Махыг хүнсэнд хэрэглэх нь улс үндэстэн ястан бүхэнд өвөрмөц байдаг. Баруун европт малыг цусалж төхөөрөөд угааж хоол хүнсэнд хэрэглэх тоолондоо нимгэн зүссэн махны өөх бүхий хальсыг өөлж хайчилж авч хэрэглэдэг. Хүнсэнд хэрэглэх амьтныг цусалж төхөөрөх нь цус хэмээх элдэв фермент, гормон болон бусад био идэвхит бодисоор ханасан махны хэсгийг зайлуулж харьцангуй эрүүл, биед хэрэгтэй мах бэлдэж байгаа арга юм.

Гэтэл сүүлийн жилүүдэд гар аргаар хүнсэнд зориулж мал амьтныг түгшил үүсэхээс нь өмнө хоромхон зуур амийг нь егүүтгэж бэлдэхийг чухалчлах боллоо. Энэ нь түгшилийн үед амьтны биед үүсэх бас бие махбодоо хамгаалахад чиглэсэн, даавар ферментлэг тогтолцооны идэвхжил асар хүчтэй өрнөхөөс сэргийлсэн хэрэг.

Мал амьтныг төхөөрөхөөс нь өмнө хүлж баглах, зодож нүдэх, зовоож төхөөрөөд махыг нь хоол хүнсэндээ хэрэглэх нь өөртөө хоолоор дамжуулан зохиомлоор түгшил үүсгэх арга болохыг хүнс судлаачид бичиж тэмдэглэж байна.

Үүнээс гадна мал амьтны махыг хүнсэнд хэрэглэхдээ өөхтэй хэсгийг нь өөлж авах нь илүүдэл өөх тос хүнсэнд хэрэглэхээс зайлсхийсэн шалгарсан боловсруулалт мөнөөс мөн боловч өөхтэй хамт цавуулаг ширхэгээс бүтсэн хальсыг авч улмаар ийм хэлбэрээр хоол хүнс бэлдэж хэрэглэдэг айл өрх түүний гэр бүл цавуулаг ширхэгийг бүтээгч уургаар дутагдаж арьс, үе мөч хөрс нь эрт өтлөх улмаар биеийн чалх тамир буурах гол шалтгаан болох болдог аж.

Ийм шалтгаанаар идэр насанд эрчүүдэд цорой нь иврэх, эмэгтэйчүүд хоёроос илүү хүүхэд төрүүлж чадахгүй бие галбир нь алдагдаж байгааг тогтоогоод бүлх, толгой шийрээр зориуд цэлцэгнүүр бэлдэж хэрэглэх нийтийн хоолны газарт дээр өгүүлсэн бүтээгдэхүүнээс бэлдсэн орц найрлага бүхий хоолыг захиалж идэх нь түгээмэл үзэгдэл болж байна.

ХУРГА, ТУГАЛЫН МАХЫГ ХҮНСЭНД ХЭРЭГЛЭХ НЬ ӨВЧИН ҮҮСГЭХ МАГАДЛАЛТАЙ

Манай улсад цамаархаж гэдэс гүзээ, толгой шийрийг боловсруулж хэрэглэхээс татгалзаж эхэлж байгаа нь ийм байдал руу гулсаж орох буруу алхам болж магад байна. Мөн бэл бэнчинтэй нэг нь хурга тугалын махыг хүнсэндээ хэрэглэх нь бас ч тийм зохистой зүйл биш гэдгийг судлаачид бичиж тэмдэглэж байна. Хүн биедээ нийлэгждэггүй амин хүчил эрдэс давс химийн нэгдлийг хоол хүнсээрээ авдаг.

Гэтэл нялх мал амьтны маханд бие гүйцсэн амьтныхтай харьцуулахад дээр өгүүлсэн бүрдэлүүд илт бага байдаг болохоор хурга тугалын махыг хоол хүнсэндээ хэрэглэх нь уул хүний биед дээр өгүүлсэн бүтээгдэхүүний дутмагшил үүсэх өвчин эмгэгт өртөх магадлал их өндөр юм. Хүн амьтан өвчлөнө гэдэг бие махбодыг нь бүхэлд нь хамаарсан даавар, фермент, цитокин, интегринал хямрал явагдана гэсэн ойлголт юм.

Тэгвэл өвчтэй мал амьтны махыг хүнсэндээ хэрэглэх нь эрүүл малын махтай харьцуулахад хүний биед сөргөөр нөлөөлөх магадлал их өндөр юм. Мөн хөгшин мал амьтны махыг хүнсэндээ хэрэглэх нь хүн хүнсээрээ хүсээгүй элдэв зүйлийг биедээ авна гэсэн утгатай юм. Энэ байдлаас гарахын тулд малаа эрүүлжүүлж, малыг хөгшрөхөөс нь өмнө хүнсэндээ хэрэглэж ноён сүргээ эрүүлжүүлж залуужуулж малаа санхүүгийн эргэлтэд оруулж байхыг амьдрал шаардаж байна.

МОНГОЛ МАЛЫН МАХЫГ СЭРҮҮНИЙ УЛИРАЛД ЭКСПОРТЛОХ НЬ ЧУХАЛ

Манай хүнсчид мал амьтны махыг хүнсэнд хэрэглэхдээ үйлдвэрийн боловсруулалт хийдэг болохоор дээр өгүүлсэн байдлаас бүрэн гарч байдаг гэж хэлэх байх. Манай улсын айл өрхийн ихэнх нь махыг хүнсэндээ хэрэглэхдээ санаанд хүрэхүйц боловсруулалт тэр болгон хийж чаддаггүй гэдгийг санах бизээ. Манай компаниуд урд хойд хөршдөө мах нийлүүлэх ажил өрнөж байна.

Эх орныхоо цаг агаарт тохируулж урь идсэн хуршсан махыг хөршүүдэд нийлүүлэхгүй байхыг санал болгоход илүүдэхгүй биз. Энэ санааг анзаарваас хөршүүд түүний зон олон манай улсаас хүнсэнд нийлүүлсэн махыг маань авахаа болих эрсдэл дагалдаж болохыг сайтар тунгааж бодох буй заа.

Манай мах бэлтгэгчид урагш хойш гаргах махыг арван нэгдүгээр сараас бэлдээд байгалийн хөргөгч хөлдөөгчид байлган ирэх оны гуравдугаар сараас өмнө худалдан авагчиддаа нийлүүлэхийг чухалчилж байна. Манай орны цаг агаар гуравдугаар сараас урь идэх урвал нь илт илэрч арьс, шир, махны чанарыг муутгаж эхэлдэг гэдгийг монголчууд сайн мэднэ. Тиймээс хүйтэн сэрүүний улиралд арван нэгдүгээр сараас гуравдугаар сарын хооронд махаа худалдан авагчиддаа нийлүүлэх нь нэн чухал юм.

Д.Амгаланбаатар АШУҮИС, Анатомийн тэнхим, Академич, АШУ-ны доктор, профессор Г.Доржжагдаг АУ-ны магистр