Бидний тухай
Сурталчилгаа байршуулах
Редакцийн ёс зүй
Нууцлалын бодлого
Холбоо барих
Онцлох
Шинэ
Тренд
Буцах
0
"Аюулыг гаднаас биш зөвхөн дотроосоо эхлэн хайх хэрэгтэй" гэсэн үг бий. Дэлхийн дулаарлыг хамгийн ихээр амсаж буй бүс нутагт манай орон ордог. НҮБ-ын судалгааны тайланд "Монгол орны нийт газар нутгийн 82% нь мал ахуйн бэлчээрийн зориулалтаар ашиглагдаж байгаа ба энэ нь Төв Азийн хувьд хамгийн томд тоооцогдох экологийн доройтлыг үүсгэж, ирэх хэдхэн арван жилд л нийт газар нутгийнх нь 80% нь бүрэн цөлжилтөнд өртөж энэ нь тус улсын усны хомсдолын гол шалтгаан болно" гэж тэмдэглэжээ.
Дэлхийн дулаарлын нөлөө Монгол оронд 1970 оноос хойш ажиглагдаж эхэлжээ. Агаарын дундаж хэмийн дулаарал 1980 онд 0 градус байсан бол 2005 онд +15С, 2011 онд +20С буюу дэлхийн дулаарлын дундаж хэмийн өсөлтөөс 0.5-1 хэм илүү, 2012 онд +30С, +40С болно гэсэн таамаглал байгаа нь эрдэмтдийн сэтгэлийг ихэд түгшээж байна.
Манай орны хувьд +10С-ийн нэмэгдэл дулаан нь ХАА салбарт 10% ургац алдахад нөлөөлж бэлчээрийн 20 хувь нь шууд устаж үгүй болж цөлжихөд нөлөөлөх ажээ.
Монгол орны агаарын температурын жилийн дундаж XXI зууны дунд үе гэхэд дунджаар +2.1 - +3.00С, зууны сүүлээр +3.1 - +5.00 С-аар дулаарч XX зууны дулааралтын эрчээс ойролцоогоор 2-3 дахин илүү байх юм байна.
Мөн сүүлийн 60 жилд цөлжилт эрс нэмэгдэж элсний нүүдэл 350-450 км-ээр хойш нүүсэн байна. Иймэрхүү янзаар цаашид цөлжилтийн шинж тэмдэг элсний нүүдэл 20 жил тутамд 150 км-ээр нэмэгдэх ажээ. Өөрөөр хэлбэл 20-40 жилийн дараа Монгол орны нийт газар нутаг элсний нүүдэлд дарагдах нь ээ.
Цөлжилтийн гол нөлөөлөл нь Монгол орны ирээдүйн нутаг бэлчээр болон хөдөө аж ахуй газар тариалангийн бүс нутгуудад нөлөөлж байгаа ба ирэх хэдэн аравхан жилд дэлхийн дулаарал цөлжилтийн нөлөөллөөр 2040 онд 44.4 сая цн ургац алдаж, нийт бэлчээрийн 80% доройтолд орон малаа тэжээх чадваргүй болох юм байна.
+20С-ийн нэмэгдэл нь усны ууршилтийг эрчимжүүлж усны хомсдол нүүрлэх ба сүүлийн 40-хөн жилд манай орны шимт хөрсний үржил шим 2-3 дахин буурч, хөрсний элэгдэлд нийт газар нутгийн 90% өртөөд буй юм байна.
Манай орны нийт 38 сая хол давсан тооны мал, тэр дундаа 44%-ийн ямаан сүргийн толгойноос шалтгаалж бэлчээрийн талхагдалт дээд цэгтээ хүрсэн бөгөөд уул уурхайгаас үүдэн нийт гадаргын усны нөөцийн 28% бүрэн ширгэж, ойн сангийн 42% бүрэн устсан байна.
Энэ янзаараа явбал нийт газар нутгийн 80% цөлийн бүсд удахгүй тооцогдох болоод байгаа бөгөөд 2010 оны байдлаар гүний усны хэрэглээ нийт усны хэрэглээний 90% нь байна. Усны зохистой хэрэглээгээр гадаргын усны хэрэглээ 90% байх ёстой бегөөд Монгол улс 2012 он гэхэд гүний гадаргын усны хэрэглээг 50:50 болгоно гэсэн зорилт тавьжээ.
Гүний ус 200.000-1 сая жилд бий болж нөхөн сэргээгддэг бодоход бид гүний усны нөөцөө иймэрхүү байдлаар зүй зохисгүй хэрэглэн хэдхэн жилийн дотор барвал Монгол орны нутаг дэвсгэр дээр амьдрах ирээдүй хойч маань хэдэн зуун мянган жил уух усны нөөцгүй амьдрах болохнээ.
Ундны усны нөөцийг бүрдүүлж гүний болон гадаргын усны хэмжээг барьж экологийн тэнцвэрийг хадгалж байдаг Монгол орны нийт газар нутгийн хөрсний доорх мөнх цэвдгийн хайлалт 10 жилд 4 м-ээр буурч байгаа талаар сэтгэл сэртхийлгэм мэдээ гарчээ.
Мөнх цэвдгийн хайлалт нь гүний, хөрсний, гадаргын усны нөөцүүдийн хомсдол, усны экосистемийн тогтоц алдагдах гол үндэс болж байгаа бөгөөд гадаргын усны ширгэлтийн гол шалтгааны нэг юм.
Манай орны нийт ус ашиглалт, усны хэрэглээ жилд 500 сая шоо метр байдаг ба
• Нийт хүн амын 30.5 хувь нь төвлөрсөн ус түгээгүүрийн сүлжээнээс
• 35.8 хувь нь зөөврийн ус тээврийн үйлчилгээнээс
• 24.6 хувь нь ус түгээх байр, худгаас,
• 9.1 хувь нь булаг, шанд, гол горхиноос усаа авч хэрэглэж байна
Дэлхийн уур амьсгалын өөрчлөлтийн улмаас ууршиц буюу усан гадаргын ууршил Монгол орны хэмжээнд дараахи байдлаах нөлөөлж байна.
• 2020 онд 39-66 мм, 2050 онд 50-72 мм, 2080 онд 106-193 мм тус тус нэмэгдэх ба агаарын температурын нэмэгдэх явцтай уялдан мөстлийн хайлалт эрчимтэй нэмэгдэнэ.
• 2040 он гэхэд 50 м зузаан мөстөл, 2050-2060 онд 100 м зузаан мөстөл хайлж дуусч болзошгүй байна. Энэ нь усны нөөцийн хомсдолд хүргэж Африкийн орнуудын адил усгүй ирээдүй биднийг угтах нь.
• Эрдэмтдийн тооцоогоор дулааралт нь хуурайшилт, цөлжилтийг улам мдэвхжүүлж, гадаргын ууршилт нь хур тунадасны бага хэмжээний өсөлтөөс даруй 6-10 дахин их байхаар байна.
• Дулааралтын улмаас цэвдэг, өндөр уулын мөстөлийн хайлалт улам идэвжих болно.
• Цамбагарав уулын мөстлийн зузаан 2040 оны үед 50 м-ээр, 2050-2060 оны үед 100 м-ээр, 2070-2080 оны орчимд 200 м-ээр тус тус хайлах төлөвтэй байна.
• Цэвдэгт мандлын элэгдлийн улмаас Алтай, Хангайн нурууны ар хажуугаас эх авдаг голуудын усны нөөц зууны эхний хагаст нэмэгдэх магадлалтай боловч цаашид улам бүр багасаж ширгэж усны нөөцгүй болно.
Монгол улсын ялгаруулж буй нийт хүлэмжийн хийн нийт ялгаралтын 88.5% -ийг мал аж ахуй, эрчим хүчний салбар үлдсэн 11.5%-ийг газар ашиглалт, ойн талбайн өөрчлөлт, үйлдвэр, хог хаягдлын зэрэг салбар тус тус эзэлж байна. Иймд манай улс дэлхийн хэмжээнд ялгарч буй хүлэмжийн хийн гол хий буюу дэлхийн дулаарлын 80% шалтгаан болсон метаны хийн ялгаруулалтаар нэлээд хувь нэмэр оруулж байгаа аж.
Дэлхийн дулаарлын нөлөө Монгол оронд 1970 оноос хойш ажиглагдаж эхэлжээ. Агаарын дундаж хэмийн дулаарал 1980 онд 0 градус байсан бол 2005 онд +15С, 2011 онд +20С буюу дэлхийн дулаарлын дундаж хэмийн өсөлтөөс 0.5-1 хэм илүү, 2012 онд +30С, +40С болно гэсэн таамаглал байгаа нь эрдэмтдийн сэтгэлийг ихэд түгшээж байна.
Манай орны хувьд +10С-ийн нэмэгдэл дулаан нь ХАА салбарт 10% ургац алдахад нөлөөлж бэлчээрийн 20 хувь нь шууд устаж үгүй болж цөлжихөд нөлөөлөх ажээ.
Монгол орны агаарын температурын жилийн дундаж XXI зууны дунд үе гэхэд дунджаар +2.1 - +3.00С, зууны сүүлээр +3.1 - +5.00 С-аар дулаарч XX зууны дулааралтын эрчээс ойролцоогоор 2-3 дахин илүү байх юм байна.
Мөн сүүлийн 60 жилд цөлжилт эрс нэмэгдэж элсний нүүдэл 350-450 км-ээр хойш нүүсэн байна. Иймэрхүү янзаар цаашид цөлжилтийн шинж тэмдэг элсний нүүдэл 20 жил тутамд 150 км-ээр нэмэгдэх ажээ. Өөрөөр хэлбэл 20-40 жилийн дараа Монгол орны нийт газар нутаг элсний нүүдэлд дарагдах нь ээ.
Цөлжилтийн гол нөлөөлөл нь Монгол орны ирээдүйн нутаг бэлчээр болон хөдөө аж ахуй газар тариалангийн бүс нутгуудад нөлөөлж байгаа ба ирэх хэдэн аравхан жилд дэлхийн дулаарал цөлжилтийн нөлөөллөөр 2040 онд 44.4 сая цн ургац алдаж, нийт бэлчээрийн 80% доройтолд орон малаа тэжээх чадваргүй болох юм байна.
+20С-ийн нэмэгдэл нь усны ууршилтийг эрчимжүүлж усны хомсдол нүүрлэх ба сүүлийн 40-хөн жилд манай орны шимт хөрсний үржил шим 2-3 дахин буурч, хөрсний элэгдэлд нийт газар нутгийн 90% өртөөд буй юм байна.
Манай орны нийт 38 сая хол давсан тооны мал, тэр дундаа 44%-ийн ямаан сүргийн толгойноос шалтгаалж бэлчээрийн талхагдалт дээд цэгтээ хүрсэн бөгөөд уул уурхайгаас үүдэн нийт гадаргын усны нөөцийн 28% бүрэн ширгэж, ойн сангийн 42% бүрэн устсан байна.
Энэ янзаараа явбал нийт газар нутгийн 80% цөлийн бүсд удахгүй тооцогдох болоод байгаа бөгөөд 2010 оны байдлаар гүний усны хэрэглээ нийт усны хэрэглээний 90% нь байна. Усны зохистой хэрэглээгээр гадаргын усны хэрэглээ 90% байх ёстой бегөөд Монгол улс 2012 он гэхэд гүний гадаргын усны хэрэглээг 50:50 болгоно гэсэн зорилт тавьжээ.
Гүний ус 200.000-1 сая жилд бий болж нөхөн сэргээгддэг бодоход бид гүний усны нөөцөө иймэрхүү байдлаар зүй зохисгүй хэрэглэн хэдхэн жилийн дотор барвал Монгол орны нутаг дэвсгэр дээр амьдрах ирээдүй хойч маань хэдэн зуун мянган жил уух усны нөөцгүй амьдрах болохнээ.
Ундны усны нөөцийг бүрдүүлж гүний болон гадаргын усны хэмжээг барьж экологийн тэнцвэрийг хадгалж байдаг Монгол орны нийт газар нутгийн хөрсний доорх мөнх цэвдгийн хайлалт 10 жилд 4 м-ээр буурч байгаа талаар сэтгэл сэртхийлгэм мэдээ гарчээ.
Мөнх цэвдгийн хайлалт нь гүний, хөрсний, гадаргын усны нөөцүүдийн хомсдол, усны экосистемийн тогтоц алдагдах гол үндэс болж байгаа бөгөөд гадаргын усны ширгэлтийн гол шалтгааны нэг юм.
Манай орны нийт ус ашиглалт, усны хэрэглээ жилд 500 сая шоо метр байдаг ба
• Нийт хүн амын 30.5 хувь нь төвлөрсөн ус түгээгүүрийн сүлжээнээс
• 35.8 хувь нь зөөврийн ус тээврийн үйлчилгээнээс
• 24.6 хувь нь ус түгээх байр, худгаас,
• 9.1 хувь нь булаг, шанд, гол горхиноос усаа авч хэрэглэж байна
Дэлхийн уур амьсгалын өөрчлөлтийн улмаас ууршиц буюу усан гадаргын ууршил Монгол орны хэмжээнд дараахи байдлаах нөлөөлж байна.
• 2020 онд 39-66 мм, 2050 онд 50-72 мм, 2080 онд 106-193 мм тус тус нэмэгдэх ба агаарын температурын нэмэгдэх явцтай уялдан мөстлийн хайлалт эрчимтэй нэмэгдэнэ.
• 2040 он гэхэд 50 м зузаан мөстөл, 2050-2060 онд 100 м зузаан мөстөл хайлж дуусч болзошгүй байна. Энэ нь усны нөөцийн хомсдолд хүргэж Африкийн орнуудын адил усгүй ирээдүй биднийг угтах нь.
• Эрдэмтдийн тооцоогоор дулааралт нь хуурайшилт, цөлжилтийг улам мдэвхжүүлж, гадаргын ууршилт нь хур тунадасны бага хэмжээний өсөлтөөс даруй 6-10 дахин их байхаар байна.
• Дулааралтын улмаас цэвдэг, өндөр уулын мөстөлийн хайлалт улам идэвжих болно.
• Цамбагарав уулын мөстлийн зузаан 2040 оны үед 50 м-ээр, 2050-2060 оны үед 100 м-ээр, 2070-2080 оны орчимд 200 м-ээр тус тус хайлах төлөвтэй байна.
• Цэвдэгт мандлын элэгдлийн улмаас Алтай, Хангайн нурууны ар хажуугаас эх авдаг голуудын усны нөөц зууны эхний хагаст нэмэгдэх магадлалтай боловч цаашид улам бүр багасаж ширгэж усны нөөцгүй болно.
Монгол улсын ялгаруулж буй нийт хүлэмжийн хийн нийт ялгаралтын 88.5% -ийг мал аж ахуй, эрчим хүчний салбар үлдсэн 11.5%-ийг газар ашиглалт, ойн талбайн өөрчлөлт, үйлдвэр, хог хаягдлын зэрэг салбар тус тус эзэлж байна. Иймд манай улс дэлхийн хэмжээнд ялгарч буй хүлэмжийн хийн гол хий буюу дэлхийн дулаарлын 80% шалтгаан болсон метаны хийн ялгаруулалтаар нэлээд хувь нэмэр оруулж байгаа аж.
"Аюулыг гаднаас биш зөвхөн дотроосоо эхлэн хайх хэрэгтэй" гэсэн үг бий. Дэлхийн дулаарлыг хамгийн ихээр амсаж буй бүс нутагт манай орон ордог. НҮБ-ын судалгааны тайланд "Монгол орны нийт газар нутгийн 82% нь мал ахуйн бэлчээрийн зориулалтаар ашиглагдаж байгаа ба энэ нь Төв Азийн хувьд хамгийн томд тоооцогдох экологийн доройтлыг үүсгэж, ирэх хэдхэн арван жилд л нийт газар нутгийнх нь 80% нь бүрэн цөлжилтөнд өртөж энэ нь тус улсын усны хомсдолын гол шалтгаан болно" гэж тэмдэглэжээ.
Дэлхийн дулаарлын нөлөө Монгол оронд 1970 оноос хойш ажиглагдаж эхэлжээ. Агаарын дундаж хэмийн дулаарал 1980 онд 0 градус байсан бол 2005 онд +15С, 2011 онд +20С буюу дэлхийн дулаарлын дундаж хэмийн өсөлтөөс 0.5-1 хэм илүү, 2012 онд +30С, +40С болно гэсэн таамаглал байгаа нь эрдэмтдийн сэтгэлийг ихэд түгшээж байна.
Манай орны хувьд +10С-ийн нэмэгдэл дулаан нь ХАА салбарт 10% ургац алдахад нөлөөлж бэлчээрийн 20 хувь нь шууд устаж үгүй болж цөлжихөд нөлөөлөх ажээ.
Монгол орны агаарын температурын жилийн дундаж XXI зууны дунд үе гэхэд дунджаар +2.1 - +3.00С, зууны сүүлээр +3.1 - +5.00 С-аар дулаарч XX зууны дулааралтын эрчээс ойролцоогоор 2-3 дахин илүү байх юм байна.
Мөн сүүлийн 60 жилд цөлжилт эрс нэмэгдэж элсний нүүдэл 350-450 км-ээр хойш нүүсэн байна. Иймэрхүү янзаар цаашид цөлжилтийн шинж тэмдэг элсний нүүдэл 20 жил тутамд 150 км-ээр нэмэгдэх ажээ. Өөрөөр хэлбэл 20-40 жилийн дараа Монгол орны нийт газар нутаг элсний нүүдэлд дарагдах нь ээ.
Цөлжилтийн гол нөлөөлөл нь Монгол орны ирээдүйн нутаг бэлчээр болон хөдөө аж ахуй газар тариалангийн бүс нутгуудад нөлөөлж байгаа ба ирэх хэдэн аравхан жилд дэлхийн дулаарал цөлжилтийн нөлөөллөөр 2040 онд 44.4 сая цн ургац алдаж, нийт бэлчээрийн 80% доройтолд орон малаа тэжээх чадваргүй болох юм байна.
+20С-ийн нэмэгдэл нь усны ууршилтийг эрчимжүүлж усны хомсдол нүүрлэх ба сүүлийн 40-хөн жилд манай орны шимт хөрсний үржил шим 2-3 дахин буурч, хөрсний элэгдэлд нийт газар нутгийн 90% өртөөд буй юм байна.
Манай орны нийт 38 сая хол давсан тооны мал, тэр дундаа 44%-ийн ямаан сүргийн толгойноос шалтгаалж бэлчээрийн талхагдалт дээд цэгтээ хүрсэн бөгөөд уул уурхайгаас үүдэн нийт гадаргын усны нөөцийн 28% бүрэн ширгэж, ойн сангийн 42% бүрэн устсан байна.
Энэ янзаараа явбал нийт газар нутгийн 80% цөлийн бүсд удахгүй тооцогдох болоод байгаа бөгөөд 2010 оны байдлаар гүний усны хэрэглээ нийт усны хэрэглээний 90% нь байна. Усны зохистой хэрэглээгээр гадаргын усны хэрэглээ 90% байх ёстой бегөөд Монгол улс 2012 он гэхэд гүний гадаргын усны хэрэглээг 50:50 болгоно гэсэн зорилт тавьжээ.
Гүний ус 200.000-1 сая жилд бий болж нөхөн сэргээгддэг бодоход бид гүний усны нөөцөө иймэрхүү байдлаар зүй зохисгүй хэрэглэн хэдхэн жилийн дотор барвал Монгол орны нутаг дэвсгэр дээр амьдрах ирээдүй хойч маань хэдэн зуун мянган жил уух усны нөөцгүй амьдрах болохнээ.
Ундны усны нөөцийг бүрдүүлж гүний болон гадаргын усны хэмжээг барьж экологийн тэнцвэрийг хадгалж байдаг Монгол орны нийт газар нутгийн хөрсний доорх мөнх цэвдгийн хайлалт 10 жилд 4 м-ээр буурч байгаа талаар сэтгэл сэртхийлгэм мэдээ гарчээ.
Мөнх цэвдгийн хайлалт нь гүний, хөрсний, гадаргын усны нөөцүүдийн хомсдол, усны экосистемийн тогтоц алдагдах гол үндэс болж байгаа бөгөөд гадаргын усны ширгэлтийн гол шалтгааны нэг юм.
Манай орны нийт ус ашиглалт, усны хэрэглээ жилд 500 сая шоо метр байдаг ба
• Нийт хүн амын 30.5 хувь нь төвлөрсөн ус түгээгүүрийн сүлжээнээс
• 35.8 хувь нь зөөврийн ус тээврийн үйлчилгээнээс
• 24.6 хувь нь ус түгээх байр, худгаас,
• 9.1 хувь нь булаг, шанд, гол горхиноос усаа авч хэрэглэж байна
Дэлхийн уур амьсгалын өөрчлөлтийн улмаас ууршиц буюу усан гадаргын ууршил Монгол орны хэмжээнд дараахи байдлаах нөлөөлж байна.
• 2020 онд 39-66 мм, 2050 онд 50-72 мм, 2080 онд 106-193 мм тус тус нэмэгдэх ба агаарын температурын нэмэгдэх явцтай уялдан мөстлийн хайлалт эрчимтэй нэмэгдэнэ.
• 2040 он гэхэд 50 м зузаан мөстөл, 2050-2060 онд 100 м зузаан мөстөл хайлж дуусч болзошгүй байна. Энэ нь усны нөөцийн хомсдолд хүргэж Африкийн орнуудын адил усгүй ирээдүй биднийг угтах нь.
• Эрдэмтдийн тооцоогоор дулааралт нь хуурайшилт, цөлжилтийг улам мдэвхжүүлж, гадаргын ууршилт нь хур тунадасны бага хэмжээний өсөлтөөс даруй 6-10 дахин их байхаар байна.
• Дулааралтын улмаас цэвдэг, өндөр уулын мөстөлийн хайлалт улам идэвжих болно.
• Цамбагарав уулын мөстлийн зузаан 2040 оны үед 50 м-ээр, 2050-2060 оны үед 100 м-ээр, 2070-2080 оны орчимд 200 м-ээр тус тус хайлах төлөвтэй байна.
• Цэвдэгт мандлын элэгдлийн улмаас Алтай, Хангайн нурууны ар хажуугаас эх авдаг голуудын усны нөөц зууны эхний хагаст нэмэгдэх магадлалтай боловч цаашид улам бүр багасаж ширгэж усны нөөцгүй болно.
Монгол улсын ялгаруулж буй нийт хүлэмжийн хийн нийт ялгаралтын 88.5% -ийг мал аж ахуй, эрчим хүчний салбар үлдсэн 11.5%-ийг газар ашиглалт, ойн талбайн өөрчлөлт, үйлдвэр, хог хаягдлын зэрэг салбар тус тус эзэлж байна. Иймд манай улс дэлхийн хэмжээнд ялгарч буй хүлэмжийн хийн гол хий буюу дэлхийн дулаарлын 80% шалтгаан болсон метаны хийн ялгаруулалтаар нэлээд хувь нэмэр оруулж байгаа аж.
Дэлхийн дулаарлын нөлөө Монгол оронд 1970 оноос хойш ажиглагдаж эхэлжээ. Агаарын дундаж хэмийн дулаарал 1980 онд 0 градус байсан бол 2005 онд +15С, 2011 онд +20С буюу дэлхийн дулаарлын дундаж хэмийн өсөлтөөс 0.5-1 хэм илүү, 2012 онд +30С, +40С болно гэсэн таамаглал байгаа нь эрдэмтдийн сэтгэлийг ихэд түгшээж байна.
Манай орны хувьд +10С-ийн нэмэгдэл дулаан нь ХАА салбарт 10% ургац алдахад нөлөөлж бэлчээрийн 20 хувь нь шууд устаж үгүй болж цөлжихөд нөлөөлөх ажээ.
Монгол орны агаарын температурын жилийн дундаж XXI зууны дунд үе гэхэд дунджаар +2.1 - +3.00С, зууны сүүлээр +3.1 - +5.00 С-аар дулаарч XX зууны дулааралтын эрчээс ойролцоогоор 2-3 дахин илүү байх юм байна.
Мөн сүүлийн 60 жилд цөлжилт эрс нэмэгдэж элсний нүүдэл 350-450 км-ээр хойш нүүсэн байна. Иймэрхүү янзаар цаашид цөлжилтийн шинж тэмдэг элсний нүүдэл 20 жил тутамд 150 км-ээр нэмэгдэх ажээ. Өөрөөр хэлбэл 20-40 жилийн дараа Монгол орны нийт газар нутаг элсний нүүдэлд дарагдах нь ээ.
Цөлжилтийн гол нөлөөлөл нь Монгол орны ирээдүйн нутаг бэлчээр болон хөдөө аж ахуй газар тариалангийн бүс нутгуудад нөлөөлж байгаа ба ирэх хэдэн аравхан жилд дэлхийн дулаарал цөлжилтийн нөлөөллөөр 2040 онд 44.4 сая цн ургац алдаж, нийт бэлчээрийн 80% доройтолд орон малаа тэжээх чадваргүй болох юм байна.
+20С-ийн нэмэгдэл нь усны ууршилтийг эрчимжүүлж усны хомсдол нүүрлэх ба сүүлийн 40-хөн жилд манай орны шимт хөрсний үржил шим 2-3 дахин буурч, хөрсний элэгдэлд нийт газар нутгийн 90% өртөөд буй юм байна.
Манай орны нийт 38 сая хол давсан тооны мал, тэр дундаа 44%-ийн ямаан сүргийн толгойноос шалтгаалж бэлчээрийн талхагдалт дээд цэгтээ хүрсэн бөгөөд уул уурхайгаас үүдэн нийт гадаргын усны нөөцийн 28% бүрэн ширгэж, ойн сангийн 42% бүрэн устсан байна.
Энэ янзаараа явбал нийт газар нутгийн 80% цөлийн бүсд удахгүй тооцогдох болоод байгаа бөгөөд 2010 оны байдлаар гүний усны хэрэглээ нийт усны хэрэглээний 90% нь байна. Усны зохистой хэрэглээгээр гадаргын усны хэрэглээ 90% байх ёстой бегөөд Монгол улс 2012 он гэхэд гүний гадаргын усны хэрэглээг 50:50 болгоно гэсэн зорилт тавьжээ.
Гүний ус 200.000-1 сая жилд бий болж нөхөн сэргээгддэг бодоход бид гүний усны нөөцөө иймэрхүү байдлаар зүй зохисгүй хэрэглэн хэдхэн жилийн дотор барвал Монгол орны нутаг дэвсгэр дээр амьдрах ирээдүй хойч маань хэдэн зуун мянган жил уух усны нөөцгүй амьдрах болохнээ.
Ундны усны нөөцийг бүрдүүлж гүний болон гадаргын усны хэмжээг барьж экологийн тэнцвэрийг хадгалж байдаг Монгол орны нийт газар нутгийн хөрсний доорх мөнх цэвдгийн хайлалт 10 жилд 4 м-ээр буурч байгаа талаар сэтгэл сэртхийлгэм мэдээ гарчээ.
Мөнх цэвдгийн хайлалт нь гүний, хөрсний, гадаргын усны нөөцүүдийн хомсдол, усны экосистемийн тогтоц алдагдах гол үндэс болж байгаа бөгөөд гадаргын усны ширгэлтийн гол шалтгааны нэг юм.
Манай орны нийт ус ашиглалт, усны хэрэглээ жилд 500 сая шоо метр байдаг ба
• Нийт хүн амын 30.5 хувь нь төвлөрсөн ус түгээгүүрийн сүлжээнээс
• 35.8 хувь нь зөөврийн ус тээврийн үйлчилгээнээс
• 24.6 хувь нь ус түгээх байр, худгаас,
• 9.1 хувь нь булаг, шанд, гол горхиноос усаа авч хэрэглэж байна
Дэлхийн уур амьсгалын өөрчлөлтийн улмаас ууршиц буюу усан гадаргын ууршил Монгол орны хэмжээнд дараахи байдлаах нөлөөлж байна.
• 2020 онд 39-66 мм, 2050 онд 50-72 мм, 2080 онд 106-193 мм тус тус нэмэгдэх ба агаарын температурын нэмэгдэх явцтай уялдан мөстлийн хайлалт эрчимтэй нэмэгдэнэ.
• 2040 он гэхэд 50 м зузаан мөстөл, 2050-2060 онд 100 м зузаан мөстөл хайлж дуусч болзошгүй байна. Энэ нь усны нөөцийн хомсдолд хүргэж Африкийн орнуудын адил усгүй ирээдүй биднийг угтах нь.
• Эрдэмтдийн тооцоогоор дулааралт нь хуурайшилт, цөлжилтийг улам мдэвхжүүлж, гадаргын ууршилт нь хур тунадасны бага хэмжээний өсөлтөөс даруй 6-10 дахин их байхаар байна.
• Дулааралтын улмаас цэвдэг, өндөр уулын мөстөлийн хайлалт улам идэвжих болно.
• Цамбагарав уулын мөстлийн зузаан 2040 оны үед 50 м-ээр, 2050-2060 оны үед 100 м-ээр, 2070-2080 оны орчимд 200 м-ээр тус тус хайлах төлөвтэй байна.
• Цэвдэгт мандлын элэгдлийн улмаас Алтай, Хангайн нурууны ар хажуугаас эх авдаг голуудын усны нөөц зууны эхний хагаст нэмэгдэх магадлалтай боловч цаашид улам бүр багасаж ширгэж усны нөөцгүй болно.
Монгол улсын ялгаруулж буй нийт хүлэмжийн хийн нийт ялгаралтын 88.5% -ийг мал аж ахуй, эрчим хүчний салбар үлдсэн 11.5%-ийг газар ашиглалт, ойн талбайн өөрчлөлт, үйлдвэр, хог хаягдлын зэрэг салбар тус тус эзэлж байна. Иймд манай улс дэлхийн хэмжээнд ялгарч буй хүлэмжийн хийн гол хий буюу дэлхийн дулаарлын 80% шалтгаан болсон метаны хийн ялгаруулалтаар нэлээд хувь нэмэр оруулж байгаа аж.