Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Ухнаагийн Хүрэлсүхийн БНИУ-д хийж буй төрийн айлчлалтай холбогдуулан айлчлалын ач холбогдол, онцлогийн талаар судлаачдын байр суурийг тодруулав.

"ИТАЛИАС МОНГОЛ РУУ ХИЙСЭН ИМПОРТ 83.7 САЯ АМ.ДОЛЛАР"

ХИС-ийн профессор, шинжлэх ухааны доктор Д.Уламбаяр: Монгол, Италийн хооронд дипломат харилцаа тогтоосны 55 жилийн ойн арга хэмжээний хүрээнд Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Ухнаагийн Хүрэлсүх БНИУ-д  төрийн айлчлал хийж байгаа нь хоёр орны уламжлалт, найрсаг харилцааны түвшнийг ахиулж, чанарын шинэ шатанд гаргах чухал ач холбогдолтой үйл явдал гэж харж байна.

Айлчлалын үеэр соёл, боловсрол, шинжлэх ухаан, эрдэс баялаг, дэд бүтэц, иргэний хамгаалал, орон нутгийн хөгжил, спорт, аялал жуулчлал, олон нийтийн хэвлэл мэдээлэл зэрэг чиглэлээр Засгийн газар болон байгууллага хоорондын хамтын ажиллагааны эрхзүйн баримт бичигт гарын үсэг зурахаар болж байгаа нь   айлчлалын ач холбогдлыг илтгэн харуулж байна.

Монгол, Италийн харилцаа нэн эртний түүхтэй бөгөөд 1970 оны зургаадугаар сарын 29-нд хоёр орны хооронд дипломат харилцаа тогтоожээ. 1961 онд Монгол Улсыг НҮБ-д элсэхэд Италийн Засгийн газар дэмжиж, төлөө саналаа өгч байсан. Монгол  Улс “гуравдагч хөрш”-ийн бодлогын хүрээнд 2011 оны аравдугаар сард Ром хотноо, Итали Улс 2016 оны долоодугаар сард Улаанбаатар хотноо Элчин сайдын яамаа тус тус харилцан нээснээр Долоогийн бүлгийн орнуудад Монгол Улс, Долоогийн бүлгийн орнууд бүгд Монгол Улсад Дипломат төлөөлөгчийн газартай болсон.

Бүгд Найрамдах Итали Улс нь  “Европын нүүрс, гангын хамтын нийгэмлэг” байгуулах 1951 оны Парисын гэрээ, Европын эдийн засгийн хамтын нийгэмлэг, Европын атомын эрчим хүчний хамтын нийгэмлэг байгуулах 1957 оны Ромын гэрээ, ЕХ-г  байгуулсан 1992 оны Маастрихтын гэрээний анхдагч гишүүдийн нэг,  1975 оны арваннэгдүгээр сард Парисын ойролцоох Рамбуйе шилтгээнд зохиогдсон Долоогийн бүлгийн анхдугаар уулзалтын анхдагч гишүүн, 1949 оны НАТО-г байгуулалцсан орнуудын анхдагч гишүүн юм. 

Өнөөгийн БН Итали улс нь 60 гаруй сая  хүн амтай,  2025 оны ОУВС-гийн тайлангаар ДНБ  нэрлэсэн үнэлгээгээр 2.423 их наяд ам. доллар байгаа нь байгалийн их баялагтай,  144 хүн амтай ОХУ-ын ДНБ-тэй (2.541 их наяд ам. доллар) дүйж байгаагаас гадна ДНБ-ий нэг хүнд ногдох хэмжээ худалдан авах чадавхын (PPP) үнэлгээгээр 49.0 мянган ам. доллароор хэмжигдэж буй өндөр хөгжилтэй, ардчилсан улс юм. Энэ утгаараа Итали нь ЕХ дахь Монгол Улсын “гуравдагч хөрш”, хамтын ажиллагааны чухаг түнш улс мөн.

Монгол Улс 1973 оноос эхлэн Италийн пүүсүүдтэй худалдаа хийж иржээ. Италиас тоног төхөөрөмж, үйлдвэрийн сэлбэг хэрэгсэл, хүнс, гутал, өргөн хэрэглээний бараа худалдан авч, арьс шир, ноос, ноолуур гаргадаг. TradingEconomics-ийн дүн мэдээллээр 2023 онд Монгол  Улсаас Итали улсад хийсэн экспорт 99.0 сая ам. доллар, 2024 оны сүүлчийн дүнгээр Италиас  Монгол руу хийсэн импорт 83.7 сая ам. доллар болж байна. Өөрөөр хэлбэл хоёр орны худалдааны нийт эргэлт 175-180  сая ам. доллароор хэмжигдэж, Монгол Улсын Европын холбоон дахь самнасан ноолуур, ноос, ноолууран оёмол, нэхмэл, сүлжмэл бүтээгдэхүүний томоохон зах зээл болж байна.

2024 онд самнасан ноолуурын 70.4 хувийг Италид экспортолсон байна.

Дэлхийн ноолуурын түүхий эдийн 40 хувийг хангадаг Монгол Улс жилдээ 10 мянган тонн ноолуур бэлтгэдэг. Мэргэжилтнүүдийн тэмдэглэж буйгаар Монгол Улсад бэлтгэж буй ноолуурын 30 орчим хувь нь хамгийн нарийн ширхэгт буюу тансаг зэрэглэлийн “хаан ширхэгт”-ийн стандартыг хангаж байгаа ажээ. 

Сүүлийн 25 жилийн үзүүлэлтээр Монголын Италитай хийсэн худалдаа ямагт ашигтай гарч, Итали нь Өрнөд Европ дахь Монголын экспортын эхний тавд орох чухаг түнш болсон байна. Итали Улсаас Монгол Улсад оруулсан гадаадын шууд хөрөнгө оруулалт 43.49 сая ам. доллар болж, барилгын материалын үйлдвэрлэл, МАА-н гаралтай түүхий эд боловсруулалт, хүнсний бүтээгдэхүүний болон хөнгөн үйлдвэр, худалдаа, нийтийн хоолны чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулж байгаа ажээ.

ЕХ Ардчилал, сайн засаглал, зах зээлийн эдийн засгийг тууштай дэмжигч хөгжиж буй 16 оронд Нэмэлт Худалдааны хөнгөлөлтийн шинэ системийг (Generalised Scheme of Preferences GSP+) гурав гурван жилээр хэрэгжүүлж эхэлсэн бөгөөд Монгол Улс үүнд 2005-2017,  2018-2020,  2021-2023, онд хамрагдсан бөгөөд ЕХ 2024 оны тавдугаар сард энэхүү хөнгөлөлтийг 2027 он  хүртэл сунгасан.

Монгол Улс ЕХ-ны Ерөнхий Хөнгөлөлтөд 1991 оноос хамрагдаж ирсэн бөгөөд экспортын голлох бараанууд, тухайлбал, нэхмэл, сүлжмэл, оёмол бүтээгдэхүүнүүд хамрагдаж 9.6 хувийн татвартай байсан бол шинэчилсэн ХЕС-ийн дагуу нэн тааламжтай нөхцлөөс ч илүү 0 тариф хүртэл буурсан юм. Шинэчилсэн ХЕС-д хамрагдсанаар Монгол Улсаас гарал үүсэлтэй 7200 нэр төрлийн бараа бүтээгдэхүүн гаалийн татваргүй нэвтрэх боломжтой болсон юм. Энэ нь Монгол Улсын экспортын бараа, бүтээгдэхүүн ЕХ-ны 450 сая хэрэглэгчидтэй том зах зээлд ижил төрлийн өрсөлдөгч бүтээгдэхүүнээс хямд өртгөөр нэвтрэх давуу талтай болж үйлдвэрлэл, экспорт, гадаадын хөрөнгө оруулалт нэмэгдэхэд чухал дэмжлэг болж байгаа юм.

Сүүлийн  жилүүдэд төрийн айлчлалын албан ёсны хөтөлбөрийн дагуу МҮХАТ-тай хамтран бизнес форум тогтмол зохион байгуулагдаж байгаа нь хүртээмжтэй эдийн засгийг хөгжүүлэх чухал боломж, эдийн засгийн дипломатын ажиллагааны тод илрэл болж байна. Бизнес форум нь худалдаа-эдийн засгийн гадаад харилцаа, хамтын ажиллагааг төр дипломатын талаар дэмжиж, эдийн засгийн гадаад харилцааг эдийн засагжуулж буй чухал арга хэмжээ болон төлөвшиж байна.

Монгол Улс, Бүгд Найрамдах Итали Улсын хоорондын Эдийн засаг, техникийн хамтын ажиллагааны Засгийн газар хоорондын холимог комиссын дөрөвдүгээр хуралдаан 2025 оны гуравдугаар сард Улаанбаатар хотноо зохион байгуулагдсан.

Хуралдааны үеэр талууд Монгол, Италийн олон зууны түүхэн харилцааг улам өргөжүүлэн хөгжүүлж буй сүүлийн жилүүдийн идэвхтэй хамтын ажиллагаанд сэтгэл хангалуун байгаагаа илэрхийлж,  худалдаа, эдийн засаг, авто зам ба тээвэр, хөдөө аж ахуй, хөнгөн үйлдвэр, технологи, соёл, боловсрол, спорт, аялал жуулчлал зэрэг салбарт хамтын ажиллагааг гүнзгийрүүлэх боломж, харилцан сонирхсон чиглэлүүдэд хамтарсан төсөл хэрэгжүүлэх талаар дэлгэрэнгүй санал солилцжээ.

Хуралдааны үеэр ГХЯ Монгол Улсын урт болон дунд хугацааны хөгжлийн бодлого, Засгийн газрын үйл ажиллагааны хөтөлбөрт туссан гол зорилтуудыг танилцуулж, эдгээр зорилтыг хэрэгжүүлэхэд Итали улстай үр дүнтэй хамтран ажиллах боломж бий гэдгийг онцлон тэмдэглэж,  Монгол, Италийн дипломат харилцаа тогтоосны 55 жилийн ойг тохиолдуулан 2025 оны нэгдүгээр сард Ром хотноо гарын үсэг зурсан  “Агаарын харилцааны тухай Засгийн газар хоорондын хэлэлцээр” нь хоёр улсын иргэд хоорондын харилцааг бэхжүүлэх, худалдааны эргэлтийг нэмэгдүүлэх, бизнесийн хамтын ажиллагааг дэмжихэд чухал ач холбогдолтой болохыг талууд тэмдэглэж, уг хэлэлцээрийг хэрэгжүүлэхийн төлөө цаашид хамтран ажиллахаар тохиролцсон.

"ДЭЛХИЙД ХОСГҮЙ ГҮРЭН ТЭНД ОРШИЖ БАЙНА"

Олон улсын харилцаа судлаач профессор Д.Баярхүү: Италийн гадаад бодлогыг судлаж үзвэл үндсэн гурван чиглэлд дипломатын үйл ажиллагаагаа төвлөрүүлж байх шиг. Мэдээж Европын Холбоо, НАТО-гийн үндэслэгч нэг улсын хувьд Европ нэгдүгээрт, Трансатлантын аюулгүй байдлын  архитектур хоёрдугаарт. Газар зүйн чиглэлүүд нь Газар дундын тэнгисийн сав газар, Трансатлантын түншлэл,   Европ гэж жагсдаг.

Итали бол бидний хувьд яг хэн юм бэ гэдэгт хариулт. Глобал амбицтай эдийн засгийн гүрэн гэсэн ганц тодорхойлолт хангалттай мэт. Италийг Европын эдийн засгийн “артер” хэмээн нэрийдсэн нь буй. Африкийг Европтой холбож байна, Газар дундын тэнгисийн гол хаалга гэдэгт Итали, Турк хоёрыг нэрлэдэг. Нээлттэй зах зээлийн эрэлд тасралтгүй яваа бүс нутгийн гүрэн. Өндөр чанартай, нэмүү өртөг хэт шингэсэн бүтээгдэхүүний үйлдвэрлэлээр (манайхны брэнд гэж үхэлддэг) дэлхийд толгой цохидог Итали улс бидэнд бүрэн нээлттэй байна.

Манай уул уурхай, хөдөө аж ахуйн зах зээл ч Италид нээлттэй байна. Улс төрийн харилцааны нэн таатай уур амьсгал ардчиллын жилүүдэд төлөвшин тогтсон. Монголын ардчилал, шинэчлэлийг тууштай дэмждэг улс. Манайхны сайн мэдэж байгаагаар Итали бол соёлын хэт их гүрэн мөн дөө бараг л. “Зөөлөн хүчин”-ий бодлого гэдгийг бид чухам Италиас л мэдэрдэг. Тийм “зөөлөн хүчин”-ий ресурс нөөц яндашгүй. Тийм хүч нь улс төр, эдийн засаг, шинжлэх ухаан, урлаг уран сайхан, түүхэн өвтэйгөө хослоод ёстой л дэлхийд хосгүй гүрэн тэнд оршин байна. 

Хөгжлийн түвшин, цэрэг-стратегийн хүч нөөц гээд эрэмбэлвэл Итали бол глобал ашиг сонирхол, амбиц бүхий дундаж гүрэнд тооцогдоно. Европын Холбоо, НАТО-гүйгээр бие даан глобал бодлого явуулах боломжгүй, тэр хоёр эвслийнхээ хүрээнд бол голлох тоглогчдын нэгд гарцаагүй орно. НАТО-гийн дорнод жигүүр гэдэгт Итали ихээхэн хариуцлага хүлээх ба цэргийн албан хаагчдаа НАТО-гийн байлдааны бүлгийн хүрээнд Румын, Унгар, Болгарт байршуулсан. Хэтдээ Хар тэнгист (“Сардини арлаас Крымхүртэл”) нөлөөтэй байхыг нь Вашингтоноос хөхиүлдэг. Балканы хойгийн аюулгүй байдлыг Италид даатгачихсан юм уу гэмээр ч сэтгэгдэл төрөхөөр. 

Төв Ази руу Итали хэдийнээ нэвтрээд ороод ирсэн нь анхаарал татдаг. 

Итали улс гадаад бодлогоо тууштай, найдвартай явуулахад газар зүйн байршил нь мэдээж том боломж олгоно. Геополитик, геостратеги, геоэдийн засгийн хамгийн чухал байршилтайд тооцогдоно. Тэр хэрээрээ нэн идэвхтэй тоглогч байсаар ирсэн. Геополитикийн статус нь ямагт дээшилж бэхжиж ирсэн.  

Энэ улсын гадаад бодлогын тухай нэгд нэгэнгүй бичих зорилго тавиагүй тул Монголтойгоо хэрхэн холбох тухайд санал бодлоо бичье. Төв Ази руу Итали хэдийнээ нэвтрээд ороод ирсэн нь анхаарал татдаг. Тэр өнцгөөс байр сууриа илэрхийлье. Жилийн өмнөхөн дөө. Төв Ази-Италийн хамтын ажиллагааны шинэ платформ төлөвшүүлсэн. Олон талт хамтын ажиллагааны сүлжээ байгуулах төлөвлөгөө хэрэгжүүлж байна.

“Төв Ази-Итали” форматын Гадаад хэргийн сайд нарын бага хурлын механизм төлөвшиж байна. Нийтлэг зорилтоо шийдвэрлэх, хамтарсан төслүүд хэрэгжүүлэх стратегиа хамтран боловсруулж байна. Төв Азид Европын Холбоог Итали төлөөлж эрчим хүч, тээвэр, хөдөө аж ахуй, усны аж ахуй, боловсрол, эрүүл мэнд гээд олон салбарт Итали тийшээ орж ирэхээр болж байна.  

“Төв Ази-Итали” форматын хүрээнд хоёр талын харилцааны  механизм ид төлөвшиж байна. Энэ хэрээр Итали нь Төв Азид байр сууриа бэхжүүлнэ. Төв Азийг Итали хэрхэн харж байна вэ гэвэл эрчим хүчний аюулгүй байдлын үүднээс стратегийн ач холбогдолтой бүс нутаг төдийгүй эдийн засгийн хамтын ажиллагааны томхон нөөц бүхий бүс нутаг гэж үзнэ. Тийм учраас Төв Азийн бүх улстай түншлэлийн харилцаа тогтооно, тэгснээр цаадуул нь италийн хөрөнгө оруулалтыг татах, тэргүүний технологийг нь нэвтрүүлэх, мөн хүний хөгжлөө ахиулах давуу эрх эдэлнэ. 

“Төв Ази-Итали”-ийн аль алин нь хоёр талдаа стратегийн ач холбогдол өгдөг. Хоёр талын харилцааныхаа түүхийн шинэ чухал үе шатыг эхлүүллээ гэж үздэг. Тэгснээр Төв Азийн орнууд нь бүс нутгийнхаа эдийн засгийн тусгаар тогтнолыг бэхжүүлж, дэлхийн эдийн засгийн үйл явцад интеграцчилагдах замын бэлчирт ирээд буй.

МУИС-ийн Олон улсын харилцааны тэнхимийн ахлах багш доктор А.Батцэцэг:

Монгол Улсын Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүхийн Итали улсад хийх төрийн айлчлалын үеэр дипломат харилцаа тогтоосны 55 жилийн ойг тохиолдуулан Ром хотноо Монгол Улсын филармоны Морин хуур найрал хөгжим уран бүтээлээ толилуулах гэж байгаа нь зөөлөн хүчинд суурилсан соёлын дипломат ажиллагааны тод илрэл юм.  

Итали нь дэлхийн соёл иргэншлийн түүхэн хөгжилд асар их нөлөө үзүүлснийг бид бүгд л мэднэ.

“Эртний Итали” гэдэгт голчлон МЭӨ VI-I зууны үеийн Этрусск, Ромын үеийн  философичдыг хамруулдаг. Италид Грек шиг сонгодог философийн “дэг сургууль” хөгжөөгүй ч Ромын оюун санааны ертөнцөд гүн нөлөө үзүүлсэн олон нэрт сэтгэгчид төрсөн байдаг.

Тухайлбал эртний Италийн (Ромын) гүн ухааны нэрт сэтгэгчид болох  Луций Анней Сенекаг (МЭӨ 4 – МЭ 65) нэрлэж болно. Тэрбээр Стоицизмын гол төлөөлөгч байсан бөгөөд ёс зүй, ухаалаг амьдрахуй, хувь хүний зан чанар, сэтгэл хөдлөлийн хяналтын талаар олонтоо бичсэн. Мөн Ромын хаан-гүн ухаанч Марк Аврелийг (МЭ121–180) нэрлэх хэрэгтэй болов уу. Тэрбээр Стоик философийн оргил төлөөлөгч байсан гэж үздэг. Meditations хэмээх бүтээл нь дэлхийн философийн сонгодог бүтээл болсон бөгөөд  удирдагчийн ёс зүй, оюун санааны сахилга, хувь тавилангийн талаарх гүн эргэцүүллүүдийн талаар хөндсөн байдаг.

Ромын илтгэгч, улс төрч, философич Марк Тулли Цицероныг (МЭӨ 106–43) нэрлэж болно. Тэрбээр удирдагчийн ёс зүй, төр, хууль, төрийн онол, шашин-философийн асуудлуудыг системчлэх чиглэлд өөрийн жинтэй хувь нэмрийг оруулсан гэж үздэг. Ромын сэтгэгчид  гүн ухааны хөгжлөөс гадна шинжлэх ухааны сэтгэлгээнд асар том хувь нэмэр үлдээсэн. Эртний Италийн (Ромын) шинжлэх ухааны нэрт сэтгэгчдээс нэрлэвэл  Марк Теренци Варрон (МЭӨ 116–27) тэрбээр хэл шинжлэл, математик, газар тариалан, биологи зэрэг олон чиглэлийг судалсан.  Тит Лукреций Кар (МЭӨ 99–55) философич боловч атомизмын онолыг шинжлэх ухааны хэлээр тайлбарлахыг оролдож, бодис атомоос бүтдэг, байгалийн үзэгдэл шинжлэх ухааны шалтгаантай, амьдралын хувьслын эхлэл зэрэг үзэл санаануудыг дэвшүүлсэн. Энэ нь Европт байгалийн материализмын хөгжлийн эхлэл болсон.

Европ ба Ази тивийг холбосон алдарт аялагч Марко Поло (1254–1324)-г мэдэхгүй хүн бараг л байхгүй болов уу. Түүний төрсөн газар бол Венец буюу одоогийн Итали юм.

Сонгодог урлагт Италийн оруулсан  хувь нэмэр үлэмж билээ. Итали бол Европын урлагийн гурван том хувьсгалын төв гэж үздэг.  Эртний сонгодог Ромын урлаг, Сэргэн мандалт, Барокко урсгал гурвыг хэлж болно. Италийн сонгодог урлагийн анхны оргил нь Ромын эзэнт гүрний урлаг байсан. Тэд Грекийн урлагийг өвлөн авч, илүү инженерчлэл, архитектурын чиглэлд хөгжүүлсэн.

XIV–XVI зууны Сэргэн мандалтын үе буюу сонгодог урлагийн дахин төрөлт Италиас гаралтай. Италийн урлаг Европын соёлын түүхэн дэх хамгийн том дэвшлийг хийсэн үе нь Сэргэн мандалтын үе юм. Леонардо да Винчи бол реализм, анатоми, гэрэл-сүүдэр, перспективийг төгөлдөржүүлсэн, үүний тод жишээ нь Мона Лиза, Сүүлчийн оройн зоог зэрэг алдарт уран зураг юм.  Микеланджело уран баримал ба зургийн хүчирхэг синтезийг бүтээсэн, Давид, Пиета, Сикстийн цамхгийн тааз,  Рафаэлийн төгс пропорц, тэнцвэртэй зохиомж зэргийг онцлон дурдахад хангалттай.

"МАРКО ПОЛО  ХУБИЛАЙ ХААНЫ ДИПЛОМАТ ЭЛЧИЙН ҮҮРГИЙГ ГҮЙЦЭТГЭЖ БАЙВ"

Барокко урсгал буюу Барокко урлаг нь XVII-XVIII зууны дунд үед Европын урлагт ноёрхож байсан урлагийн томоохон чиглэл. Энэ үед олон зууны турш ноёрхож байсан полифони буюу дан хоолойн ухаан нь дээд цэгтээ хүртэл хөгжсөн. Сэргэн мандалтын үеэс уламжилж ирсэн хүнийг үзэх үзэл, хүний сэтгэлийн дотоод ертөнцийг нээн харуулах эрмэлзлэл нь тэс өөр төрлийн бичлэгийн хэлбэр болох гамофони буюу олон хоолойн ухааныг бий болгосон. Гамифони нь хөгжмийн бүх салбарыг хамарч дуурь, оратори, кантат, сонат, гоцлол ба цөөхүүл хөгжмийн зэмсэг тоглох сонат хөгжимд хөгжлөө олж сонгодог сонат, симфонийн замыг нээсэн байдаг.

Италийн опера  нь дэлхийн сонгодог урлагийн оргил болсон. Итали бол опера төрсөн нутаг гэж тооцогддог. XVI зууны сүүлч, XVII зууны эхэн үеэс хөгжиж, өнөөдөр дэлхий даяар тоглогддог хамгийн үнэ цэнтэй урлагийн нэг жанр болсон. 1590–1600 оны үед Италийн Флоренц хотын уран бүтээлчдийн бүлэг болох Флорентийн Камерата эртний Грекийн жүжгийг хөгжмийн хэлбэрээр сэргээхийг оролдсон нь операгийн эхлэл болсон.  Италийн операгийн онцлог нь богино хугацаанд хөгжсөн жанр биш, харин үе шаттайгаар 400 гаруй жилийн турш төлөвшсөн. Мөн Белканто буюу гоёмсог, уянгалаг дуулах арга Италиас үүссэн. Дуулах, жүжиглэх, хөгжим, тайз засал зэрэг бүх урлагийг нэгтгэсэн цогц хэлбэрийг бүтээсэн.

Италийн алдартай хөгжмийн зохиолчдоос  Клаудио Монтеверди (1567–1643),  Россини (1792–1868), Гаэтано Доницетти (1797–1848), Винченцо Беллини (1801–1835),  Жузеппе Верди (1813–1901),  Жакомо Пуччини (1858–1924) нарыг нэрлэж болно.

Операгийн хөгжмийн хэл итали хэл дээр тогтсон, “Сопрано”, “тенор”, “ария”, “либретто” зэрэг нэр томьёо бүгд Итали гаралтай, Европын сонгодог хөгжмийн 60–70 хувь нь Италитай холбоотой, Верди, Пуччини нарын бүтээлүүд өнөөдөр ч дэлхийн тайзны үндсэн репертуар болж байна. Репертуар нь сонгосон бүтээлийн соёл, түүхийн ач холбогдлыг тусгаж, үзэгчдэд жанрын олон талт байдал, сэдэвчилсэн хайгуулын талаарх ойлголтыг өгдөг. Энэ нэр томьёо нь театраас гадна хөгжмийг багтаах боломжтой бөгөөд тэнд оркеструуд өөрсдийн уран сайхны онцлогийг тусгасан урын санд багтсан бүтээлүүдийг тоглодог.

Эцэст нь тэмдэглэхэд Европ ба Ази тивийг холбосон алдарт аялагч Марко Поло (1254–1324)-г мэдэхгүй хүн бараг л байхгүй болов уу. Түүний төрсөн газар бол Венец буюу одоогийн Итали юм. Тэрбээр аялагч, худалдаачин, дипломат, зохиолч байсан. Тэрбээр 17 жил  Монголын эзэнт гүрний төрийн албанд ажиллаж, Хубилай хааны дипломат элчийн  үүргийг гүйцэтгэж байв. Марко Поло   “Ертөнцийн элдэв сонин” номоо 1298 онд Венец–Генуягийн дайны үеэр Генуяд хоригдож байхдаа бичүүлсэн гэдэг. Түүнд, Монголын эзэнт гүрний засаг захиргаа, Хубилай хааны орд харш, Ази, Дорно дахины ард түмний зан заншил, Хятад, Монголын хотуудын эдийн засгийн байдал, Торгоны замын худалдаа, Энэтхэг, Төв Ази, Зүүн Өмнөд Азийн тухай мэдээлэл, зэрэг Европт огт мэдэгдээгүй баримтууд багтсан.

Европчууд Хятад, Монголын талаар анх цэгцтэй мэдээлэл авч эхэлсэн нь энэ номын ач холбогдол бөгөөд Европ-Ази харилцааны эхлэлд асар их нөлөө үзүүлсэн, газарзүйн мэдлэгийг тэлсэн, Христофер Колумб зэрэг нэрт аялагчдад урам зориг өгсөн, Монголын эзэнт гүрний төрийн байгуулалт, зам харилцаа, шуудангийн системийн тухай Европт анх мэдээлсэн хүний нэг юм.