Богд хан уулын өвөрт орших 300 гаруй жил ийн түүхтэй Манзуширын хийдийг цөөнгүй жуулчид очиж үздэг төдийгүй Монголчууд ч өөрсдөө очиж сонирхдог билээ. Тус хийдийг 1776 онд VIII далай ламын даалгавраар Төвдөөс дөрвөн лам ирж Богдхаан уулын ам бүгдийг шинжин үзэж, Зуунмодны аманд Манзушир хийдийн шавыг тавьсан түүхтэй хэмээдэг.

Тухайн үедээ Манзушир хийд нь Монгол дахь шарын шашны томоохон төвүүдийн нэг байжээ.

Манзуширын хийд "Зүүн хойт", "Баруун урд" гэсэн хоёр хүрээтэй. Хүрээ бүр нь дөрвөн арвантай, арван бүр нь даргатай байжээ.

Манзуширын хийд 14-17 орчим барилгаас бүрддэг байсан гэдэг. Тус хийдийг 1937 оны их хэлмэгдүүлэлтээр нураахаас өмнө хийсэн тооллогоор 10 дуган, 2 байшин хоёр, 5 гэртэй гээд “барилгуудын чанар сайн” хэмээн бүртгэж үлдээжээ. Манзуширын хийд гоёмсог барилга, уран сийлбэр, зурмал хатгамал бурханы дүрүүд, хөгжмийн зэмсгүүд гээд шашин урлагийн хосгүй дурсгалуудаар алдартай байжээ. Гэвч энэ их түүхийн дурсгалыг харамсалтай нь нурааж орхисон бөгөөд одоо зарим нэг нь үлдсэн гэдгийг та бүхэн мэдэж байгаа.

Тухайн үед энэ хийдэд 300 лам, хувраг шавилан сууж ном хурдаг байсан гэдэг. Буддын гүн ухаан, судар тарнийн ёс, түүх, анагаах ухаан, хэл шинжлэл, зурхай, уран зохиол, одон орон, орчуулга зэрэгт мэргэшсэн билэг төгс мэргэд олон байжээ.

Харамсалтай нь 1937 оны их хэлмэгдүүлэлтэд Манзуширын хийд өртөж, лам нарыг нь баривчилсан юм. Манзушир хийдийн сүүлчийн хутагт Цэрэндорж хилс хэргээр баригдан 1937 оны аравдугаар сард цаазлуулсан гэдэг. Мөн тус хийдийн нэр бүхий 53 лам баривчлагдаж ихэнх нь цаазаар авахуулах ял сонссон байна. Тэднээс амьд үлдсэн нь цөөхөн ажээ. Тус хийдийн олон гайхалтай судар бичгүүдийг Улаанбаатар хот луу зөөсөн гэдэг.

Ингээд та бүхэн Манзушир хийдээс Богд хан уулын Цэцээ гүний оргилд хүрэх замд хийсэн фото сурвалжлага болох Монгол орны байгалийн үзэмж сайханы нэгээхэн хэсгийг манай холбоотой мэдээнээс үзнэ үү.