийн талд шилжээгүй байна. Ер нь энэ “Антре гоулд” компанийн хайгуулын тусгай зөвшөөрлийг ашиглалтын болгож хувиргасан энэ үйлдэл ч гэсэн хуулийн дагуу явагдсан уу үгүй гэдэг эргэлзээтэй байгаа учраас үүнд хууль зүйн дүгнэлт гаргуулахаар Засгийн газар ажиллаж байгаа. Өөрөөр хэлбэл үүнийг буцааж авахгүй бол “Оюутолгой”-н ордын 30 хувийг бид алдчих нөхцөл үүсч байгаа.
Өөр нэг баримт байна. Монгол Улсын Засгийн газар тэр үед “Гоулдман Сакс Азиа” ХХК /”Goldman Sachs Asia” L.L.C/ -иас Оюутолгойн гэрээн дээр зөвлөгөө авч байсан байгаа юм. Гэтэл энэ компани нь “Гоулдман Сакс” группийн 99 хувийн хөрөнгө оруулалттай охин компани. Тэгвэл энэ группийн өөр нэгэн охин компани болох “Гоулдман Сакс Ассетс” нь “Айвенхоу Майнз” компанийн 10 том хөрөнгө оруулагчийн нэг байсан байгаа юм. Энд сонирхлын зөрчил үүсч байсан гэсэн үг.
Аравдугаар сараас хөрөнгө оруулагч талтай яриа хэлэлцээ хийх Ажлын хэсэг гараад ажиллаж байгаа бөгөөд янз бүрийн түвшний уулзалтууд хийгээд явж байна. Улмаар хоёрдугаар сарын 6-нд хөрөнгө оруулагчдын хурал хийхээр болсон. Энэ хурлаар дараах асуудлуудыг хөндөх нь зүйтэй гэж үзэж байна.
Үүнд өнөөдрийг хүртэл ТУЗ нь гүйцэтгэх удирдлага болон менежментийн багтайгаа гэрээ байгуулаагүй, ажлыг нь үнэлж дүгнэх тухай Монгол Улсын Компанийн тухай хуулиар хүлээсэн үүргээ биелүүлээгүй байгаа асуудлыг тодруулж ярина. Хөрөнгө оруулалтын гэрээ Монгол Улсын их хурал болон Засгийн газрын шийдвэр, бусад холбогдох хууль тогтоомжийн биелэлтийг хангуулахад төслийн хэрэгжилтэд үнэлэлт дүгнэлт өгөх ажлыг одоо хийнэ. Монголын талын төслөөс хүртэх үр өгөөжийн түвшин болон төслийн өртөг зардлын хэмжээ, төслийн ТЭЗҮ-ээр батлагдсан хүрээнд хийгдэж буй эсэхийг нягталж шалгах, шаардлагатай тохиолдолд засч залруулах арга хэмжээг авна.
Тэргүүний дэвшилтэд техник технологийг ашиглаж ордын нөөцийг нэмэгдүүлэх үүрэгтэй боловч одоогоор бол зөвхөн өндөр агуулгатай хэсгийг сорчилж ашиглах хандлага байгааг таслах зогсоох шаардлагатай.
Компанийн засаглалын нийтлэг жишгийн дагуу Монголын тал 34 хувийн харьцааг хангах байдлаар гүйцэтгэх удирдлага нь оролцох шаардлагатай байна. Одоо бол нөгөө талын удирдлагын түвшинд явж байна.
Монголын талд ноогдох ашигт малтмалын нөөц ашигласны төлбөрийн орлоготой харьцуулбал хөрөнгө оруулагч талын менежментийн төлбөр бас их өндөр, 3 хувь байгаа. Хэтэрхий их өндөр өртөг, зардлаар энэ менежментийг хийж байгааг бид мөн ярина.
Хувь нийлүүлэгчдийн хурлын хэлэлцэх асуудлын хүрээнд бид онцгой ач холбогдол өгч, өндөр түвшний төлөөлөгчдийг оролцуулж, энэ хурлыг хийнэ.
Шинэчлэлийн Засгийн газар ил тод, нээлттэй, сайн засаглалыг дээдэлж ажиллах зарчмын дагуу хөрөнгө оруулагч талдаа Хөрөнгө оруулалтын гэрээ, Хувь нийлүүлэгчийн гэрээ, ТЭЗҮ болон холбогдох бусад хууль тогтоомжид заасан шаардлагыг биелүүлж ажиллах шаардлагыг бид байнга тавьж байгаа. Бид хуулиас давсан эсвэл харилцан тохиролцсон гэрээнээс давсан зүйлийг бид одоогоор “Оюутолгой” болон “Рио Тинто” компаниас өнөөдрийг хүртэл шаардаагүй байна. Өмнө нь байгуулсан гэрээ, түүнийхээ дагуу ажлаа хий, хэрэв тэр цаасан дээр бичсэн тоо өсчихөөд байгаа бол учир шалтгааныг нь ширээний ард суугаад ярь гэсэн шаардлагыг л тавьж байна” гэсэн юм.
Ерөнхий сайд Н.Алтанхуягийг дээрх мэдээллийг хийсний дараа УИХ-ын гишүүд асуулт асууж, санал хэлсэн юм.
Г.Билгүүн
Монгол Улсын Ерөнхий сайд Н.Алтанхуяг УИХ-ын чуулганы нэгдсэн хуралдаанд энэ сарын 6-нд "Оюутолгой" ХХК-ийн хувь нийлүүлэгчдийн хурал болох гэж буйтай холбогдуулан мэдээлэл хийлээ. Мөн хуралдаанд Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдорж оролцлоо.
Ерөнхий сайд Н.Алтанхуяг мэдээлэлдээ “Оюутолгойн талаар янз бүрийн санал бодол гарч байгаатай холбогдуулан Засгийн газар байгуулагдсанаас хойшхи таван сарын хугацаандаа энэ чиглэлээр ямар асуудлыг яаж хөндөж ажиллаж байгаа, цаашдаа юунд анхаарал хандуулах шаардлагатай талаар мэдээлэл хийх болсон” гэж онцоллоо.
Мэдээлэлд “Хөрөнгө оруулалтын гэрээ хүчин төгөлдөр болсон цагаас хойш Монгол Улсын Засгийн газар болон “Рио тинто” компани хамтран хэрэгжүүлж байгаа “Оюутолгой” төслийн барилга бүтээн байгуулалтын ажил өнгөрсөн гурван жил гаруйн хугацаанд нэлээн эрчимтэй хийгдсэн. Анхны “турбин” эргэснийг бид бүхэн мэдэж байгаа. “Оюутолгой” төслийн үйлдвэрлэлийн үйл ажиллагаа ингэж эхэлсэн хэдий боловч бидэнд “Оюутолгой”-н асуудлаар ярилцах нэлээд олон асуудал хуримтлагдаад байна. Энэ чиглэлээр Засгийн газар Уул уурхайн сайдаар ахлуулсан Ажлын хэсэг байгуулан “Рио тинто” компанийнхантай уулзаж ярилцаад явж байна.
Шинэчлэлийн Засгийн газрын зүгээс “Оюутолгой” төслийн хэрэгжилтэд тулгамдсан асуудлуудыг шийдвэрлэх, гэрээнийх нь биелэлтэд хяналт тавих, “Оюутолгой”-н гэрээ байгуулахтхй холбогдон гарсан УИХ-ын тогтоол, түүнчлэн Засгийн газрын 2012-2016 оны үйл ажиллагааны хөтөлбөрт тусгагдсан зорилтыг хэрэгжүүлэхийн тулд ажиллаж байна.
Харин ямар асуудал хуримтлагдсан гэхээр Нэгдүгээрт, хөрөнгө оруулалтын асуудал байна. Хөрөнгө оруулалтын гэрээ байгуулах үед гэрээнд зааснаар болон төслийн батлагдсан Техник эдийн засгийн үндэслэл /ТЭЗҮ/-ийн хөрөнгө оруулалтын хуваарийн дагуу “Оюутолгой”-н анхны бүтээгдэхүүн гарах хүртэлх хөрөнгө оруулалтын хэмжээ 5.1 тэрбум ам.доллар байсан юм. Гэтэл 2012 оны жилийн эцсийн байдлаар ТЭЗҮ дээр тохирчихсон байсан 5.1 тэрбум ам.доллар нь 7.1 тэрбум ам.доллард хүрээд, анхны тохирсон хэмжээ маань даруй 2 тэрбум ам.доллараар өсчихөөд байна. 40 орчим хувиар гэсэн үг. Анхны хөрөнгө оруулалтын зардал 2 тэрбумаар өссөнийг учир шалтгааныг Монголын тал тодруулахаар Засгийн газар байгуулагдсан цагаасаа хойш ярьж байна. Төлөөлөн удирдах зөвлөл /ТУЗ/-ийн түвшинд хоёр жилийн хугацаанд манай улсын гурван төлөөлөгч сууж байгаа. Тэд төслийн зардал өссөн шалтгааныг тодорхой болгооч гэж шахаж шаардсаар ирсэн. Гэтэл энэ өнөөдрийг хүртэл тодорхой болоогүй байна. Өнгөрсөн хугацаанд ТЭЗҮ-ийн тодотголыг албан ёсоор хуульд заасан утгаар нь хүлээлгэж өг гэсэн ТУЗ болон холбогдох байгууллагын шаардлагыг өнөөдрийг хүртэл хангаж ажиллаагүй байна.
Өнгөрсөн хоёр жилд хөрөнгө оруулалтаа ТУЗ нь батлаад ирсэн. Өөрөөр хэлбэл тохирсноосоо нэмж батлуулаад, тайлбараа хэлэхгүй явж ирсэн. Дахиад “Оюутолгой” 2012 оны эцэст ТУЗ-ийн хурлаа хийж, 2013 оны хөрөнгө оруулалтаа батлана гэсэн. Засгийн газрын зүгээс 2012 онд өмнөх хөрөнгө оруулалтаа 2 тэрбум ам.доллараар нэмэгдүүлж баталсныхаа учрыг одоо болтол тайлбарлаагүй байж дахин 2013 оны хөрөнгө оруулалтаа батлана гэдэг боломжгүй зүйл гэж хэлсэн. Тиймээс Монголын талыг төлөөлөн ТУЗ-д ажиллаж байгаа хүмүүсийг хуралд орохгүй байх хэрэгтэй гэсэн чиглэл өгсөн учир хурал нь болоогүй. “Оюутолгой”-н зүгээс ядаж 2013 оны эхний 2 сарын хөрөнгө оруулалтаа батлаад өгөхийг санал болгоод үүнийгээ батлан ажиллаж байгаа. Одоо хоёрдугаар сарын 6-нд хамтарч суухаас өөр аргагүй.
Хоёр тэрбум ам.доллараар анхны хөрөнгө оруулалт маань өсөхөд 34 хувиа зээлээр санхүүжүүлээд явж байгаа манай улсын хүртэх ашиг яваандаа буурна. Тийм учраас Монгол Улсын Засгийн газар ул үндэсгүй зүйл шаардаагүй. Цагаан цаасан дээр хараар буулгасан ТЭЗҮ-дээ заасан хэмжээндээ бүтээн байгуулалтаа хийгээч гэдгийг л шаардаж байгаа юм.
Нийт хөрөнгө оруулалтаа далд уурхайн бүтээн байгуулалтаа нэмээд УИХ дээр анх баталсан тоогоор 14.6 тэрбум ам.доллар болж байсан. 5.1 тэрбум дээр далд уурхайн бүтээн байгуулалтын зардлаа нэмээд ийм болно гэж ТЭЗҮ-д заасан. Гэтэл одоо бидэнд ямар тоо харуулж байна гэхээр энэ хөрөнгө оруулалт цаашдаа өсөөд 24.4 тэрбум болно гэсэн 68 хувиар өсгөсөн тоог гаргачихаад сууж байна. Хөрөнгө оруулагчид УИХ-аар оруулж батлуулсан тоогоо өсгөөд байгааг бид хүлээн зөвшөөрөх боломжгүй. Үндсэндээ Монгол Улсын хуулийг зөрчиж байгаа хэрэг болж байна.
Дахиад нэг зүйл нь хөрөнгө оруулагч тал төслийн хүрээнд мөнгө нэмж шаардагдаж байна гэсэн нэрээр олон улсын банк, санхүүгийн байгууллагуудаас урт хугацааны зээл авна гээд хөөцөлдөж байгаа юм. Батлагдсан ТЭЗҮ-ээр бол анхны хөрөнгө оруулалтаа хийгээд олборлолтынхоо үйл ажиллагааг хийсний дараа компани өөрийнхөө мөнгөн урсгалаар нэмэлт хөрөнгө оруулалтуудыг санхүүжүүлнэ гэж тохирсон. Гэтэл одоо 6 тэрбум ам.доллар нэмж гаднаас авна гээд ажиллаж байна.
Нийт зардал ингэж өсөхөөр Монголд ямар хохиролтой юм гэхээр манай талын өгөөж эрс буурна, ноогдол ашгаа хүртэж эхлэх хугацаа уртасна. Тодруулбал ТЭЗҮ-ээр баталгаажсан хувь нийлүүлэгч талуудын төслөөс хүртэх үр өгөөжийн харьцаа бас өөрчлөгдөнө. Ийм л нөхцөл байдал хөрөнгө оруулалтын тал дээр үүсчихээд байна.
Мөн дээр нь монгол ажилчдын цалин хөлс, хөдөлмөрийн үнэлэмж, ажиллах орчин нөхцөл, нийгмийн асуудлаар бидэнд ярих, шийдвэрлэх зүйл бий. Ер нь ч тэнд одоо хэдэн гэр л байна. Үүнийг суурин болгох асуудлыг бид шахаж шаардах хэрэгтэй болсон.
Гурав дахь асуудал нь, Засгийн газар мөрийн хөтөлбөртөө уул уурхайн салбарт хэрэгжиж буй төслүүдийн Монголын талын хүртэх үр өгөөжийг нэмэгдүүлэх үүднээс төслийн бараа бүтээгдэхүүн, ажил үйлчилгээ, худалдан авалтын үйл ажиллагаанд ил тод, нээлттэй байдлыг бүрдүүлнэ гэж заасан. Үндэсний аж ахуйн нэгжийг дэмжих, давуу эрхээр бараа ажил үйлчилгээ нийлүүлэх туслан гүйцэтгэгчээр ажиллах боломжийг нэмэгдүүлэх, тэдгээрийн хэрэгжилтэд Монголын талын хувь нийлүүлэгчийн хяналт оролцоог бий болгох шаардлага ч бас тулгарч байна. Одоо бол Монголын компаниуд худалдан авалтад төдийлөн оролцож чадахгүй, ихэнхдээ гадаадын компаниуд оролцож байна.
Өөр нэг зүйл бол лицензтэй холбоотой маргаан үүссэн. Энэ бол “Оюутолгой”-н гэрээг анх ярьж байхад хөндөгдсөн асуудал. Жишээлбэл “Оюутолгой” бол бүлэг орд байгаа. Тэр бүлэг ордын нийт нөөцийнх нь 30 орчим хувь нь оногдож байгаа “Антре гоулд” ИНК /”Entree gold” inc/-ийн эзэмшиж буй тусгай зөвшөөрөл одоог хүртэл хөрөнгө оруулагчийн талд шилжээгүй байна. Ер нь энэ “Антре гоулд” компанийн хайгуулын тусгай зөвшөөрлийг ашиглалтын болгож хувиргасан энэ үйлдэл ч гэсэн хуулийн дагуу явагдсан уу үгүй гэдэг эргэлзээтэй байгаа учраас үүнд хууль зүйн дүгнэлт гаргуулахаар Засгийн газар ажиллаж байгаа. Өөрөөр хэлбэл үүнийг буцааж авахгүй бол “Оюутолгой”-н ордын 30 хувийг бид алдчих нөхцөл үүсч байгаа.
Өөр нэг баримт байна. Монгол Улсын Засгийн газар тэр үед “Гоулдман Сакс Азиа” ХХК /”Goldman Sachs Asia” L.L.C/ -иас Оюутолгойн гэрээн дээр зөвлөгөө авч байсан байгаа юм. Гэтэл энэ компани нь “Гоулдман Сакс” группийн 99 хувийн хөрөнгө оруулалттай охин компани. Тэгвэл энэ группийн өөр нэгэн охин компани болох “Гоулдман Сакс Ассетс” нь “Айвенхоу Майнз” компанийн 10 том хөрөнгө оруулагчийн нэг байсан байгаа юм. Энд сонирхлын зөрчил үүсч байсан гэсэн үг.
Аравдугаар сараас хөрөнгө оруулагч талтай яриа хэлэлцээ хийх Ажлын хэсэг гараад ажиллаж байгаа бөгөөд янз бүрийн түвшний уулзалтууд хийгээд явж байна. Улмаар хоёрдугаар сарын 6-нд хөрөнгө оруулагчдын хурал хийхээр болсон. Энэ хурлаар дараах асуудлуудыг хөндөх нь зүйтэй гэж үзэж байна.
Үүнд өнөөдрийг хүртэл ТУЗ нь гүйцэтгэх удирдлага болон менежментийн багтайгаа гэрээ байгуулаагүй, ажлыг нь үнэлж дүгнэх тухай Монгол Улсын Компанийн тухай хуулиар хүлээсэн үүргээ биелүүлээгүй байгаа асуудлыг тодруулж ярина. Хөрөнгө оруулалтын гэрээ Монгол Улсын их хурал болон Засгийн газрын шийдвэр, бусад холбогдох хууль тогтоомжийн биелэлтийг хангуулахад төслийн хэрэгжилтэд үнэлэлт дүгнэлт өгөх ажлыг одоо хийнэ. Монголын талын төслөөс хүртэх үр өгөөжийн түвшин болон төслийн өртөг зардлын хэмжээ, төслийн ТЭЗҮ-ээр батлагдсан хүрээнд хийгдэж буй эсэхийг нягталж шалгах, шаардлагатай тохиолдолд засч залруулах арга хэмжээг авна.
Тэргүүний дэвшилтэд техник технологийг ашиглаж ордын нөөцийг нэмэгдүүлэх үүрэгтэй боловч одоогоор бол зөвхөн өндөр агуулгатай хэсгийг сорчилж ашиглах хандлага байгааг таслах зогсоох шаардлагатай.
Компанийн засаглалын нийтлэг жишгийн дагуу Монголын тал 34 хувийн харьцааг хангах байдлаар гүйцэтгэх удирдлага нь оролцох шаардлагатай байна. Одоо бол нөгөө талын удирдлагын түвшинд явж байна.
Монголын талд ноогдох ашигт малтмалын нөөц ашигласны төлбөрийн орлоготой харьцуулбал хөрөнгө оруулагч талын менежментийн төлбөр бас их өндөр, 3 хувь байгаа. Хэтэрхий их өндөр өртөг, зардлаар энэ менежментийг хийж байгааг бид мөн ярина.
Хувь нийлүүлэгчдийн хурлын хэлэлцэх асуудлын хүрээнд бид онцгой ач холбогдол өгч, өндөр түвшний төлөөлөгчдийг оролцуулж, энэ хурлыг хийнэ.
Шинэчлэлийн Засгийн газар ил тод, нээлттэй, сайн засаглалыг дээдэлж ажиллах зарчмын дагуу хөрөнгө оруулагч талдаа Хөрөнгө оруулалтын гэрээ, Хувь нийлүүлэгчийн гэрээ, ТЭЗҮ болон холбогдох бусад хууль тогтоомжид заасан шаардлагыг биелүүлж ажиллах шаардлагыг бид байнга тавьж байгаа. Бид хуулиас давсан эсвэл харилцан тохиролцсон гэрээнээс давсан зүйлийг бид одоогоор “Оюутолгой” болон “Рио Тинто” компаниас өнөөдрийг хүртэл шаардаагүй байна. Өмнө нь байгуулсан гэрээ, түүнийхээ дагуу ажлаа хий, хэрэв тэр цаасан дээр бичсэн тоо өсчихөөд байгаа бол учир шалтгааныг нь ширээний ард суугаад ярь гэсэн шаардлагыг л тавьж байна” гэсэн юм.
Ерөнхий сайд Н.Алтанхуягийг дээрх мэдээллийг хийсний дараа УИХ-ын гишүүд асуулт асууж, санал хэлсэн юм.
Г.Билгүүн
Ерөнхий сайд Н.Алтанхуяг мэдээлэлдээ “Оюутолгойн талаар янз бүрийн санал бодол гарч байгаатай холбогдуулан Засгийн газар байгуулагдсанаас хойшхи таван сарын хугацаандаа энэ чиглэлээр ямар асуудлыг яаж хөндөж ажиллаж байгаа, цаашдаа юунд анхаарал хандуулах шаардлагатай талаар мэдээлэл хийх болсон” гэж онцоллоо.
Мэдээлэлд “Хөрөнгө оруулалтын гэрээ хүчин төгөлдөр болсон цагаас хойш Монгол Улсын Засгийн газар болон “Рио тинто” компани хамтран хэрэгжүүлж байгаа “Оюутолгой” төслийн барилга бүтээн байгуулалтын ажил өнгөрсөн гурван жил гаруйн хугацаанд нэлээн эрчимтэй хийгдсэн. Анхны “турбин” эргэснийг бид бүхэн мэдэж байгаа. “Оюутолгой” төслийн үйлдвэрлэлийн үйл ажиллагаа ингэж эхэлсэн хэдий боловч бидэнд “Оюутолгой”-н асуудлаар ярилцах нэлээд олон асуудал хуримтлагдаад байна. Энэ чиглэлээр Засгийн газар Уул уурхайн сайдаар ахлуулсан Ажлын хэсэг байгуулан “Рио тинто” компанийнхантай уулзаж ярилцаад явж байна.
Шинэчлэлийн Засгийн газрын зүгээс “Оюутолгой” төслийн хэрэгжилтэд тулгамдсан асуудлуудыг шийдвэрлэх, гэрээнийх нь биелэлтэд хяналт тавих, “Оюутолгой”-н гэрээ байгуулахтхй холбогдон гарсан УИХ-ын тогтоол, түүнчлэн Засгийн газрын 2012-2016 оны үйл ажиллагааны хөтөлбөрт тусгагдсан зорилтыг хэрэгжүүлэхийн тулд ажиллаж байна.
Харин ямар асуудал хуримтлагдсан гэхээр Нэгдүгээрт, хөрөнгө оруулалтын асуудал байна. Хөрөнгө оруулалтын гэрээ байгуулах үед гэрээнд зааснаар болон төслийн батлагдсан Техник эдийн засгийн үндэслэл /ТЭЗҮ/-ийн хөрөнгө оруулалтын хуваарийн дагуу “Оюутолгой”-н анхны бүтээгдэхүүн гарах хүртэлх хөрөнгө оруулалтын хэмжээ 5.1 тэрбум ам.доллар байсан юм. Гэтэл 2012 оны жилийн эцсийн байдлаар ТЭЗҮ дээр тохирчихсон байсан 5.1 тэрбум ам.доллар нь 7.1 тэрбум ам.доллард хүрээд, анхны тохирсон хэмжээ маань даруй 2 тэрбум ам.доллараар өсчихөөд байна. 40 орчим хувиар гэсэн үг. Анхны хөрөнгө оруулалтын зардал 2 тэрбумаар өссөнийг учир шалтгааныг Монголын тал тодруулахаар Засгийн газар байгуулагдсан цагаасаа хойш ярьж байна. Төлөөлөн удирдах зөвлөл /ТУЗ/-ийн түвшинд хоёр жилийн хугацаанд манай улсын гурван төлөөлөгч сууж байгаа. Тэд төслийн зардал өссөн шалтгааныг тодорхой болгооч гэж шахаж шаардсаар ирсэн. Гэтэл энэ өнөөдрийг хүртэл тодорхой болоогүй байна. Өнгөрсөн хугацаанд ТЭЗҮ-ийн тодотголыг албан ёсоор хуульд заасан утгаар нь хүлээлгэж өг гэсэн ТУЗ болон холбогдох байгууллагын шаардлагыг өнөөдрийг хүртэл хангаж ажиллаагүй байна.
Өнгөрсөн хоёр жилд хөрөнгө оруулалтаа ТУЗ нь батлаад ирсэн. Өөрөөр хэлбэл тохирсноосоо нэмж батлуулаад, тайлбараа хэлэхгүй явж ирсэн. Дахиад “Оюутолгой” 2012 оны эцэст ТУЗ-ийн хурлаа хийж, 2013 оны хөрөнгө оруулалтаа батлана гэсэн. Засгийн газрын зүгээс 2012 онд өмнөх хөрөнгө оруулалтаа 2 тэрбум ам.доллараар нэмэгдүүлж баталсныхаа учрыг одоо болтол тайлбарлаагүй байж дахин 2013 оны хөрөнгө оруулалтаа батлана гэдэг боломжгүй зүйл гэж хэлсэн. Тиймээс Монголын талыг төлөөлөн ТУЗ-д ажиллаж байгаа хүмүүсийг хуралд орохгүй байх хэрэгтэй гэсэн чиглэл өгсөн учир хурал нь болоогүй. “Оюутолгой”-н зүгээс ядаж 2013 оны эхний 2 сарын хөрөнгө оруулалтаа батлаад өгөхийг санал болгоод үүнийгээ батлан ажиллаж байгаа. Одоо хоёрдугаар сарын 6-нд хамтарч суухаас өөр аргагүй.
Хоёр тэрбум ам.доллараар анхны хөрөнгө оруулалт маань өсөхөд 34 хувиа зээлээр санхүүжүүлээд явж байгаа манай улсын хүртэх ашиг яваандаа буурна. Тийм учраас Монгол Улсын Засгийн газар ул үндэсгүй зүйл шаардаагүй. Цагаан цаасан дээр хараар буулгасан ТЭЗҮ-дээ заасан хэмжээндээ бүтээн байгуулалтаа хийгээч гэдгийг л шаардаж байгаа юм.
Нийт хөрөнгө оруулалтаа далд уурхайн бүтээн байгуулалтаа нэмээд УИХ дээр анх баталсан тоогоор 14.6 тэрбум ам.доллар болж байсан. 5.1 тэрбум дээр далд уурхайн бүтээн байгуулалтын зардлаа нэмээд ийм болно гэж ТЭЗҮ-д заасан. Гэтэл одоо бидэнд ямар тоо харуулж байна гэхээр энэ хөрөнгө оруулалт цаашдаа өсөөд 24.4 тэрбум болно гэсэн 68 хувиар өсгөсөн тоог гаргачихаад сууж байна. Хөрөнгө оруулагчид УИХ-аар оруулж батлуулсан тоогоо өсгөөд байгааг бид хүлээн зөвшөөрөх боломжгүй. Үндсэндээ Монгол Улсын хуулийг зөрчиж байгаа хэрэг болж байна.
Дахиад нэг зүйл нь хөрөнгө оруулагч тал төслийн хүрээнд мөнгө нэмж шаардагдаж байна гэсэн нэрээр олон улсын банк, санхүүгийн байгууллагуудаас урт хугацааны зээл авна гээд хөөцөлдөж байгаа юм. Батлагдсан ТЭЗҮ-ээр бол анхны хөрөнгө оруулалтаа хийгээд олборлолтынхоо үйл ажиллагааг хийсний дараа компани өөрийнхөө мөнгөн урсгалаар нэмэлт хөрөнгө оруулалтуудыг санхүүжүүлнэ гэж тохирсон. Гэтэл одоо 6 тэрбум ам.доллар нэмж гаднаас авна гээд ажиллаж байна.
Нийт зардал ингэж өсөхөөр Монголд ямар хохиролтой юм гэхээр манай талын өгөөж эрс буурна, ноогдол ашгаа хүртэж эхлэх хугацаа уртасна. Тодруулбал ТЭЗҮ-ээр баталгаажсан хувь нийлүүлэгч талуудын төслөөс хүртэх үр өгөөжийн харьцаа бас өөрчлөгдөнө. Ийм л нөхцөл байдал хөрөнгө оруулалтын тал дээр үүсчихээд байна.
Мөн дээр нь монгол ажилчдын цалин хөлс, хөдөлмөрийн үнэлэмж, ажиллах орчин нөхцөл, нийгмийн асуудлаар бидэнд ярих, шийдвэрлэх зүйл бий. Ер нь ч тэнд одоо хэдэн гэр л байна. Үүнийг суурин болгох асуудлыг бид шахаж шаардах хэрэгтэй болсон.
Гурав дахь асуудал нь, Засгийн газар мөрийн хөтөлбөртөө уул уурхайн салбарт хэрэгжиж буй төслүүдийн Монголын талын хүртэх үр өгөөжийг нэмэгдүүлэх үүднээс төслийн бараа бүтээгдэхүүн, ажил үйлчилгээ, худалдан авалтын үйл ажиллагаанд ил тод, нээлттэй байдлыг бүрдүүлнэ гэж заасан. Үндэсний аж ахуйн нэгжийг дэмжих, давуу эрхээр бараа ажил үйлчилгээ нийлүүлэх туслан гүйцэтгэгчээр ажиллах боломжийг нэмэгдүүлэх, тэдгээрийн хэрэгжилтэд Монголын талын хувь нийлүүлэгчийн хяналт оролцоог бий болгох шаардлага ч бас тулгарч байна. Одоо бол Монголын компаниуд худалдан авалтад төдийлөн оролцож чадахгүй, ихэнхдээ гадаадын компаниуд оролцож байна.
Өөр нэг зүйл бол лицензтэй холбоотой маргаан үүссэн. Энэ бол “Оюутолгой”-н гэрээг анх ярьж байхад хөндөгдсөн асуудал. Жишээлбэл “Оюутолгой” бол бүлэг орд байгаа. Тэр бүлэг ордын нийт нөөцийнх нь 30 орчим хувь нь оногдож байгаа “Антре гоулд” ИНК /”Entree gold” inc/-ийн эзэмшиж буй тусгай зөвшөөрөл одоог хүртэл хөрөнгө оруулагчийн талд шилжээгүй байна. Ер нь энэ “Антре гоулд” компанийн хайгуулын тусгай зөвшөөрлийг ашиглалтын болгож хувиргасан энэ үйлдэл ч гэсэн хуулийн дагуу явагдсан уу үгүй гэдэг эргэлзээтэй байгаа учраас үүнд хууль зүйн дүгнэлт гаргуулахаар Засгийн газар ажиллаж байгаа. Өөрөөр хэлбэл үүнийг буцааж авахгүй бол “Оюутолгой”-н ордын 30 хувийг бид алдчих нөхцөл үүсч байгаа.
Өөр нэг баримт байна. Монгол Улсын Засгийн газар тэр үед “Гоулдман Сакс Азиа” ХХК /”Goldman Sachs Asia” L.L.C/ -иас Оюутолгойн гэрээн дээр зөвлөгөө авч байсан байгаа юм. Гэтэл энэ компани нь “Гоулдман Сакс” группийн 99 хувийн хөрөнгө оруулалттай охин компани. Тэгвэл энэ группийн өөр нэгэн охин компани болох “Гоулдман Сакс Ассетс” нь “Айвенхоу Майнз” компанийн 10 том хөрөнгө оруулагчийн нэг байсан байгаа юм. Энд сонирхлын зөрчил үүсч байсан гэсэн үг.
Аравдугаар сараас хөрөнгө оруулагч талтай яриа хэлэлцээ хийх Ажлын хэсэг гараад ажиллаж байгаа бөгөөд янз бүрийн түвшний уулзалтууд хийгээд явж байна. Улмаар хоёрдугаар сарын 6-нд хөрөнгө оруулагчдын хурал хийхээр болсон. Энэ хурлаар дараах асуудлуудыг хөндөх нь зүйтэй гэж үзэж байна.
Үүнд өнөөдрийг хүртэл ТУЗ нь гүйцэтгэх удирдлага болон менежментийн багтайгаа гэрээ байгуулаагүй, ажлыг нь үнэлж дүгнэх тухай Монгол Улсын Компанийн тухай хуулиар хүлээсэн үүргээ биелүүлээгүй байгаа асуудлыг тодруулж ярина. Хөрөнгө оруулалтын гэрээ Монгол Улсын их хурал болон Засгийн газрын шийдвэр, бусад холбогдох хууль тогтоомжийн биелэлтийг хангуулахад төслийн хэрэгжилтэд үнэлэлт дүгнэлт өгөх ажлыг одоо хийнэ. Монголын талын төслөөс хүртэх үр өгөөжийн түвшин болон төслийн өртөг зардлын хэмжээ, төслийн ТЭЗҮ-ээр батлагдсан хүрээнд хийгдэж буй эсэхийг нягталж шалгах, шаардлагатай тохиолдолд засч залруулах арга хэмжээг авна.
Тэргүүний дэвшилтэд техник технологийг ашиглаж ордын нөөцийг нэмэгдүүлэх үүрэгтэй боловч одоогоор бол зөвхөн өндөр агуулгатай хэсгийг сорчилж ашиглах хандлага байгааг таслах зогсоох шаардлагатай.
Компанийн засаглалын нийтлэг жишгийн дагуу Монголын тал 34 хувийн харьцааг хангах байдлаар гүйцэтгэх удирдлага нь оролцох шаардлагатай байна. Одоо бол нөгөө талын удирдлагын түвшинд явж байна.
Монголын талд ноогдох ашигт малтмалын нөөц ашигласны төлбөрийн орлоготой харьцуулбал хөрөнгө оруулагч талын менежментийн төлбөр бас их өндөр, 3 хувь байгаа. Хэтэрхий их өндөр өртөг, зардлаар энэ менежментийг хийж байгааг бид мөн ярина.
Хувь нийлүүлэгчдийн хурлын хэлэлцэх асуудлын хүрээнд бид онцгой ач холбогдол өгч, өндөр түвшний төлөөлөгчдийг оролцуулж, энэ хурлыг хийнэ.
Шинэчлэлийн Засгийн газар ил тод, нээлттэй, сайн засаглалыг дээдэлж ажиллах зарчмын дагуу хөрөнгө оруулагч талдаа Хөрөнгө оруулалтын гэрээ, Хувь нийлүүлэгчийн гэрээ, ТЭЗҮ болон холбогдох бусад хууль тогтоомжид заасан шаардлагыг биелүүлж ажиллах шаардлагыг бид байнга тавьж байгаа. Бид хуулиас давсан эсвэл харилцан тохиролцсон гэрээнээс давсан зүйлийг бид одоогоор “Оюутолгой” болон “Рио Тинто” компаниас өнөөдрийг хүртэл шаардаагүй байна. Өмнө нь байгуулсан гэрээ, түүнийхээ дагуу ажлаа хий, хэрэв тэр цаасан дээр бичсэн тоо өсчихөөд байгаа бол учир шалтгааныг нь ширээний ард суугаад ярь гэсэн шаардлагыг л тавьж байна” гэсэн юм.
Ерөнхий сайд Н.Алтанхуягийг дээрх мэдээллийг хийсний дараа УИХ-ын гишүүд асуулт асууж, санал хэлсэн юм.
Г.Билгүүн