Улсын Их Хурлын 2025 оны намрын ээлжит чуулганы нэгдсэн хуралдаан өнөөдөр (2025.12.19) Улсын Их Хурлын 94 гишүүн хүрэлцэн ирснээр 74.6 хувийн ирцтэй эхэллээ.

Хуралдааныг Улсын Их Хурлын дарга Н.Учрал нээж, энэ өдрийн хуралдаанаар хэлэлцэх таван асуудлын товыг танилцуулсан юм. Хэлэлцэх асуудлын тэргүүнд Улсын Их Хурлын гишүүн Ж.Алдаржавхлангаас 2025 оны 07 дугаар сарын 04-ний өдөр өргөн мэдүүлсэн Түгээмэл тархацтай ашигт малтмалын тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төслийг хэлэлцэх эсэх байв.

Чуулганы нэгдсэн хуралдаанд уг хуулийн төслийн танилцуулгыг Улсын Их Хурлын гишүүн Ж.Алдаржавхлан хийж, төслийн талаар Эдийн засгийн байнгын хорооны санал, дүгнэлтийг Улсын Их Хурлын гишүүн Л.Соронзонболд танилцууллаа.

Улаанбаатар хотын барилга, авто замын бүтээн байгуулалтад ашиглаж байгаа хайрга, дайргыг нийслэлийн нутаг дэвсгэрээс буюу Туул голын сав газраас ихээр олборлож байна.

Энэ нь нийслэлийн оршин суугчдын эрүүл, аюулгүй орчинд амьдрах эрхийг ноцтой зөрчиж, улмаар байгаль орчинд үзүүлэх сөрөг нөлөөлөл нь жилээс жилд нэмэгдэж буй.

Иймд Түгээмэл тархацтай ашигт малтмалын тухай хуульд аймаг, нийслэлийн иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хурал, Засаг дарга байгаль орчинд нөлөөлөх байдлын үнэлгээнд үндэслэн аймаг, нийслэлийн нутаг дэвсгэрт хамаарах усны сан бүхий газарт түгээмэл тархацтай ашигт малтмалын хайгуулын болон олборлох үйл ажиллагаа явуулахыг хориглох талаарх зохицуулалтыг хуульчлах шаардлагатай гэж хууль санаачлагч үзжээ.

Энэхүү хуулийн төсөл нь эрх ашиг нь хөндөгдөж, зөрчигдөж буй иргэдээс гаргасан гомдлыг эрх бүхий байгууллага авч хэлэлцэх, хараат бус байгаль орчны нөлөөллийн үнэлгээг хийх эрх зүйн орчинг бий болгох зорилготой юм. Түгээмэл тархацтай ашигт малтмал хайх, ашиглах үйл ажиллагаа нь байгаль орчинд сөрөг нөлөөлөл үзүүлж байгаа бол тусгай зөвшөөрлийг цуцлах хүртэл арга хэмжээ авахаар хуулийн төсөлд тусгажээ.

Хуулийн төслийг боловсруулахдаа Монгол Улсын Засгийн газар, Монгол Улсын Засгийн газрын хэрэгжүүлэгч агентлаг Газар зохион байгуулалт, геодези, зураг зүйн ерөнхий газар болон Усны газраас усны сан бүхий газарт учруулсан хохирлын талаарх холбогдох судалгааг авсан.

Улсын хэмжээнд түгээмэл тархацтай ашигт малтмалын олборлолтын улмаас эвдэрсэн нийт газрын хэмжээ 2021 оны байдлаар 11319 га, түүнээс 2404.5 га газар нутаг Улаанбаатар орчимд эвдэрч доройтсон.

Гол мөрний урсац бүрэлдэх эх, усны сан бүхий газрын хамгаалалтын бүс, ойн сан бүхий газарт ашигт малтмал хайх, ашиглахыг хориглох тухай хууль болон Улаанбаатар хотын усны эх үүсвэрийн хамгаалалтын бүсийг шинэчлэн тогтоох тухай Нийслэлийн иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хурлын 2016 оны 50 дугаар тогтоолоор хамгаалалтын бүсэд давхцалтай 46 аж ахуйн нэгжийн 2950.7 га газрын тусгай зөвшөөрлийг цуцалсан ч тухайн газруудад нөхөн сэргээлт хийхгүй орхисон байдалтай үлдсэн зэрэг нь түүний санаачилж, өргөн мэдүүлсэн хуулийн төсөл хэрэгцээ, шаардлагатайг илтгэнэ хэмээн хууль санаачлагч Улсын Их Хурлын гишүүн Ж.Алдаржавхлан онцолжээ.

Хэлэлцэж байгаа асуудалтай холбогдуулан Улсын Их Хурлын гишүүн Ц.Идэрбат, Ж.Батжаргал, Н.Наранбаатар, Ж.Батсуурь нар асуулт асуув. Тэд зөв зүйтэй төсөл санаачилсанд дэмжихээ илэрхийлэхээс гадна зөвхөн нийслэлийн хэмжээнд бус, орон нутгийн аж амьдралд тохирсон, шаардлагатай байгаа асуудлыг шийдвэрлэхүйц болгож өргөн хүрээнд харцгаая гэсэн юм.

Улсын Их Хурлын дарга Н.Учрал "нэр бүхий гишүүдтэй хамтран санаачилж, энэ 7 хоногт өргөн мэдүүлсэн Зөвшөөрлийн тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төсөлд хүнд суртал чирэгдлийг багасгаж, тусгай зөвшөөрлийг энгийн болгохоор тусгасан" гэв.

Хууль санаачлагч Улсын Их Хурлын гишүүн Ж.Алдаржавхлан гишүүдийн асуултад хариулахдаа, хуулийн төслийг иргэдийн гомдол, мэдээлэлд үндэслэн санаачлан боловсруулсан.

Жишээлбэл, Шувуун фабрик дахь айлуудын хашаанд тулгаад хайрга олборлож байгаа нь иргэдийн эрүүл, аюулгүй орчинд амьдрах эрхийг хөндсөн. Мөн 46 аж ахуйн нэгж нүх ухаад орхичихсон. Энэ хуулийн төслийн гол цөм нь иргэн гомдол гаргасан тохиолдолд байгаль орчинд нөлөөлөх байдлын үнэлгээ хийлгүүлэх, улмаар мэргэжлийн үнэлгээнд үндэслэн шийдвэр гаргах тогтолцоо бүрдэнэ хэмээн тайлбарлалаа.

Хуралдаан даргалагч Н.Учрал амьдралд нийцэхгүй хууль цөөнгүй байгааг тэмдэглээд, хүндрэл, саадыг арилгах хууль эрх зүйн чөлөөлөлтийг хийнэ. Төрийн оролцоог багасгана. Үүнд Улсын Их Хурлын гишүүд нам харгалзахгүй дэмжинэ гэдэгт найдаж байна хэмээлээ. 

Гишүүд үг хэлж дууссаны дараа хуралдаан даргалагч уг хуулийн төслийг хэлэлцэх эсэх талаар санал хураалтыг түр хойшлуулсан юм. Хуралдаан товын дагуу хоёр дахь асуудлын хэлэлцүүлгээр үргэлжилсний эцэст санал хураалт явууллаа.

Түгээмэл тархацтай ашигт малтмалын тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төслийг үзэл баримтлалын хүрээнд хэлэлцэх эсэх асуудлаар санал хураахад 47 гишүүн дэмжсэн санал өгч, 51,1 хувь нь дэмжсэн тул анхны хэлэлцүүлэгт бэлтгүүлэхээр Эдийн засгийн байнгын хороонд шилжүүллээ гэж Улсын Их Хурлын Хэвлэл мэдээллийн газраас мэдээллээ.