Монгол Улсын Ерөнхий сайд С.Баяр УИХ-ын чуулганы нэгдсэн хуралдаанд хийсэн мэдээлэл

УИХ-ын эрхэм дарга аа,
УИХ-ын эрхэм гишүүд ээ !

Монгол Улсын Засгийн газраас хийх энэ удаагийн мэдээллийг хүнсний аюулгүй байдлын асуудлаар хийхээр бэлтгэсэн юм. Энэ мэдээллийг хийх болсон шалтгаан нь зөвхөн Багануур дүүрэгт болсон харамсалтай үйл явдалтай холбогдож тавигдаагүй бөгөөд хүнсний аюулгүй байдлыг хангах талаар Засгийн газраас ойрын болон дунд хугацаанд авахаар төлөвлөсөн арга хэмжээний талаар Та бүхэнд мэдээлэл хийхээр урьдчилан төлөвлөөд байсан болно.

Засгийн газраас урьд нь “Хүнсний үйлдвэрлэл, хангамжийн тухай” асуудлаар Улсын Их Хурлын чуулганд 2006 оны 10 дугаар сард мэдээлэл хийж байсан бол энэ удаад хүнсний аюулгүй байдал, хүн амын эрүүл мэндийг хүнсний гаралтай хордлогоос сэргийлэх асуудлын талаар мэдээлэхээр бэлтгэлээ.

Нэг.  Хүнсний баталгаат болон аюулгүй байдлын өнөөгийн нөхцөл байдал
Улсын Их хурлаас 1999 онд батлан гаргасан, одоо мөрдөгдөж байгаа Монгол улсын Хүнсний тухай хуульд “Хүнсэнд чанар, эрүүл ахуйн зохистой хэм хэмжээ хангагдсан байх”-ыг хүнсний аюулгүй байдал гэж ойлгож, мөрдөхөөр заасан байдаг.

Хүнсний аюулгүй байдал гэдгийг олон улсын түвшинд “Хүнсний бүтээгдэхүүний аюулгүй байдал гэдэг нь шинжлэх ухааны арга зүйд үндэслэсэн, хоол хүнснээс шалтгаалсан өвчлөлөөс урьдчилан сэргийлэхэд чиглэсэн, хүнсийг бэлтгэх, боловсруулах, хадгалах үйл ажиллагаа” гэж тодорхойлж, ойлгож байна.

Сүүлийн жилүүдэд хүнсний хангамж сайжирч байгаа боловч хүнсний аюулгүй байдал алдагдаж, хүнснээс хамаарсан өвчлөлийн тоо, хүнсний хордлогод өртөгсдийн тоо ихээхэн нэмэгдэж байна.  Тухайлбал Эрүүл мэндийн хөгжлийн үндэсний төвийн мэдээгээр 2007 оны эхний 10 сарын байдлаар улсын хэмжээнд 32,9 мянган халдварт өвчний тохиолдол бүртгэгдсэн нь 10,0 мянган хүнд ногдох халдварт өвчин өнгөрсөн оны мөн үеэс 3,9 мянган тохиолдлоор буюу 13,2 промиллээр нэмэгдсэн байна.

Мэргэжлийн хяналтын газрын эрүүл зүй, нян судлалын лабораторийн  шинжилгээгээр 2007 онд 24,0 мянган дээжид хийсэн шинжилгээний үзүүлэлтийн 3,3 хувьд нянгийн бохирдол илэрсэн байна.  Харин 2007 онд хийгдсэн хөгц мөөгөнцрийн шинжилгээгээр 1545 сорьцын 5,1 хувьд, хими хор судлалын шинжилгээгээр 13,6 мянган сорьцын 8.2 хувьд тус тус  бохирдол илэрч байжээ. 

Сүүлийн 3 жилийн дунджаар авч үзвэл шинжилгээнд хамрагдсан хүнсний бүтээгдэхүүний дээжид  нянгийн бохирдол 5,9 хувь, хөгц мөөгөнцөрийн бохирдол 8,7 хувь, химийн бохирдол 10,2 хувьтай байгаа нь хүн амын эрүүл мэндэд учирч болох эрсдэл их өндөр биш боловч, багагүй түвшинд байгааг харуулж байна.

Буруу боловсруулсан, эрүүл ахуйн шаардлага хангаагүй нөхцөлд хадгалсан хүнсний бүтээгдэхүүнээс шалтгаалан эрдэнэт хүний амь нас эндэх, эрүүл мэндээрээ хохирох явдал цөөнгүй гарсаар байна. Үүний зэрэгцээ хүнсний бүтээгдэхүүнд огт агуулагдах ёсгүй, хадгалалт, тээвэрлэлт, боловсруулалтын хувьд хүнсний бүтээгдэхүүнээс эрс заагтай, тусгай орчинд байх ёстой химийн аливаа хортой болон аюултай бодис хүнсний бүтээгдэхүүний найрлагад илрэх явдал сүүлийн жилүүдэд удаа дараа гарч байгаа нь төр засгийн болон ард иргэдийн санаа сэтгэлийг ихээхэн зовоосон асуудал болж байна.

Монгол Улсын Үндсэн хуулийн 16 дугаар зүйлд Монгол улсын иргэн амьд явах, эрүүл, аюулгүй орчинд амьдрах эрхтэй болохыг тунхагласан билээ.  Үндсэн хуулийн энэхүү заалтыг хэрэгжүүлэхийн тулд Улсын Их Хурал, Засгийн газраас бодлогоо тодорхойлон, түүнийг хэрэгжүүлж ирсэн. Тухайлбал хүн амын эрүүл мэнд, хүнсний аюулгүй байдлыг хангахтай холбогдсон бодлогыг Монгол улсын дараахь хууль, тогтоомжуудад тусган  мөрдөж байна. Үүнд:

•Үндэсний аюулгүй байдлын үзэл баримтлал
•Хүнсний тухай хууль
•Эрүүл мэндийн тухай хууль
•Химийн хорт болон аюултай бодисын тухай хууль

Эдгээр батлагдсан хууль, тогтоомж, бодлогыг хэрэгжүүлэхтэй холбогдуулан  УИХ-аас баталсан 1995 оны 09 дүгээр, 1999 оны 61 дүгээр тогтоол, Монгол улсын Ерөнхийлөгчийн 2000 оны 172 дугаар зарлиг болон бусад тогтоол, шийдвэрүүдийг хэрэгжүүлэх ажлыг Монгол улсын Засгийн газар зохион байгуулж ирсэн.

Хүнээ эрүүл саруул байлгая гэвэл юуны өмнө мал сүргээ, хүнсээ эрүүл байлгах учиртай гэсэн эрдэмтэн мэргэдийн сургааль, олон улсын мэргэжлийн байгууллагын зөвлөмжийг ч бид байнга санаж, мөрдлөг болгох шаардлагатай болжээ. Бид үйл ажиллагаандаа ийм зарчим, ойлголтоор хандахгүй юм бол мал эмнэлгийн байгууллага, мэргэжлийн хяналтын байгууллага, эрүүл мэндийн байгууллагын үйл ажиллагаа өөр өөрийн мөрөө хөөсөн, харилцан уялдаагүй байдалтай явж иржээ.  Бид өнгөрсөн жилүүдэд жил бүрийн үндсэн чиглэл, төсвийг хэлэлцэхэд мал сүргийн бэлчээр, ус, эрүүл мэндийн талаар багагүй анхаарч байгаа боловч харин хүнсний аюулгүй байдлын асуудлыг хангах, бэхжүүлэхэд анхаарал сул тавьж ирсэн байна. 

Манай эрүүл мэндийн салбарын тогтолцоо, бодлого нь сүүлийн жилүүдэд зөвхөн эмчилгээ, сувилгаанд анхаарах бус харин халдварт болон халдварт бус өвчлөлөөс урьдчилан сэргийлэхэд илүү ач холбогдол өгч, оношлогооны төвүүдийг шинээр байгуулах, бэхжүүлэх арга хэмжээ авч байгаа билээ. 

Хүнсний бараа, бүтээгдэхүүний эрүүл аюулгүй байдалд зарцуулж байгаа хөрөнгө мөнгө, хүч хөдөлмөрийн үр дүн нь эрүүл мэндийн салбарын үзүүлэлтээр хэмжигдэх болно гэж бид ойлгож хүнсний аюулгүй байдлыг хангах бодлогыг хүн амын эрүүл мэндийг хамгаалах, өвчлөлөөс урьдчилан сэргийлэхэд чиглэсэн алс хэтийн бодлоготой нягт уялдуулан төлөвлөж ажиллах шаардлагатай байна.

Хоёр. Засгийн газраас хүнсний баталгаат байдлыг хангах талаар авч хэрэгжүүлж байгаа арга хэмжээ
Хүнсний тухай хууль, Гаалийн тухай хууль, Төрийн хяналт, шалгалтын тухай зэрэг хуулиудад заасны дагуу Монгол Улсын нутаг дэвсгэр дээр үйлдвэрлэж, боловсруулж, худалдаалж байгаа хүнсний бараа, бүтээгдэхүүний чанар, аюулгүй байдалд Улсын мэргэжлийн хяналтын албад, импортоор оруулж байгаа хүнсний бараа, бүтээгдэхүүний чанар, аюулгүй байдалд Гаалийн байгууллага хяналт тавих үүрэг хүлээж байгаа.

Хүнсний бүтээгдэхүүний чанар, аюулгүй байдалд зөвхөн нүдээр, гараар барьж мэдрэх үзлэг хяналт хийх нь хангалтгүй тул зайлшгүй өндөр хүчин чадалтай тоног төхөөрөмж, чадвартай боловсон хүчин, нэн шуурхай, олон улсын стандартын арга аргачлалын дагуу чанартай шинжилгээ хийх чадвар бүхий эрүүл ахуйн мэргэжлийн лабораторийн үүрэг маш чухал байна. 

Ийм ч учраас Улсын мэргэжлийн хяналтын газрын дэргэдэх төв лабораторийг бэхжүүлэх талаар Засгийн газраас анхаарал хандуулж, тус байгууллагын хилийн хяналтын алба, хэлтсүүдийн лабораторийн тоног төхөөрөмжийг шинэчлэх, хүчин чадлыг нэмэгдүүлэхэд зориулан  2008 оны төсөвт 1,9 тэрбум төгрөгийг тусгаад байна. 

Цаашид ч эдгээр лабораториудын хүчин чадлыг бэхжүүлэх чиглэлээр зөвхөн улсын төсвийн хөрөнгө гэлтгүй гадаадын зээл, тусламж зэрэг бусад эх үүсвэрийг үр дүнтэй ашиглах талаар санаачлагатай, шуурхай ажиллах шаардлагатай болж байна.

Түүнчлэн улсын хэмжээнд үйл ажиллагаа явуулж байгаа салбар тус бүрийн мэргэжлийн лабораториудад суурилагдсан хүчин чадлыг бүрэн ашиглах, лабораториуд харилцан мэдээлэл, туршлага солилцдог байх чиглэлээр ч зохион байгуулалтын нилээд арга хэмжээ авах шаардлагатай байна.

Импортоор оруулан ирж байгаа хүнсний бараа, бүтээгдэхүүний чанар, аюулгүй байдал хангагдсан эсэхийг хянах, зөвхөн эрүүл ахуйн шаардлага хангасан хүнсийг импортоор оруулж байхын тулд олон улсын гэрээ, хэлэлцээрийг чанд дагаж мөрдөх, хүнсний аюулгүй байдлыг хангах талаар олон улсын шилдэг сайн туршлагыг судлах, энэ асуудлаар хөрш орнуудын Засгийн газар, мэргэжлийн байгууллагуудтай шинээр гэрээ, хэлэлцээр байгуулах, мөрдөж байгаа гэрээг шинэчлэх, хөрш орны мэргэжлийн байгууллагуудтай харилцан тогтмол мэдээлэл солилцож байх зэрэг ажлуудыг хийх шаардлагатай байна. Тухайлбал өнгөрсөн онд манай урд хөрш БНХАУ экспортын хүнсний бүтээгдэхүүний чанар, стандартад тавих хяналтад ихээхэн анхаарал хандуулж Хүнсний эрүүл ахуйн тухай хуулиа шинэчлэн баталж, экспортод гаргах бүхий л бараа, бүтээгдэхүүнийхээ чанарт хяналт тавьж байхаар тогтолцоогоо шинэчилж байна.  

Сүүлийн жилүүдэд хүнсний аюулгүй байдалд учирч байгаа эрсдэлүүдээс үүдэн энэ 2008 оныг “Хүнсний хангамж,  аюулгүй байдлыг хангах жил” болгохоор Монгол улсын Засгийн газраас шийдвэрлэж, Хүнс хөдөө аж ахуйн сайдаар ахлуулсан ажлын хэсгийг байгуулаад ажилд нь оруулаад байна. Хүнсний аюулгүй байдлыг хангах жилийн албан ёсны нээлтийг саяхан хийсэн бөгөөд жилийн ажлын хүрээнд авч хэрэгжүүлэх арга хэмжээний төлөвлөгөөг нэн тодорхой болгон баталж хэрэгжүүлэх, бодитой үр дүнд хүргэхэд Засгийн газар онцгой анхаарч ажиллах болно. 

Хүнсний аюулгүй байдлыг хангах талаар Засгийн газраас дээр дурьдсан олон талын арга хэмжээ авч хэрэгжүүлж байгаа боловч бүрэн хангалттай хяналт тавьж чадахгүй байгаа нь удаа дараагийн хүнсний хордлого, хүний амь нас хохирсон явдлаас тодорхой байгаа. Хүнсний бараа, бүтээгдэхүүний үйлдвэрлэл, худалдаа, хадгалалт, борлуулалтад тавих хяналтыг зөвхөн хүнсний бүтээгдэхүүний тухайд авч үзэх нь явцуу болж, төдийлөн үр дүнд хүрэхгүй байна.

Иймд хүнсний бүтээгдэхүүнийг бохирдуулж, хордуулж байгаа бохирдуулагч бодис, элементүүд, химийн хорт бодисын  худалдаа, тээвэрлэлт, хадгалалт, борлуулалт, ашиглалтад тавих хяналтыг маш нарийн  чанд  болгох асуудлыг эргэн авч үзэх шаардлагатай болж байна. Тухайлбал химийн хорт бодисын худалдаа, хадгалалт, ашиглалтад зөвхөн мэргэжлийн хяналтын албад төдийгүй орон нутгийн засаг захиргаа, эрүүл мэндийн байгууллага ч  хамтран хяналт тавьж байх нь химийн хорт бодисын зохисгүй хэрэглээнээс үүдсэн хохирол, үүсч байгаа эрсдэлийг бууруулахад ач холбогдолтой гэж үзэж байна.   

Дэлхийн эрүүл мэндийн байгууллага, Хүнс хөдөө аж ахуйн байгууллага, Европын Холбооны Хүнсний байгууллагаас хүнсний аюулгүй байдал, хяналтын тогтолцоог хэрхэн бүрдүүлэх, хяналтыг ямар арга хэлбэрээр, ямар зарчмаар явуулж үр дүнд хүрч болох талаар хангалттай олон тооны гарын авлага, зөвлөмж, цагаан ном гаргасныг манай мэргэжлийн байгууллагууд зөвхөн судлаад өнгөрөх бус ажил хэрэг болгож, амьдралд нэвтрүүлэх алхмуудыг хийх шаардлагатай байна.

Засгийн газраас Улсын мэргэжлийн хяналтын газрын өнөөгийн нүсэр, хэт төвлөрсөн бүтцийг өөрчлөн, шинэчлэн зохион байгуулж, мэргэжлийн хяналтын улсын байцаагч, мэргэжилтнүүдийг орон нутгийн засаг захиргаатай илүү ойр, хамтран ажиллахуйц бүтцийг бий болгохоор шийдвэрийн төслийг хэлэлцэж  удахгүй батлах гэж байна.

Нөгөө талаар хэдийгээр өөр өөр зориулалттай боловч адилхан хүн ам, аж ахуйн нэгж байгууллагын хэрэглээ болсон хүнс, эм, химийн бодисуудын хэрэглээг зохицуулж байгаа хуулийн зохицуулалтуудыг иж бүрнээр нь эргэн үзэх хэрэгтэй болж байна.  Бид харьцангуйгаар эмийн үйлдвэрлэл, борлуулалт, хэрэглээнд тавих хяналтыг  илүү сайн бүрдүүлж чадсан учраас бидэнд байгаа, амьдралд нийцсэн энэ туршлагадаа үндэслэн хүнсний бүтээгдэхүүнд тавих хяналтын тогтолцоог шинэ шатанд гаргах шаардлагатай болсон нь сүүлийн өдрүүдэд маш тодорхой харагдаж байна.

Хэдийгээр манай бүс нутаг, хил залгаа оршиж байгаа хөрш орнууд ч хүнсний аюулгүй байдал, эрсдэлийн хувьд сайнгүй үзүүлэлттэй байгаа боловч Монгол улсын хувьд  хүнсний аюулгүй байдал, хүн амыг эрүүл, баталгаат хоол хүнсээр хангах талаар хурдацтай ахиц дэвшил гаргах шаардлагатай, тэгэх  боломжтой  ч гэж үзэж байна. 

Хүнсний аюулгүй байдлыг хангахад юуны өмнө дотоодын газар тариалан, мал аж ахуй, хүнсний үйлдвэрлэлийг дэмжин хөгжүүлэх, өөрийн бүтээгдэхүүнээр зах зээлийг хангах боломж чадавхийг бүрдүүлэх явдал ихээхэн чухал гэдэг нь тодорхой байна.  Энэ талаар ч УИХ, Засгийн газраас урьд жилүүдэд тодорхой зорилт тавьж шийдвэр гарган, хэрэгжүүлж ирсэн боловч эцсийн үр дүн нь хүн амын эрэлт хэрэгцээг хангахад дорвитой хувь нэмэр болж чадаагүй, зарим төрлийн бүтээгдэхүүний хувьд импортоос ихээхэн хамааралтай хэвээр байна. Иймээс газар тариалангийн үйлдвэрлэлийг өргөжүүлж, өмнө нь хүрч байсан түвшинд хүргэхийн тулд энэ 2008 онд Монгол Улсын атаржсан газрыг элдэншүүлэх 3 дахь аяныг эхлүүлж, “Монгол тариа” төсөл боловсруулан хэрэгжүүлэхээр ХХААЯ болон холбогдох бусад байгууллагуудад үүрэг даалгавар өгөөд байна.  Усалгаатай тариаланг хөгжүүлэх чиглэлээр УИХ-аас 2008 оны төсөвт нийт 15,0 орчим тэрбум төгрөгийг тусгаж  өгсөн нь  энэ ажлыг хэрэгжүүлэхэд  томоохон дэмжлэг болно гэж үзэж байна.

Хоёр оны зааг дээр нийслэлийн Багануур дүүрэгт гарсан харамсалтай, гашуун сургамжтай үйл явдлаас Засгийн газар, төрийн байгууллагуудын авбал зохих сургамж, цаашид авах арга хэмжээний талаар Засгийн газрын хуралдаанаар удаа дараа авч хэлэлцэж, дүгнэлт хийн ажиллаж байна. Монгол улсын хууль тогтоомжуудад тусгагдсан хяналтын чиг үүргээ цаг тухайд нь, шуурхай хэрэгжүүлэх асуудалд дутагдал доголдол гаргасан мэргэжлийн хяналтын, цагдаагийн болон төрийн захиргааны бусад байгууллагын холбогдох албан тушаалтанд шат шатандаа арга хэмжээ авч  байна.

Гурав. Хүнсний баталгаат байдлыг сайжруулахын тулд цаашид явуулах бодлого арга хэмжээний тухай

Үүсээд байгаа нөхцөл байдалтай холбоотойгоор 1999 онд батлан гаргасан “Хүнсний тухай хууль”-д тусгагдсан хүнсний үйлдвэрлэл, тээвэрлэлт, хадгалалт, боловсруулалт, худалдаанд тавих хяналтын тогтолцоо нь өнөөгийн шаардлагаас хоцорч, эгзэгтэй цэгт, шуурхай хяналт тавих нөхцлийг бүрдүүлж чадахгүй байгаа тул ард иргэдийнхээ эрүүл мэнд, аюулгүй байдлыг хангаж чадахуйц хүнсний хяналтын шинэ тогтолцоог бүрдүүлэх чиглэлээр Хүнсний тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах шаардлагатай гэж үзэж байна.  Иймд  Засгийн газраас энэхүү хуулийн нэмэлт, өөрчлөлтийг боловсруулж,  УИХ-д өргөн мэдүүлэх болно.

Төрийн байгууллагуудын үйл ажиллагааны давхардлыг арилгах зорилгоор яамдаас хэрэгжүүлж ирсэн салбарын хяналт шалгалтын чиг үүргийг нэгтгэн УМХГ-ийг байгуулан ажиллуулаад багагүй хугацаа өнгөрч байна. Үйлдвэрлэл, үйлчилгээний чиглэлээрх мэргэжлийн хяналт шалгалтыг нэгтгэсэн нь давхардлыг арилгасан сайн талтай боловч зарим талаар  хүн амын эрүүл мэнд, хүнсний салбарт урьдчилсан хяналтын тогтолцоо үгүйлэгдсэн хэвээр  байна. Иймд Улсын мэргэжлийн хяналтын газрын өнөөгийн үндсэн бүтэц, чиг үүргийг зарчмын хувьд хөндөлгүйгээр, зарим салбарын чиглэлээр урьдчилан сэргийлэх чиг үүрэг бүхий дотоод хяналтын тогтолцоог бий болгох нь Эрүүл мэндийн тухай, Хүнсний тухай хуулиудын хэрэгжилтийг хангахад илүү зохистой, үр дүнтэй гэж үзэж байна.  Улсын мэргэжлийн хяналтын  тогтолцоог шинэчлэх өөрчлөх талаар УИХ-ын зарим гишүүдийн зүгээс санал гаргаж байсныг анхааралдаа авч Онцгой байдлын Ерөнхий газар, Улсын мэргэжлийн хяналтын газарт бүтцийн өөрчлөлт хийхээр Засгийн газар шийдвэрлэж, өнөөгийн бодит байдалд нийцсэн, хурдан шуурхай, мэргэжлийн өндөр түвшинд ажиллах чадвар бүхий бүтцийг бий болгох асуудлыг нягтлан боловсруулж байгаа тухай түрүүн дурдсан.  Ойрын хугацаанд эдгээр байгууллагын бүтцийн асуудлыг Засгийн газрын хуралдаанаар хэлэлцэн шийдвэрлэх болно.

Багануур дүүрэгт үүссэн архины хордлогоос үүдэн архи, спиртын үйлдвэрлэл, худалдаанд тавих хяналтыг чангатгах чиглэлээр ойрын өдрүүдэд түлхүү анхааран ажиллаж байгаа боловч хүнсний аюулгүй байдлыг хангах гэдэг өргөн хүрээний зорилтыг зөвхөн архи, спиртын үйлдвэрлэлд тавих хяналт, зохицуулалт гэж үзэхгүй байна.  Хүнсний тухай хуулийн 9 дүгээр зүйлд заасан хүнсний үйлдвэрлэл, худалдаа эрхлэгчдэд тавигдах шаардлагыг хангахгүй байгаа аж ахуйн нэгж, байгууллагын үйл ажиллагааг  зогсоохын зэрэгцээ хүнсний ариун цэвэр, эрүүл ахуй, аюулгүй байдалд тавих дотоодын, хөндлөнгийн болон олон нийтийн хяналтын тогтолцоог бэхжүүлэн өргөжүүлэх арга хэмжээг авч байна.  Дэлхийн эрүүл мэндийн байгууллага, хүнсний хяналтын чиглэлээрх олон улсын байгууллагуудын дүгнэлт, туршлагаас үзэхэд зөвхөн төрийн хяналт голлосон тогтолцоо нь аливаа гарч болох эрсдэл, аюул, ослыг урьдчилан илрүүлэхэд төдийлөн үр дүнтэй бус, харин тухайн засаг захиргааны нэгжид оршин суугаа ард иргэд, олон нийтийн оролцоонд түшиглэсэн хяналтын тогтолцоог нэгэн зэрэг бий болгож, төрийн хяналттай хослуулах нь илүү үр дүнд хүрдэг  юм байна.  Ямар ч нөхцөлд хүний эрүүл мэнд, хүнсний аюулгүй байдлыг хангах, хянах тогтолцоо нь олон улсын стандартын доод жишгийг хангасан байх ёстой.

1995 онд Хүнсний тухай хууль батлагдсантай холбогдуулан УИХ-аас 09 тоот тогтоол гаргаж, уг тогтоолд “хүнсний зүйлийн чанар, эрүүл ахуйн аюулгүй байдалд хяналт тавих үндэсний нэгдсэн лаборатори байгуулах” үүргийг Засгийн газарт өгч байжээ.  Хэдийгээр өнгөрсөн хугацаанд Улсын мэргэжлийн хяналтын газрын дэргэд бүх төрлийн шинжилгээ хийх зориулалт бүхий нэгдсэн лаборатори байгуулан ажиллаж байгаа боловч хүнсний аюулгүй байдлыг хангах, болзошгүй хордлого, бохирдлыг урьдчилан илрүүлэх өндөр чадвар, хүчин чадал бүхий лаборатори дутагдаж байгаа нь тодорхой байна. Иймд мэргэжлийн хүмүүсийн гаргаж буй дүгнэлтэд үндэслэн “Хүнсний лавлагаа лаборатори”-ийг байгуулах асуудлыг Засгийн газар яаралтай авч үзэж, төсвийн хөрөнгөөр эсвэл гадаад хандивлагчдын хөрөнгө, эх үүсвэрээр байгуулах асуудлыг шийдвэрлэх  гэж байна. Лабораторийн шинэ барилгыг барих асуудлаар өнгөрсөн онд тодорхой гэрээ, хэлэлцээрийг байгуулаад байгаа билээ.

УИХ-аас  2006 оны 5 дугаар сард батлан гаргаж, мөрдүүлж байгаа Химийн хорт болон аюултай бодисын тухай хуулийн хэрэгжилт, уг хууль батлагдсантай холбогдуулан  өмнө нь мөрдөгдөж байсан Химийн хорт бодисын тухай хуулийг хэрэгжүүлэх ажлын хүрээнд Засгийн газраас 2000 онд батлан гаргасан 29 дүгээр тогтоолоор яамд, байгууллагуудад өгөгдсөн үүрэг даалгавар хангалтгүй хэрэгжиж байгаа  нь тодорхой байна.  Иймд дээрх хуулийн хэрэгжилтийг эрчимжүүлэх талаар Засгийн газрын хуралдаанаар дахин авч хэлэлцэж, холбогдох байгууллагуудад үүрэг даалгавар өгч ажиллаж байна.

Худалдан авагчид, иргэдэд аюултай, хортой хүнсийг ялгаж таних боломжийг олгох, хүнсэнд хэрэглэх боломжгүй химийн бүх төрлийн бодисын гадна шошгонд тавих анхааруулга, санамжийг тогтоож байх талаар Хүнсний, Химийн хорт болон аюултай бодисын тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулан хатуу мөрдүүлэх арга хэмжээг авах шаардлагатай гэж үзэж байна.  Химийн хорт болон аюултай бодисын тухай хуулийн 12 дугаар зүйлд химийн хорт бодисыг зөвхөн тээвэрлэх явцад санамж байрлуулахаар зааснаас бус түүнийг хадгалах, ашиглах явцад санамж тавих, химийн хорт бодисыг зүй зохистой хэрэглэх талаар иргэд, аж ахуйн нэгж, байгууллагын ажилтнуудад зориулсан гарын авлагыг зайлшгүй дагалдуулж байх талаар шаардлага, зохицуулалт үгүйлэгдэж байна.

НҮБ, ДЭМБ-ын хамтарсан Хүнсний хууль эрх зүйн комиссийн үйл ажиллагаанд Монгол улсыг төлөөлж байгаа Үндэсний комиссийн гүйцэтгэх эрх, үүргийг дахин авч үзэж тодорхой болгох, Үндэсний комиссийг Засгийн газраас шинэчлэн байгуулах, тус комиссоос явуулж байгаа үйл ажиллагааг бусад яамд, агентлагуудын үйл ажиллагаатай уялдуулах, түүний гүйцэтгэж байгаа ажлын талаар олон нийтэд мэдээлэл тогтмол хүргэж байх шаардлагатай тийм тогтолцоо өнөөдөр үгүйлэгдэж  байна.

“Аливаа осол,  эндэгдэл гарсны дараа төрийн байгууллагууд гэнэт сэрсэн мэт ажиллаж, болсон явдлын хойноос хөөсөн, үр дүн багатай үйл ажиллагаа явуулж байна” гэж иргэд, хэвлэл мэдээллийн хэрэгслүүд ч шүүмжилж байгаа билээ. Ийм байдалд хүрсний шалтгаан нь манай мэргэжлийн байгууллагууд учирч болох эрсдэлийг урьдчилан тодорхойлох, түүнээс сэргийлэх үйл ажиллагааны төлөвлөгөөг эртнээс гаргаж хэрэгжүүлэхгүй байгаатай холбоотой юм. Тухайлбал хүнсний аюулгүй байдал, эрсдэлт байдлыг хэрхэн тооцох талаар олон улсын байгууллагуудаас судалж тогтоосон Аюулын дүн шинжилгээ ба эгзэгтэй цэгийн хяналтын системийг (Hazard analysis and critical control point system -HACCP) зөвхөн хүнсний гэлтгүй бүхий л үйлдвэрлэл, үйлчилгээ эрхэлж байгаа аж ахуйн нэгжүүдэд зайлшгүй нэвтрүүлэх шаардлагыг  хуулиар бий болгох хэрэгтэй байна. Энэ тогтолцоог нэвтрүүлэх асуудлаар манай Эрүүл мэндийн яам, Хүнс хөдөө аж ахуйн яам, Үйлдвэр худалдааны яамнаас хамтран 2007 онд зөвлөмж гаргасан боловч тодорхой үр дүн гараагүй байна. 

Хүнсний аюулгүй байдал нь зөвхөн  Монгол улсад ч тулгамдаад байгаа асуудал бус дэлхий дахинд, улс орнуудад ч олон нийтийн анхаарлыг татсан, чухал асуудал болж байгаа гэдийг олон улсын байгууллагуудаас гаргаж байгаа тайлан, илтгэлд олонтаа дурьдсан байдаг юм байна. Дэлхийн эдийн засгийн форум байгууллагаас олон улсын нэр хүнд бүхий хэд хэдэн судалгааны байгууллагатай хамтран боловсруулж, саяхан олон нийтийн хүртээл болгож байгаа “Дэлхий дахины эрсдэл 2008” гэсэн илтгэлд хүнсний аюулгүй байдал дэлхий нийтийн өмнө тулгарч буй нэг гол эрсдэл гэдгийг зөвшөөрч, анх удаа илтгэлдээ оруулсан байна.

Иймд хүнсний эрүүл, аюулгүй байдлыг хэрхэн хангах талаар Дэлхийн эрүүл мэндийн байгууллага, НҮБ-ийн Хүнс, хөдөө аж ахуйн байгууллага, Дэлхийн худалдааны байгууллага зэрэг олон улсын нэр хүнд бүхий мэргэжлийн байгууллагуудын хуримтлуулсан туршлага, мэдээллээс суралцах, шаардлагатай нөхцөлд тэдгээр байгууллагаас нарийн мэргэжлийн шинжээчдийг урьж ажиллуулах хэрэгтэй гэж үзэж байна. 

Эцэст нь  хүнсний хангамж, аюулгүй байдлыг хангах талаархи   төрийн бодлогыг улам боловсронгуй болгож түүнийг  хэрэгжүүлэхэд УИХ-ын зүгээс  дэмжлэг хүсч байна.

Монгол улсын Засгийн газраас өргөн мэдүүлээд байгаа “Аж ахуйн үйл ажиллагааны тусгай зөвшөөрлийн тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай”, “Химийн хорт болон аюултай бодисын тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай” хуулийн төслүүдийг УИХ-ын чуулганаар шуурхай хэлэлцэн батлана гэдэгт итгэж байна.

Үүсээд байгаа нөхцөл байдалтай холбоотойгоор 1999 онд батлан гаргасан Хүнсний тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах шаардлагатай гэж үзэж байгаа тул Засгийн газраас ойрын хугацаанд өргөн мэдүүлэх энэхүү хуулийн нэмэлт, өөрчлөлтийг мөн анхааралтай хэлэлцэхийг хүсч байна.

Хүнсний аюулгүй байдлыг хангах, хүн амын эрүүл мэндийг хамгаалах талаар өмнөх жилүүдэд УИХ, Засгийн газраас гаргасан шийдвэр цөөдөөгүй, хэрэгжүүлбэл зохих асуудал олон байгаа боловч манай төрийн захиргааны байгууллагуудын үйл ажиллагааны уялдаа, бүтэц нь дээрх тулгамдсан асуудал, нөхцөл байдлыг шийдвэрлэхэд төдийлөн тааламжтай бус, аливаа асуудлыг тарамдуулдаг, бие биерүүгээ түлхдэг, эзэнгүйдүүлдэг байдал удаа дараа гарсаар байгаа тул олон улсын жишгийн дагуу  Хүнс ба эмийн баталгаат байдлыг хариуцсан бие даасан байгууллага байгуулах шаардлагатай  болж байна гэж үзэж байна.

Монгол улсын Үндэсний аюулгүй байдлын үзэл баримтлал, Хүнсний тухай хуульд тусгагдсан хүнсний аюулгүй байдалд эрсдэл учирч байгаа учраас Хүнсний аюулгүй байдлын асуудлыг Засгийн газраас ойрын хугацаанд Үндэсний Аюулгүй байдлын зөвлөлд оруулан хэлэлцүүлж, тодорхой шийдвэр гаргуулахаар төлөвлөн ажиллаж байна.    

Хүнсний аюулгүй байдлыг хангах асуудал нь Монгол Улсын Үндсэн хуульд тусгагдсан иргэний үндсэн эрхийг хангахтай шууд холбоотой учраас УИХ, Засгийн газар, бүх шатны төрийн захиргааны байгууллагуудын зүгээс онцгой анхаарал хандуулж, зайлшгүй үр дүнд хүргэж ажиллах ёстой  гэж Засгийн газар үзэж байна. 

Энэ 2008 онд УИХ-ын ээлжит  сонгууль явагдаж шинэ Парламент, шинэ Засгийн газар бүрдэх хэдий ч хүн амын эрүүл мэндийг хамгаалах, хүнсний аюулгүй байдлыг хангах талаар төрөөс тодорхойлсон бодлого цаг мөч болгонд, улс орны өнцөг булан бүрт нэгэн жигд хэрэгжиж,  2008 ондоо  хүнсний аюулгүй байдал, эрсдэлийн түвшин эрс сайжирсан байх учиртай гэдгийг  төрийн захиргааны бүх шатны байгууллагууд хатуу анхаарч ажиллах хэрэгтэй гэж Засгийн газар үзэж байна.

Анхаарал тавьсан явдалд баярлалаа.

Нэг. Хүнсний аюулгүй байдлыг хангах, урьдчилан сэргийлэхтэй холбогдсон төрийн байгууллагуудаас гаргасан тогтоол, тушаал, шийдвэрүүд:
1.“Хүнсний тухай хуулийг хэрэгжүүлэх зарим арга хэмжээний тухай” УИХ-ын 1995 оны 09 тоот тогтоол,
2.“Хүнсний тухай хууль батлагдсантай холбогдуулан авах арга хэмжээний тухай” УИХ-ын 1999 оны 61 тоот тогтоол,
3.“Хүнсний аюулгүй байдлын хяналтыг сайжруулах зарим арга хэмжээний тухай” Монгол улсын Ерөнхийлөгчийн 2000 оны 172 дугаар зарлиг,
4.“Хүнсний хангамж, аюулгүй байдал, хоол тэжээл” хөтөлбөрийг батлах тухай Засгийн газрын  2001 оны 242 тоот тогтоол, тогтоолын хавсралтаар батлагдсан “Хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэх арга хэмжээний төлөвлөгөө”
5.“Химийн бодисын аюулгүй байдлыг хангах талаар авах зарим арга хэмжээний тухай”  Монгол улсын Засгийн газрын 2000 оны 29 тоот тогтоол,
6.“Цаг үеийн асуудлаар авч хэрэгжүүлэх зарим арга хэмжээний тухай” УИХ-ын Байгаль орчин, хүнс, хөдөө аж ахуйн Байнгын хорооны 2007 оны 12 тоот тогтоол

Хоёр. Хүнсний үйлдвэрлэлийг дэмжих, хөгжүүлэхтэй холбогдсон тогтоол, шийдвэрүүд:
7.“Махны үйлдвэрлэл, экспортыг нэмэгдүүлэх зарим арга хэмжээний тухай”  Монгол улсын Засгийн газрын  2001 оны 277 тоот тогтоол, тогтоолын хавсралт
8.“Газар тариалангийн үйлдвэрлэлийг сэргээх хөтөлбөр”  Засгийн газрын  1998 оны 103  тоот тогтоол,
9.“Эрчимжсэн мал аж ахуйн хөгжлийг дэмжих хөтөлбөр”  Засгийн газрын  2003 оны 160 тоот тогтоол
10.“Аж үйлдвэрийг сэргээх, хөгжүүлэх бодлогыг батлах тухай” Засгийн газрын  1998 оны 157 тоот тогтоол