Морин спорт уяачдын “Арвагар хээр” холбоог 2002 онд байгуулжээ. Энэ холбооны уяачид өнөөдөр (2026.03.04) сэтгүүлчдэд мэдээлэл өглөө.

“Арвагар хээр” холбооны тэргүүн Ю.Үнэнбүрэн “Өвөрхангай аймагтаа улс, аймгийн алдар цолтой 325 уяачдыг цуглуулаад ярилцлаа, санал бодлоо солилоо. Бид нүүдэлчин ахуйгаас суурин соёл иргэншилд шилжиж байгаа ард түмэн. Нүүдэлчдийн ахуй амьдрал, зан заншил өнөөгийн суурин соёлтой нийцдэггүй. Энэ бол тэс өөр зүйл. Энэ зааг дээр будлиад байна. Яавал зөв бэ гэдгийг ойлгохгүй байгаа бололтой.

Тушаал, шийдвэр нь зөвхөн өнөөдрийг л хараад байна. Дараа, дараагийн жилийн үр дагавар ямар байх, Монголын өв соёл ямар хэмжээнд очих вэ гэдэгт том уяачдын холбоо, төрийн байгууллагууд дорвитой ажиллаж чадахгүй байна.

2008 онд судалгаа хийхэд 70 мянган уяачийн 50 хувь багасаж, 30,000 унаач 10,000 болсон байсан. Өнөөдөр бол бүр ч цөөрсөн байх.

Хүүхдээр морь унуулахыг хориглочихсон. Нүүрсээ зөөж, алтаа ухаад амьдраад болоод л байна. Гэвч нөөц шавхагдана. Үүний дараа бид үндэсний өв соёлоороо л хоолоо олж иднэ шүү дээ. Гаднын жуулчид байгалийг, соёлыг үзэх гэж биш үндэсний зан заншил, ахуйг харах гэж ирдэг юм байна.

ММСУХ байгуулагдаад 1995 оны үед нэг дүн мэдээ гаргажээ. Үүнд, Монголд 70 гаруй мянган уяач, 30 гаруй мянган унаач байна гэж дурдсан байгаа юм. Өөр судалгаа байхгүй. Би 2008 онд судалгаа хийхэд 70 мянган уяачийн 50 хувь багасаж, 30,000 унаач 10,000 болсон байсан. Өнөөдөр бол бүр ч цөөрсөн байх.

Хэрүүлийн байг нь төр өөрөө тавиад байна. Хуулиа биелүүлэхгүй байж журам гаргачихдаг. Журмаар уралдуулна гээд л сэрвээ хэмжсэн. Энэ мэтчилэн олон зүйл бий.

Морь унуулахаа байгаад ирэхээр хөдөөгийн хүүхдүүд төв, суурин газар руу шавж, мориноос хөндийрөөд ирж байна. Ингээд морь унадаг залуусын тоо цөөрч, хөдөөд мотоцикл л унадаг болчихлоо. Ер нь хөдөө эзэнгүй боллоо.

Манай холбооноос хөдөөг эзэнтэй байлгая, хүүхдээр морь унуулахгүй гэсэн шийдвэрээ төр, засаг эргэн хараач, залуус хөдөөд морио унах боломжийг нээж өгье, монгол адууны уралдаан зохион байгуулъя гэж уриалмаар байна” гэлээ.