Өнөөдөр /12.19/ УИХ-ын чуулганаар дараах асуудлыг хэлэлцэнэ.

• Түгээмэл тархацтай ашигт малтмалын тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төсөл /Улсын Их Хурлын гишүүн Ж.Алдаржавхлан 2025.07.04-ний өдөр өргөн мэдүүлсэн, хэлэлцэх эсэх, асуулт, хариулт 120 минут/
• Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төсөл /Монгол Улсын Үндсэн хуулийн цэцийн 2025 оны 07 дугаар дүгнэлтийг хүлээн зөвшөөрсөнтэй холбогдуулан боловсруулсан, анхны хэлэлцүүлэг, асуулт, хариулт 90 минут/

Улсын Их Хурлын гишүүн Ж.Алдаржавхлан санаачлан өргөн мэдүүлсэн "Түгээмэл тархацтай ашигт малтмалын тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төсөл"-ийн талаар хэлэлцэж байна. 

УИХ-ын Ж.Батжаргал: 
Энэ асуудлыг бид зөв зохицуулахгүй бол болохгүй. Орон нутагт түгээмэл тархацтай ашигт малтмал ашиглах гэхээр зөвшөөрлийн тухай асуудал хүндрээд, бүтээн байгуулалтын ажлаа шуурхайлъя гэхээр орон нутгийн удирдлагууд улс төржөөд, энд тэнд матаж асуудал үүсгэх хандлага байдаг. 

Улсын чанартай авто замын бүтээн байгуулалт олон шат дамжлагаар асуудал нь шийдэгдэж байгаа болохоос биш орон нутгийн бүтээн байгуулалтад түгээмэл тархацтай ашигт малтмал ашиглах бараг боломжгүй байгаа. Тиймээс уг хуулийн шинэчилсэн найруулгад орон нутагт үүнийг ашиглах тал дээр холбогдох салбарууд анхаарлаа тавьж ажилламаар байна. Эс бөгөөс бүтээн байгуулалтын ажлыг удаашруулж, хүндрүүлэх гээд байна. Голын элс хайрга стандартын хувьд нийцдэг юм уу. Зарим нь нийцдэггүй л гээд байгаа. Үнэхээр стандартад нийцэхгүй бол дайрга ашиглах аргачлал руу шилжмээр л байгаа юм. Үүн дээр хуулийн төсөл санаачлагч хийсэн судалгаа, дүгнэлт бий юу. 

УИХ-ын дарга Н.Учрал нэмээд ""Түгээмэл тархацтай ашигт малтмал олборлоход өмнө нь тусгай зөвшөөрөл авдаг байсан бол уг хуулиар одоо энгийн зөвшөөрөлд хамруулахаар байгаа" гэв.

УИХ-ын гишүүн Ж.Алдаржавхлан:
Энэ хууль бол зөвхөн УБ-т ч биш Монгол Улсын хэмжээнд мөрдөгдөх юм. Уг хуулийг санаачлах болсон нь Туул гол руу баруун тийш харах юм бол дайн болсон мэт дүр зурагтай байна. 46 ААН олборлолт хийгээд хаяад явчихсан, бүр иргэдийн хашаатай тулгаж хайрга олборлосон. Тиймээс энэ асуудлыг шийдэхгүй бол иргэдийн аюулгүй амьдрах эрхийг зөрчиж байна. Энэ хуулийн хамгийн гол үзэл санаа нь ард иргэдийн эрхийг хамгаалахад оршиж байгаа юм. Мөн уг хуульд хэрэв иргэн хэрэв гомдол гаргах юм бол түүнийг үндэслэн тусгай зөвшөөрлийг цуцална.  Тусгай зөвшөөрөл хатуу байхаар ялангуяа орон нутагт хулгайгаар олборлох нь маш их болсон тул хөнгөвчлөх асуудалд санал нэг байна. 

УИХ-ын гишүүн Н.Наранбаатар: 
Энэ хуулийг заавал оруулж ирэх хэрэг байсан уу. Хуучин хуулиараа явбал асуудалгүй л санагдах юм. Учир нь орон нутгийн бүтээн байгуулалтад халгаатай л юм. НИТХ-ийн журмаар ч юмуу Улаанбаатарын Туул голын ай савд олборлолт явуулах талаар зохицуулалт хийж болохгүй юу. 

ЕРӨНХИЙ ПРОКУРОРЫН ОРЛОГЧИД МАКСИМЫН ЧИНБАТЫГ ТОМИЛОХ АСУУДЛЫГ ХЭЛЭЛЦЭЖ БАЙНА

Улсын Ерөнхий прокурорын орлогчийг томилох саналыг зөвшилцөх Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн саналыг хэлэлцэв. Монгол Улсын Үндсэн хуулийн Тавин зургадугаар зүйлийн 2, Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн тухай хуулийн 12 дугаар зүйлийн 17, Прокурорын тухай хуулийн 46 дугаар зүйлийн 46.2 дахь хэсгийг тус тус үндэслэн Максимын Чинбатыг Улсын Ерөнхий прокурорын орлогчийн албан тушаалд томилох саналыг зөвшилцөхөөр хүргүүлснийг  танилцууллаа.

Адуучин сүрэг овогтой, Максимын Чинбат 1973 онд Сүхбаатар аймагт төрсөн. 52 настай, ам бүл 6, эхнэр, хүүхдүүдийн хамт амьдардаг байна. Тэрбээр 1981-1991 онд Сүхбаатар аймагт ерөнхий боловсролын дунд сургууль, 1991-1995 онд Монгол Улсын их сургуулийн Хууль зүйн сургуулийг эрх зүйчээр төгссөн, хууль зүйн ухааны магистрын зэрэгтэй. Төрийн хууль цаазын шадар зөвлөхийн зэрэг дэвтэй юм байна.

Прокурор М.Чинбат 1995-2007 онд Сүхбаатар аймгийн прокурорын газарт хяналтын прокурор, аймгийн прокурорын орлогч, аймгийн прокурор, 2007 оноос Багануур дүүргийн прокурорын газарт туслах прокурор, дүүргийн прокурорын орлогч, 2014 оноос Дүүргийн нэгдүгээр прокурорын газарт Тамгын хэлтсийн дарга, 2015 оноос Баянгол дүүргийн прокурорын газарт хяналтын прокурор, Тамгын хэлтсийн дарга, 2017 оноос Чингэлтэй дүүргийн прокурорын газарт ахлах прокурор, 2019 оны 2 дугаар сараас Улсын ерөнхий прокурорын газарт хяналтын прокурор, мөн оны 4 дүгээр сараас Улсын ерөнхий прокурорын орлогчоор тус тус томилогдон прокурорын байгууллагад прокуророор 30 дахь жилдээ ажиллаж байгаа аж. 

УИХ-ын гишүүн О.Алтангэрэл:
Энэ хуулийг /Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төсөл/ нэлээн хариуцлагатай байж батлахгүй бол одоо шүүх дээр хянагдаж байгаа хэргүүд, тухайлбал онц ноцтой хүнд гэмт хэрэг, авлига албан тушаалтны гэмт хэрэг, хүн амины хэрэгт холбогдсон, одоо шүүгдэж байгаа сэжигтнүүд суллагдах, шүүх хэрэглэх хуульгүй болох аюул нүүрлээд байна. Үүний дараа үргэлжлэх санал хураалтад гишүүд идэвхтэй оролцоно уу. 

М.Чинбат бол прокурорын байгууллагад олон жил ажиллаж буй, хариуцлагатай нэгэн юм. Орлогчоор ажиллахад асуудалгүй гэж бодож байна. Төрд хохирол учруулсан хүмүүсээс төрийн нэрийн өмнөөс нэхэмжилдэг, хохирлыг барагдуулдаг эрх прокурорын байгууллагад бий. Цаашид үүнд хэрхэн анхаарч ажиллах вэ?

Улсын ерөнхий прокурорын орлогчийн албан тушаалд горилогч М.Чинбат: 
УИХ, ЗГ-аас хууль тогтоомж боловсронгуй болгох чиглэлд ажлын хэсгүүдэд байгууллагаа төлөөлж оролцож байна. 2022 онд Эрүүгийн хэргийн хянан шалгах тухай хуульд прокурор эрх зүйн орчноо нэлээн сайн бүрдүүлж чадсан гэж боддог. Прокурор нэхэмжлэх бичиж төр нийтийн эрх ашгийг хамгаалах чиглэлээр ахицтай ажиллаж байна. 

"Д.Амарбаясгалан дарга Монголд байна уу, хилээр гараад явчихсан уу?"

Өнөөдрийн УИХ-ын чуулганы хуралдаанаар Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төслийг хэлэлцэж буй. 

Хууль зүйн сайд Б.Энхбаяр "Хөнгөн гэмт хэрэгт холбогдсоныг цагдан хорьдгийг болиулсан. 2023 оны 11 сард баталсан хуулийн үр дүнд сүүлийн 1 жилийн хугацаанд цагдан хорих нь 3 дахин буурсан үзүүлэлт бий. Энэ бол сайн хэрэг. Харин улс төрчидтэй ойр хүмүүс цагдан хоригдохоос зайлсхийж байгаа асуудал байна.

Жишээ нь, Д.Амарбаясгалантай даргын хэрэгт холбоотой Эрдэнэжаргалыг шүүгч хоёр удаа суллалаа. Сүүлд уржигдар шөнө сулласан байна. Энэ нь мөрдөн байцаах ажиллагаанд сөргөөр нөлөөлөөд байна. Д.Амарбаясгалан дарга Монголд байна уу, хилээр гараад явчихсан уу? Үүн дээр шийдэмгий баймаар байна. Хууль зүйн сайдын хувьд хэрэг маргаан шийдвэрлэдэггүй учир оролцохгүй, нөлөөлж болохгүй. Бүрэн эрхийнх нь асуудлыг оруулж ирье л дээ, юунаас нь айгаад байгаа юм бэ. Түдгэлзүүлээд шалгая л даа" хэмээв.