“Ялгаварлан гадуурхалтын эсрэг” ажлын хэсэгт ажилласан гишүүдийн хамтаар боловсруулж буй “Ялгаварлан гадуурхалт, дарамтаас ангид байх, урьдчилан сэргийлэх тухай хууль”-ийн төслийн цуврал хэлэлцүүлэг өнөөдөр эхэллээ.

Хэлэлцүүлэгт ажлын байрны орчин дахь ялгаварлан гадуурхалт болон сургуулийн орчин, боловсролын салбар дахь ялгаварлан гадуурхалт сэдвийг хөндсөн юм.

Хуульч Г.Оюунболд "Монгол улсад одоогоор нийгмийн харилцааг зохицуулж байгаа 700 орчим хууль бий. Эдгээрийн 250 нь нийгмийн өдөр тутмын харилцааг зохицуулдаг. 10-15 хуульд л "ялгаварлан гадуурхалтыг хориглоно" гэсэн заалт байдаг.

Ялгаварлан гадуурхалт, ажлын байрны дарамт, бэлгийн дарамт зэрэгт ямар арга хэмжээ авах болон хохирогчийг хэрхэн хамгаалах талаар зохицуулалт байдаггүй. Хүний эрхийн комиссын тайланд болон НҮБ-аас манай улсад “Ялгаварлан гадуурхалтын эсрэг” хуультай болохыг зөвлөсөн байдаг.

Энэ үзэгдэл нь нийтэд ил харагддаггүй. Тодорхой хүмүүс тухайн асуудлаа шийдвэрлэж чадахгүй болохоороо зориг гарган нийтэд асуудлаа ил гаргадаг. Гэтэл үүний цаана хууль эрх зүйн орчин нь тодорхой бус байгаа учраас дарамт, ялгаварлалтад өртөж байгаа юм.

Нийгмийн харилцаанд үндэс угсаа, шашин, тодорхой бүлэг, нас, хүйсийн болон бэлгийн чиг баримжаа байдлаар ялгаварлан гадуурхах, ажлын байрны болон бэлгийн дарамт үзүүлэхээс сэргийлэх, хариу арга хэмжээ авах эрх зүйн зохицуулалт хангалтгүй байдаг.

Монгол Улсад жилд 50 мянга гаруй хэрэг гарч байна гэдэг. Гэтэл үнэндээ бидэнд тулгараад буй асуудал бол хүнийг нас, хүйс, биеийн онцлог, шашин шүтлэг зэргээр ялгаварлан гадуурхаж байгаа нь гэмт хэрэг гарах суурь болж байдаг. Иймд эдгээр асуудлыг шийдвэрлэх зорилгоор энэхүү хуулийн төслийн эхний хэлэлцүүлэг хийгдээд дууссан. Одоо олон нийтээс санал авах үйл ажиллагаа явагдаж байна. Цаашид сайжруулаад явах болно.

Хуулийн төсөл батлагдсанаар:

• Хүмүүнлэг иргэний ардчилсан нийгмийг байгуулах Үндсэн хуулийн зорилгыг хангана.
• Хуулиар үүрэг хүлээсэн төрийн байгууллага, бусад субъект нь иргэний ялгаварлан гадуурхагдахгүй байх, дарамтаас ангид байх эрхийг хангаж ажиллана.
• Хүний эрхийн хэрэгжилтийг хангах бодитой зохицуулалт бий болж, ОУ-ын өмнө хүлээсэн үүргийг биелүүлнэ.
• Монгол Улсын хүний эрхийн төлөв байдал, түүнд хамаарах үзүүлэлт, индекс сайжирч, Үндсэн хуульд заасан хүний эрх хангах нөхцөл бүрдэнэ.
• Ялгаварлан гадуурхалт, дарамттай тэмцэх, урьдчилан сэргийлэх үндэсний тогтолцоог бэхжүүлнэ.

УИХ-ын гишүүн О.Саранчулуун "Ялгаварлан гадуурхалт нуугдмал байдаг. Тэр болгон хүмүүс асуудлаа ил тод илэрхийлж чаддаггүй. Нөгөө талдаа гомдлыг нь хүлээн авч буруутай этгээдэд хариуцлага хүлээлгэсэн эсэх нь ч тодорхойгүй байдаг. Үүнтэй холбоотой ОУ-ын Хүний эрхийн байгууллагаас Монгол улсад удаа дараа зөвлөмж өгсөн байдаг.

Тодруулбал, танай хууль эрхзүйн асуудалд хүнийг ялгаварлан гадуурхахын эсрэг хууль, тогтоомж шийдэгдээгүй, дутуу байна гэж хэлдэг. Гэтэл Монголд бараг 50 гаруй хууль, баримт бичиг байдаг. Угтаа эдгээрт “хүнийг ялгаварлахгүй” гэж заасан байдаг ч эргээд тодорхой үйл явдал болоход хариуцлага хүлээлгэсэн маш цөөн гомдол бүртгэгдсэн байдаг. Өөрөөр хэлбэл, гэмт хэргийн шинжтэй биш л бол орхигдуулдаг.

Нөгөө талаар, ажлын орчинд ялгаварлан гадуурхалт түгээмэл тохиолддог. Дарамт нь дотроо сэтгэлзүйн, бэлгийн болон ил харагдах, харагдахгүй шинжтэй гэх мэт олон төрөлтэй. Ялгаварлан гадуурхалтад өртсөн хүн түүнийгээ илэрхийлж, гомдол гаргахад эргээд ажлаас нь халах тохиолдол ч бий.

Мөн хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэд ялгаварлан гадуурхалтад хамгийн их өртдөг. Жишээ нь, ажлын байрны цомхотголд хамгийн түрүүнд хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийг ажлаас нь халдаг, ажилд авахад нас, хүйс заадаг гэх мэт асуудлууд түгээмэл гардаг. Энэ нь олон улсад тодорхой зохицуулалттай байдаг тул хариуцлага тооцдог журамтай. Гэтэл манай улсад тунхгийн шинжтэй л байдаг. Хэрэгжүүлсэн тохиолдол маш цөөн. Иймд энэ асуудлыг нэг талд нь гаргаж шийдэхийн тулд энэхүү хуулийн төслийг боловсруулан анхны хэлэлцүүлгээ хийж байна. Тус хууль батлагдсанаар дээрэлхэлтийн эсрэг бодлоготой болохыг албан ёсоор шаардана гэсэн үг.

Түүнчлэн ажлын байран дахь бэлгийн дарамт, бэлгийн хүчирхийлэл, бэлгийн халдлага зэрэг нь тусдаа ойлголт юм. Гэтэл манай одоогийн хуульд ойлгомжгүй тоймоор дүрслэгдсэн байдаг.Тэгэхээр нэр томьёоны хувьд ч ялгаж, зааглаж өгөх хэрэгтэй гэсэн үг. Мөн худал мэдээллийг гүтгэх, гутаан доромжлохоос ялгах зэрэг хууль эрх зүйн санд нэлээн олон нэр томьёог энэхүү хуулийн хүрээнд оруулна" гэв.