Олныг сэртхийлгэм онц ноцтой гэмт хэргүүд ар, араасаа гарч, ард иргэдийг цочроогоод буй. "Энэхүү жигшүүрт хэргийн үнэн мөнийг олж тогтооход хууль шүүхийн байгууллага онцгой анхаарч, гэмт этгээдэд ял завшуулахгүй, гагцхүү хууль дээдлэх зарчмыг ягштал баримталж ажиллах ёстой" хэмээн улсын тэргүүн ч анхааруулсан.
Энэ төрлийн гэмт хэрэг үйлдэгчдэд оноох ял хөнгөдөж цаашлаад цаазын ялыг ч сэргээх хэрэгтэй байгаа талаар зарим гишүүд ам нээсэн. Харин зарим нь хүнлэг зарчмаар хариуцлага тооцох ёстойг хэллээ.
Зарим УИХ-ын гишүүн нийгэмд гарсан онц ноцтой хэргүүд болон зохих ялын талаарх үзэл бодлоо хэрхэн хуваалцсаныг хүргэе.
Олныг сэртхийлгэм онц ноцтой гэмт хэргүүд ар, араасаа гарч, ард иргэдийг цочроогоод буй. "Энэхүү жигшүүрт хэргийн үнэн мөнийг олж тогтооход хууль шүүхийн байгууллага онцгой анхаарч, гэмт этгээдэд ял завшуулахгүй, гагцхүү хууль дээдлэх зарчмыг ягштал баримталж ажиллах ёстой" хэмээн улсын тэргүүн ч анхааруулсан.
Энэ төрлийн гэмт хэрэг үйлдэгчдэд оноох ял хөнгөдөж цаашлаад цаазын ялыг ч сэргээх хэрэгтэй байгаа талаар зарим гишүүд ам нээсэн. Харин зарим нь хүнлэг зарчмаар хариуцлага тооцох ёстойг хэллээ.
Зарим УИХ-ын гишүүн нийгэмд гарсан онц ноцтой хэргүүд болон зохих ялын талаарх үзэл бодлоо хэрхэн хуваалцсаныг хүргэе.
УИХ-ын гишүүн Л.Мөнхбаясгалан: ОХИД, ЭМЭГТЭЙЧҮҮДИЙН ХҮЧИРХИЙЛЛИЙН ХЭРЭГТ ЦААЗЫН ЯЛ СЭРГЭЭХ ЁСТОЙ
Цаазаар авах ялын тухай: Өчигдөр нэг сайтад ярилцлага өгөхдөө “би цаазаар авах ялыг сэргээхийг дэмждэг” гэсэн утгатай үг хэлчихсэн юм. Тэгтэл сошиал орчинд хөөрхөн сэвээ болчхож. Тэнэг мангар мэдлэггүй амьтан АН -ын гишүүн байж хүн цаазлах харгис үйлдлийг дэмждэг гэж ирээд тэрүүхэндээ пуржигнаад авчээ. Байнга шахам нохой шуугиулж явдаг надад тоогоод байх юм биш л дээ. Гэхдээ Үндсэн хуулиа дээдлэн сахина гэж тангараг өргөсөн УИХ -ын гишүүний хувьд нэг юм хэлчихмээр санагдаад болдоггүй ээ.
Ямар ч алуурчин зандалчинг цаазаар авахгүй энэрэх сэтгэлтэй хүмүүс Үндсэн хуулиа уншиж хэрэгтэй. Уншаагүй бол одоо харчих. Үндсэн хуулийн 16 р зүйлийн 1 д “Амьд явах эрх” гэдэг дээр “Монгол Улсын Эрүүгийн хуульд заасан онц хүнд гэмт хэрэг үйлдсэний учир шүүхийн хүчин төгөлдөр тогтоолоор ялын дээд хэмжээ оногдуулснаас бусад тохиолдолд хүний амь нас бусниулахыг хатуу хориглоно” гэсэн байгаа.
Гэтэл Ерөнхийлөгч асан Ц.Элбэгдоржийн санаачилгаар 2012 оны Иргэний болон улс төрийн эрхийн олон улсын пактаар цаазаар авах ялыг халахад чиглэсэн нэмэлт 2 р протколд манай улс нэгдэн орсон байдаг. Үүнийхээ дагуу 2015 оны Эрүүгийн хуулийн шинэчилсэн найруулгаар цаазаар авах ялыг хассаныг 2017 оноос даган мөрдөж эхэлсэн үнэн. Гэтэл өнөөг хүртэл хүчин төгөлдөр мөрдөж байгаа Монгол улсын Үндсэн хуулинд цаазаар авах ял нь хэвээрээ байж байдаг. Тэр байтугай Үндсэн хуулийн 10 -р зүйлийн 4 -д “Монгол Улс Үндсэн хуульдаа харшилсан олон улсын гэрээ, бусад баримт бичгийг дагаж мөрдөхгүй” гэж заасан нь хүчин төгөлдөр байна.
Одоо тэгээд яах вэ. Элбэгдоржоо дагах уу… яаран сандран өөрчилсөн Эрүүгийн хуулиа дагах уу. Ийм маргаанд тавих эцсийн цэг бол Үндсэн хууль. Зүйл заалт бүрийг даяар олноо дагаж мөрдөхөө бид тунхагласан. Тэгэхээр би “Үндсэн хуулиа дээдлэн сахина” гэж тангараг өргөсөн УИХ -ын гишүүний хувьд хэлсэн үг, хийсэн үйлдэл, өргөсөн тангаргаасаа үл няцна.
Жич: АНУ, Япон, Сингапур улсууд цаазын ялыг хэрэглэсээр байна.
УИХ-ын гишүүн М.Нарантуяа-Нара: ОНЦ ХЭРЦГИЙ ГЭМТ ХЭРЭГТНҮҮДЭД ОНООХ ЯЛЫГ ЧАНГАТГАХ ХЭРЭГТЭЙ
Монголын эрдэнэт хүний амь насыг хамгаалж чадахгүй байна. 3,5 сая хүн амтай улсад онц хэрцгий гэмт хэрэг, тэр дундаа бүлэглэн үйлдсэн байж болзошгүй хэрэг гарлаа. Кинон дээрээс эсвэл олон улсын хэргүүдээс л хардаг байсан цуврал аллагын шинж чанартай аймшигт хэрэг ийм цөөн хүн амтай манай улсад гарна гэдэг нь маш том гамшиг. Мэдээж манайд нийгэм эдийн засаг, эрүүл мэндийн асуудлууд байгаа ч юун түрүүнд эрдэнэт хүний амь насыг хамгаалах нь чухал юм. Шүүх засаглалыг хэн хянах вэ гэдэг асуудал байна.
Хэдийгээр цаазын ялгүй улс болсноор Монгол Улс дэлхийд ардчиллаараа бэхэжсэн гэдгээ харуулж чадсан ч цөөн хүн амтай улсад ийм хэрцгий хэрэг үйлдсэн тохиолдолд өршөөх шаардлагагүй.
УИХ, ЗГ-аас шүүхийн бүрэлдэхүүн, шүүгч, прокурорыг томилж баталгаажуулдаг ч үйл ажиллагаанд нөлөөлөх, хяналт тавих эрх үүрэг байхгүй байна л даа. Гэхдээ шүүх засаглалыг хэрхэн зөв голдиролд нь оруулах, авлигаас хол, гэмт этгээд эсвэл хохирогчийн аль нь ч баян, ядуу байхаас үл хамааран аливаа хэргийг хохирогчийн талд шийддэг байдлыг хэрхэн бий болгох нь маш чухал. Хэрэв чуулган завсарлаагүй байсан бол би нэгэн уриалга гаргахыг хүсэж байлаа. Бидний хамгийн том зорилт бол монгол хүний амь нас. Гэмт хэрэг биш гэхэд, авто зам дээр маш олон хүн ослоор амиа алдсаар байна. Үүнээс урьдчилан сэргийлэхэд хүчин мөхөстөж байгаа юм байж гэхэд ядаж онц хэрцгий гэмт хэрэг үйлдсэн этгээдийг уучилж өршөөгөөд, татвар төлөгчдийн мөнгөөр насаар нь тэжээгээд шоронд байлгаад байх нь зөв үү гэдэг асуудлыг яримаар байгаа юм. Хэдийгээр цаазын ялгүй улс болсноор Монгол Улс дэлхийд ардчиллаараа бэхэжсэн гэдгээ харуулж чадсан ч цөөн хүн амтай улсад ийм хэрцгий хэрэг үйлдсэн тохиолдолд өршөөх шаардлагагүй. Өнгөрсөн хугацаанд ч мөн өчнөөн олон хэргүүд гарсан шүү дээ.
Эдгээр ноцтой гэмт хэрэгтнүүдэд оноосон ял өөрсдөд нь ч хүнд санагдахгүй.
Бага насны хүүхдийг хүчирхийлж хороосон, хулгайлж авч яваад хүчирхийлж хөнөөгөөд булчхаж байна. Харин цаазын ялгүй орон тул эдгээр гэмт хэрэгтнүүдэд өгсөн ял өөрсдөд нь ч хүнд санагдахгүй. Тэгэхээр яг энэ асуудлаар ажлын хэсэг байгуулах саналыг УИХ-аас даргад дэвшүүлье гэж бодож байна. Тодруулбал, ямар нөхцөлд цаазын ялыг сэргээх боломжтой ангиллыг судлах. Ялангуяа бага насны хүүхдэд бэлгийн хүчирхийлэл үйлдэж амийг нь хохироосон, хүнийг онц хэрцгийгээр яргалан хөнөөсөн гэх мэт нөхцөлд цаазын ялыг сэргээдэг байвал яасан бэ гэсэн саналтай байгаа. Эмэгтэй хүний хувьд төсөөлшгүй аймшиг хэрэг. 16 жил алган дээрээ бөмбөрүүлсэн цэцэг цэврүү шиг охин хүүхдээ хэрцгий хүний гарт алдах, хамгийн аюултай нь хүмүүсийн байгаа байдал, хандлагын асуудал анхаарал татаж байна. Гардаж хийсэн гэмт хэрэгтэнд ялын дээд хэмжээ цаазын ял оноох, хамтарсан этгээдүүдэд хорих ялын дээд хэмжээг өгөх хэрэгтэй гэж миний хувьд бодож байна. Эс бөгөөс дараа дараагийн гэмт хэрэгтнүүдийг сэдэлжүүлж байна. Нийгэм өөрөө ямар их ороо бусгаа болж байгаа билээ. Цаашид аюулгүй байлгахын тулд чанга хатуу арга хэмжээ авах ёстой. Өмнө нь цаазын ялыг халсанд баярладаг байсан. Хэлмэгдсэн тохиолдолд хэргийг буцааж болохгүй эрсдэлтэй. Гэхдээ одоо бидний нийгэмд ийм хэрэг гарсаар байх юм бол хуулиа чангатгах, ялын бодлогоо чангалахаас өөр аргагүй.
Мөн тэрбээр "Прокурор хэдийгээр нарийн ширийн нөхцөл байдлыг харгалзсан байх гэлтэй ч энд яав ч гэмгүй хохирогчид сууж байгаа бишийг биеийн хэлэмж нүдний харц зэргүүд бүрэн тодорхойлох мэт!
Үеийнхээ охиныг алж чемоданд чихчхээд ингээд хээв нэг цай ууж хөлөө ачиж сууж зургаа авхуулчихаад хохирогчийн дүрээр мултрахыг бүх нийтээрээ шударга шүүхээр нэхэмжлэх ёстой!
Яргачинд ялын дээд хэмжээ, хамтран оролцогсдод ч мөн хатуу шийтгэл ноогдуулж байж дараа дараагийн ийм жигшүүрт аллагаас сэргийлэх нэг хөшүүрэг болох учиртай юм!
Шүүх прокурор ингэж аливаа хэрэгт ялгамжтай хандаж яргачдын хамсаатныг хүртэл ялаас хэлтрүүлэх аваас иргэдийн хилэн улам том болохыг бодох хэрэгтэй!
Ийм л худал хуурмаг аливаа нэгэн авилгын хүчин зүйл ялсаар байгаад иргэдийн шүүх засаглалд итгэх итгэл алдарч байгаа юм!" гэжээ.
УИХ-ын гишүүн Х.Баасанжаргал: ЦААЗЫН ЯЛТАЙ БОЛЛОО ГЭЭД ГЭМТ ХЭРЭГ БУУРДАГГҮЙ
Монгол Улс НҮБ-ын “Иргэний болон улс төрийн эрхийн тухай олон улсын Пакт”-ын цаазаар авах ялыг халахад чиглэсэн Нэмэлт 2-р Протоколд нэгдсэн орсноор цаазаар авах ялыг эрүүгийн хуулиас хассан. Дотоодын хууль тогтоомжоос гадна ОУ-ын гэрээ, конвенцийн асуудал шүү.
"...Цаазын ялтай боллоо гээд гэмт хэрэг буурдаггүй нь нэгэнт судлагдаад тогтоогдчихсон. Хүн амь хороохыг Үндсэн хуулиар хориглосон. Хэрэв та цаазын ялтай байхыг шаардаж байгаа бол хүн алахыг хуулиар зөвшөөрүүлж байгаа гэсэн үг юм. Эцсийн дүндээ хуулиар ч бай, хууль бусаар ч бай хүний амийг жам бусаар таслахын үр дагавар нь адилхан. Тэр дундаа төр өөрөө хүн алах шийдвэр гаргах нь хүмүүнлэг нийгмийн үнэт зүйл огтоос бишээ. Энэ нь гэмт хэрэгтнийг хайрлаж, хамгаалаад байгаад бус, цаазын ялын цаана маш олон сөрөг үр дагавар байдагт гол утга нь оршдог.
Хууль, шүүхийн байгууллагадаа итгэдэггүй атлаа цаазаар ав гэж шаарддаг нь ямар логик вэ. Хүн хэлмэгдэх магадлалтай, хэлмэгдэж байсан ч түүх ч маш олон. 15 жилийн дараа цагаатгагдаж байсан түүх саяхан (2020 он). Тиймээс цаазын ялыг сэргээх нь хүсэх зүйл ер биш, ямар ч эерэг нөлөөгүй..."
УИХ-ын гишүүн Ч.Лодойсамбуу: ХУУЛЬ ТОГТООГЧИД "ХҮН АЛЪЯ АА" ГЭЭД ЯРИАД БАЙЖ БОЛОХГҮЙ
Цаазын ял гэдэг чинь хуулийн дагуу хөнөөе өө л гэсэн үг шүү дээ. Хууль тогтоогчид нь “Хүн алъя аа!” гээд хээв нэг яриад суудаг байж болохгүй.
1. Амь л бол амь. Хүний амийг хүсээгүй байхад нь хорооно гэдэг бол ял байна уу, гэмт хэрэг байна уу ялгаагүй аллага.
2. Цаазалсаар байгаад аллага, хүчирхийлэлгүй, гэмт хэрэггүй болчихсон улс дэлхийд байхгүй. Асар олон хүнээ хөнөөснийхөө дараа хожуу ухаарч цаазын ялаас татгалзсан орнууд л бий. Нэг нь Монгол.
3. Гэмт хэрэгтнүүдийг гэм хийснийх нь дараа хядах тухай биш гэмт хэрэг яавал багасах вэ гэдэг тухай бодож чаддаг байх нь төр барьж байгаа хүмүүсийн эхний шаардлага. Хүн бол сүргийн амьтан. Харах, сонсох, ер нь хүний мэдрэх бүх л зүйлс өрөөл бусдаасаа улбаатай. Бид өөрсдөө ч мэдэхгүйгээр бие биенийхээ мэдрэмж, сэтгэл санаа, оюун ухаан, бодож санахыг цаг тутамд зурж зуруулж байдаг. Мэдээллийн энэ зуунд хүмүүс ямар мэдээлэл солилцож, сүргээрээ юун тухай хэлэлцэж, тэндээс юу мэдэрч байна, нийгэм тийм л болно. Үзэн ядалт, уур бухимдал, жигшил зэвүүцэл дундаас үзэн ядалт, жигшил зэвүүцлээс л гарах үйлдлүүд гарна.
Саяхнаас бидний шүүн хэлэлцэж байгаа сэтгэл сэрдхийлгэм мэдээг харсан. Хүнээ алдаж үзсэн хүн бүр тэр гэр бүлийн зовлон шаналлыг мэдэрч эмгэнэж байгаа. Би ч бас тэр хүмүүсийг шударга шүүхээр орж ял зэмээ тултал хүртэж эдлээсэй гэж чин угаасаа хүсч, харж байна.
Өнөөдрийг хүртэл авсан мэдээлэлдээ үндэслээд дүгнэхэд цагдаа, прокурорын байгууллагуудад үнэхээр цогц арга хэмжээ авахгүй бол болохгүй болсон гэдэг бодол маань улам баталгаажиж байна. Хууль тогтоох байгууллагад ажиллаж байгаа хүний хувьд, хэдийгээр хохирогчдын өмнөөс зүрх сэмэрч байгаа ч нийгэм дүүрэн үзэн ядалтыг нэмж өрдөхийг хүссэнгүй. Давуулаад цаазын ял сэргээх тухай нэг биш хүн яриад байгаа болохоор бодлоо бичлээ. Харамсалтай, халширмаар энэ хэргийг увайгүй улс төрчид зориудаар ашиглаж байх вий гэж та нар маань бас хэрсүү ухаандаа тунгаагаарай. Нийгмийг айдас, үзэн ядалт, талцал хуваагдлаар дүүргэж төрийн эрх барьж байсан нөгөө хүмүүс одоо ч бас сандал суудлынхаа тулаанд орчихсон явааг харж байгаа биз ээ.
Төгсгөлд нь илүү үглэхэд, саяхан төрийн эрх барьж байгаад больсон тэр хүмүүсийн олон сар жилийн увайгүй хар пиар нийгмийн сэтгэлзүйг ингэж зэрлэгшүүлж хорлоход жинтэй хувь нэмэр оруулсан шүү! Тиймээс цаашид улс төрчид маань аливаа тулаанд орохдоо ядаж үр хойчоо хайрлаад нийгмээ жаахан мэдэрч бодолцож өрсөлдөөрэй л гэж уриалах байна. Өнөөдөр яаж ч хөлөө жийлцээд хэдүүлээ хэдэн үеэрээ эндээ хамт л амьдарна шүү дээ.
УИХ-ын гишүүн Х.Тэмүүжин: ГЭМТ ХЭРГИЙГ ДАГААД "ЦААЗ СЭРГЭЭЕ" ГЭДЭГ ПОПРОЛ БАЙЖ БОЛОХГҮЙ
- Монгол ардчилсан улс мөн л юм бол гэмт хэргийн тодорхой мэдээллийг нийтэд өгч байх ёстой. Харин гэмт хэргийн гэдэс дотрыг задалж ярьж болохгүй. Шийдэл байхгүй шуураад өнгөрвөл дахиад эрсдэл бий болно. Сэтгүүлчид ч, олон нийт ч гэмт хэргийн гэдэс дотрыг гаргаж ирэх биш энэ сургамжийн дараа юу хийж чадах вэ гэдэг шийдэл рүүгээ зоригтой алхаж байх ёстой. Нийгмээрээ гаслаад өнгөрч болохгүй.
Яагаад энэ төрлийн гэмт хэргийг удаан шалгадаг юм, яагаад удаашралтай явагдаж байгаа юм, хохирогч "хохирогч" чигээрээ үлддэг, хохирсон дээрээ сэтгэл санааны доромжлол амсдаг, гэрч хохирогчийг хамгаалдаггүй байдлыг ул сууриар нь харах ёстой.
Гэмт хэргийг дагаад "цаазын ялыг сэргээе" гэдэг попрол явж болохгүй. Харин яагаад гэрч хохирогчийг хамгаалдаг тогтолцоогоо устгачихсан юм, яагаад иргэний хохирлыг барагдуулах систем ажиллахгүй байгаа юм гэдгийг харах нь зүйтэй. Нийгэм аливаа асуудал дээр сургамж авдаг. Шийдэлгүйгээр сургамж овоороод байх юм бол энэ нийгэм сүүлдээ маш таагүй хямралын үүдэнд очно!
УИХ-ын гишүүн Л.Мөнхбаясгалан: ОХИД, ЭМЭГТЭЙЧҮҮДИЙН ХҮЧИРХИЙЛЛИЙН ХЭРЭГТ ЦААЗЫН ЯЛ СЭРГЭЭХ ЁСТОЙ
Цаазаар авах ялын тухай: Өчигдөр нэг сайтад ярилцлага өгөхдөө “би цаазаар авах ялыг сэргээхийг дэмждэг” гэсэн утгатай үг хэлчихсэн юм. Тэгтэл сошиал орчинд хөөрхөн сэвээ болчхож. Тэнэг мангар мэдлэггүй амьтан АН -ын гишүүн байж хүн цаазлах харгис үйлдлийг дэмждэг гэж ирээд тэрүүхэндээ пуржигнаад авчээ. Байнга шахам нохой шуугиулж явдаг надад тоогоод байх юм биш л дээ. Гэхдээ Үндсэн хуулиа дээдлэн сахина гэж тангараг өргөсөн УИХ -ын гишүүний хувьд нэг юм хэлчихмээр санагдаад болдоггүй ээ.
Ямар ч алуурчин зандалчинг цаазаар авахгүй энэрэх сэтгэлтэй хүмүүс Үндсэн хуулиа уншиж хэрэгтэй. Уншаагүй бол одоо харчих. Үндсэн хуулийн 16 р зүйлийн 1 д “Амьд явах эрх” гэдэг дээр “Монгол Улсын Эрүүгийн хуульд заасан онц хүнд гэмт хэрэг үйлдсэний учир шүүхийн хүчин төгөлдөр тогтоолоор ялын дээд хэмжээ оногдуулснаас бусад тохиолдолд хүний амь нас бусниулахыг хатуу хориглоно” гэсэн байгаа.
Гэтэл Ерөнхийлөгч асан Ц.Элбэгдоржийн санаачилгаар 2012 оны Иргэний болон улс төрийн эрхийн олон улсын пактаар цаазаар авах ялыг халахад чиглэсэн нэмэлт 2 р протколд манай улс нэгдэн орсон байдаг. Үүнийхээ дагуу 2015 оны Эрүүгийн хуулийн шинэчилсэн найруулгаар цаазаар авах ялыг хассаныг 2017 оноос даган мөрдөж эхэлсэн үнэн. Гэтэл өнөөг хүртэл хүчин төгөлдөр мөрдөж байгаа Монгол улсын Үндсэн хуулинд цаазаар авах ял нь хэвээрээ байж байдаг. Тэр байтугай Үндсэн хуулийн 10 -р зүйлийн 4 -д “Монгол Улс Үндсэн хуульдаа харшилсан олон улсын гэрээ, бусад баримт бичгийг дагаж мөрдөхгүй” гэж заасан нь хүчин төгөлдөр байна.
Одоо тэгээд яах вэ. Элбэгдоржоо дагах уу… яаран сандран өөрчилсөн Эрүүгийн хуулиа дагах уу. Ийм маргаанд тавих эцсийн цэг бол Үндсэн хууль. Зүйл заалт бүрийг даяар олноо дагаж мөрдөхөө бид тунхагласан. Тэгэхээр би “Үндсэн хуулиа дээдлэн сахина” гэж тангараг өргөсөн УИХ -ын гишүүний хувьд хэлсэн үг, хийсэн үйлдэл, өргөсөн тангаргаасаа үл няцна.
Жич: АНУ, Япон, Сингапур улсууд цаазын ялыг хэрэглэсээр байна.
УИХ-ын гишүүн М.Нарантуяа-Нара: ОНЦ ХЭРЦГИЙ ГЭМТ ХЭРЭГТНҮҮДЭД ОНООХ ЯЛЫГ ЧАНГАТГАХ ХЭРЭГТЭЙ
Монголын эрдэнэт хүний амь насыг хамгаалж чадахгүй байна. 3,5 сая хүн амтай улсад онц хэрцгий гэмт хэрэг, тэр дундаа бүлэглэн үйлдсэн байж болзошгүй хэрэг гарлаа. Кинон дээрээс эсвэл олон улсын хэргүүдээс л хардаг байсан цуврал аллагын шинж чанартай аймшигт хэрэг ийм цөөн хүн амтай манай улсад гарна гэдэг нь маш том гамшиг. Мэдээж манайд нийгэм эдийн засаг, эрүүл мэндийн асуудлууд байгаа ч юун түрүүнд эрдэнэт хүний амь насыг хамгаалах нь чухал юм. Шүүх засаглалыг хэн хянах вэ гэдэг асуудал байна.
Хэдийгээр цаазын ялгүй улс болсноор Монгол Улс дэлхийд ардчиллаараа бэхэжсэн гэдгээ харуулж чадсан ч цөөн хүн амтай улсад ийм хэрцгий хэрэг үйлдсэн тохиолдолд өршөөх шаардлагагүй.
УИХ, ЗГ-аас шүүхийн бүрэлдэхүүн, шүүгч, прокурорыг томилж баталгаажуулдаг ч үйл ажиллагаанд нөлөөлөх, хяналт тавих эрх үүрэг байхгүй байна л даа. Гэхдээ шүүх засаглалыг хэрхэн зөв голдиролд нь оруулах, авлигаас хол, гэмт этгээд эсвэл хохирогчийн аль нь ч баян, ядуу байхаас үл хамааран аливаа хэргийг хохирогчийн талд шийддэг байдлыг хэрхэн бий болгох нь маш чухал. Хэрэв чуулган завсарлаагүй байсан бол би нэгэн уриалга гаргахыг хүсэж байлаа. Бидний хамгийн том зорилт бол монгол хүний амь нас. Гэмт хэрэг биш гэхэд, авто зам дээр маш олон хүн ослоор амиа алдсаар байна. Үүнээс урьдчилан сэргийлэхэд хүчин мөхөстөж байгаа юм байж гэхэд ядаж онц хэрцгий гэмт хэрэг үйлдсэн этгээдийг уучилж өршөөгөөд, татвар төлөгчдийн мөнгөөр насаар нь тэжээгээд шоронд байлгаад байх нь зөв үү гэдэг асуудлыг яримаар байгаа юм. Хэдийгээр цаазын ялгүй улс болсноор Монгол Улс дэлхийд ардчиллаараа бэхэжсэн гэдгээ харуулж чадсан ч цөөн хүн амтай улсад ийм хэрцгий хэрэг үйлдсэн тохиолдолд өршөөх шаардлагагүй. Өнгөрсөн хугацаанд ч мөн өчнөөн олон хэргүүд гарсан шүү дээ.
Эдгээр ноцтой гэмт хэрэгтнүүдэд оноосон ял өөрсдөд нь ч хүнд санагдахгүй.
Бага насны хүүхдийг хүчирхийлж хороосон, хулгайлж авч яваад хүчирхийлж хөнөөгөөд булчхаж байна. Харин цаазын ялгүй орон тул эдгээр гэмт хэрэгтнүүдэд өгсөн ял өөрсдөд нь ч хүнд санагдахгүй. Тэгэхээр яг энэ асуудлаар ажлын хэсэг байгуулах саналыг УИХ-аас даргад дэвшүүлье гэж бодож байна. Тодруулбал, ямар нөхцөлд цаазын ялыг сэргээх боломжтой ангиллыг судлах. Ялангуяа бага насны хүүхдэд бэлгийн хүчирхийлэл үйлдэж амийг нь хохироосон, хүнийг онц хэрцгийгээр яргалан хөнөөсөн гэх мэт нөхцөлд цаазын ялыг сэргээдэг байвал яасан бэ гэсэн саналтай байгаа. Эмэгтэй хүний хувьд төсөөлшгүй аймшиг хэрэг. 16 жил алган дээрээ бөмбөрүүлсэн цэцэг цэврүү шиг охин хүүхдээ хэрцгий хүний гарт алдах, хамгийн аюултай нь хүмүүсийн байгаа байдал, хандлагын асуудал анхаарал татаж байна. Гардаж хийсэн гэмт хэрэгтэнд ялын дээд хэмжээ цаазын ял оноох, хамтарсан этгээдүүдэд хорих ялын дээд хэмжээг өгөх хэрэгтэй гэж миний хувьд бодож байна. Эс бөгөөс дараа дараагийн гэмт хэрэгтнүүдийг сэдэлжүүлж байна. Нийгэм өөрөө ямар их ороо бусгаа болж байгаа билээ. Цаашид аюулгүй байлгахын тулд чанга хатуу арга хэмжээ авах ёстой. Өмнө нь цаазын ялыг халсанд баярладаг байсан. Хэлмэгдсэн тохиолдолд хэргийг буцааж болохгүй эрсдэлтэй. Гэхдээ одоо бидний нийгэмд ийм хэрэг гарсаар байх юм бол хуулиа чангатгах, ялын бодлогоо чангалахаас өөр аргагүй.
Мөн тэрбээр "Прокурор хэдийгээр нарийн ширийн нөхцөл байдлыг харгалзсан байх гэлтэй ч энд яав ч гэмгүй хохирогчид сууж байгаа бишийг биеийн хэлэмж нүдний харц зэргүүд бүрэн тодорхойлох мэт!
Үеийнхээ охиныг алж чемоданд чихчхээд ингээд хээв нэг цай ууж хөлөө ачиж сууж зургаа авхуулчихаад хохирогчийн дүрээр мултрахыг бүх нийтээрээ шударга шүүхээр нэхэмжлэх ёстой!
Яргачинд ялын дээд хэмжээ, хамтран оролцогсдод ч мөн хатуу шийтгэл ноогдуулж байж дараа дараагийн ийм жигшүүрт аллагаас сэргийлэх нэг хөшүүрэг болох учиртай юм!
Шүүх прокурор ингэж аливаа хэрэгт ялгамжтай хандаж яргачдын хамсаатныг хүртэл ялаас хэлтрүүлэх аваас иргэдийн хилэн улам том болохыг бодох хэрэгтэй!
Ийм л худал хуурмаг аливаа нэгэн авилгын хүчин зүйл ялсаар байгаад иргэдийн шүүх засаглалд итгэх итгэл алдарч байгаа юм!" гэжээ.
УИХ-ын гишүүн Х.Баасанжаргал: ЦААЗЫН ЯЛТАЙ БОЛЛОО ГЭЭД ГЭМТ ХЭРЭГ БУУРДАГГҮЙ
Монгол Улс НҮБ-ын “Иргэний болон улс төрийн эрхийн тухай олон улсын Пакт”-ын цаазаар авах ялыг халахад чиглэсэн Нэмэлт 2-р Протоколд нэгдсэн орсноор цаазаар авах ялыг эрүүгийн хуулиас хассан. Дотоодын хууль тогтоомжоос гадна ОУ-ын гэрээ, конвенцийн асуудал шүү.
"...Цаазын ялтай боллоо гээд гэмт хэрэг буурдаггүй нь нэгэнт судлагдаад тогтоогдчихсон. Хүн амь хороохыг Үндсэн хуулиар хориглосон. Хэрэв та цаазын ялтай байхыг шаардаж байгаа бол хүн алахыг хуулиар зөвшөөрүүлж байгаа гэсэн үг юм. Эцсийн дүндээ хуулиар ч бай, хууль бусаар ч бай хүний амийг жам бусаар таслахын үр дагавар нь адилхан. Тэр дундаа төр өөрөө хүн алах шийдвэр гаргах нь хүмүүнлэг нийгмийн үнэт зүйл огтоос бишээ. Энэ нь гэмт хэрэгтнийг хайрлаж, хамгаалаад байгаад бус, цаазын ялын цаана маш олон сөрөг үр дагавар байдагт гол утга нь оршдог.
Хууль, шүүхийн байгууллагадаа итгэдэггүй атлаа цаазаар ав гэж шаарддаг нь ямар логик вэ. Хүн хэлмэгдэх магадлалтай, хэлмэгдэж байсан ч түүх ч маш олон. 15 жилийн дараа цагаатгагдаж байсан түүх саяхан (2020 он). Тиймээс цаазын ялыг сэргээх нь хүсэх зүйл ер биш, ямар ч эерэг нөлөөгүй..."
УИХ-ын гишүүн Ч.Лодойсамбуу: ХУУЛЬ ТОГТООГЧИД "ХҮН АЛЪЯ АА" ГЭЭД ЯРИАД БАЙЖ БОЛОХГҮЙ
Цаазын ял гэдэг чинь хуулийн дагуу хөнөөе өө л гэсэн үг шүү дээ. Хууль тогтоогчид нь “Хүн алъя аа!” гээд хээв нэг яриад суудаг байж болохгүй.
1. Амь л бол амь. Хүний амийг хүсээгүй байхад нь хорооно гэдэг бол ял байна уу, гэмт хэрэг байна уу ялгаагүй аллага.
2. Цаазалсаар байгаад аллага, хүчирхийлэлгүй, гэмт хэрэггүй болчихсон улс дэлхийд байхгүй. Асар олон хүнээ хөнөөснийхөө дараа хожуу ухаарч цаазын ялаас татгалзсан орнууд л бий. Нэг нь Монгол.
3. Гэмт хэрэгтнүүдийг гэм хийснийх нь дараа хядах тухай биш гэмт хэрэг яавал багасах вэ гэдэг тухай бодож чаддаг байх нь төр барьж байгаа хүмүүсийн эхний шаардлага. Хүн бол сүргийн амьтан. Харах, сонсох, ер нь хүний мэдрэх бүх л зүйлс өрөөл бусдаасаа улбаатай. Бид өөрсдөө ч мэдэхгүйгээр бие биенийхээ мэдрэмж, сэтгэл санаа, оюун ухаан, бодож санахыг цаг тутамд зурж зуруулж байдаг. Мэдээллийн энэ зуунд хүмүүс ямар мэдээлэл солилцож, сүргээрээ юун тухай хэлэлцэж, тэндээс юу мэдэрч байна, нийгэм тийм л болно. Үзэн ядалт, уур бухимдал, жигшил зэвүүцэл дундаас үзэн ядалт, жигшил зэвүүцлээс л гарах үйлдлүүд гарна.
Саяхнаас бидний шүүн хэлэлцэж байгаа сэтгэл сэрдхийлгэм мэдээг харсан. Хүнээ алдаж үзсэн хүн бүр тэр гэр бүлийн зовлон шаналлыг мэдэрч эмгэнэж байгаа. Би ч бас тэр хүмүүсийг шударга шүүхээр орж ял зэмээ тултал хүртэж эдлээсэй гэж чин угаасаа хүсч, харж байна.
Өнөөдрийг хүртэл авсан мэдээлэлдээ үндэслээд дүгнэхэд цагдаа, прокурорын байгууллагуудад үнэхээр цогц арга хэмжээ авахгүй бол болохгүй болсон гэдэг бодол маань улам баталгаажиж байна. Хууль тогтоох байгууллагад ажиллаж байгаа хүний хувьд, хэдийгээр хохирогчдын өмнөөс зүрх сэмэрч байгаа ч нийгэм дүүрэн үзэн ядалтыг нэмж өрдөхийг хүссэнгүй. Давуулаад цаазын ял сэргээх тухай нэг биш хүн яриад байгаа болохоор бодлоо бичлээ. Харамсалтай, халширмаар энэ хэргийг увайгүй улс төрчид зориудаар ашиглаж байх вий гэж та нар маань бас хэрсүү ухаандаа тунгаагаарай. Нийгмийг айдас, үзэн ядалт, талцал хуваагдлаар дүүргэж төрийн эрх барьж байсан нөгөө хүмүүс одоо ч бас сандал суудлынхаа тулаанд орчихсон явааг харж байгаа биз ээ.
Төгсгөлд нь илүү үглэхэд, саяхан төрийн эрх барьж байгаад больсон тэр хүмүүсийн олон сар жилийн увайгүй хар пиар нийгмийн сэтгэлзүйг ингэж зэрлэгшүүлж хорлоход жинтэй хувь нэмэр оруулсан шүү! Тиймээс цаашид улс төрчид маань аливаа тулаанд орохдоо ядаж үр хойчоо хайрлаад нийгмээ жаахан мэдэрч бодолцож өрсөлдөөрэй л гэж уриалах байна. Өнөөдөр яаж ч хөлөө жийлцээд хэдүүлээ хэдэн үеэрээ эндээ хамт л амьдарна шүү дээ.
УИХ-ын гишүүн Х.Тэмүүжин: ГЭМТ ХЭРГИЙГ ДАГААД "ЦААЗ СЭРГЭЭЕ" ГЭДЭГ ПОПРОЛ БАЙЖ БОЛОХГҮЙ
- Монгол ардчилсан улс мөн л юм бол гэмт хэргийн тодорхой мэдээллийг нийтэд өгч байх ёстой. Харин гэмт хэргийн гэдэс дотрыг задалж ярьж болохгүй. Шийдэл байхгүй шуураад өнгөрвөл дахиад эрсдэл бий болно. Сэтгүүлчид ч, олон нийт ч гэмт хэргийн гэдэс дотрыг гаргаж ирэх биш энэ сургамжийн дараа юу хийж чадах вэ гэдэг шийдэл рүүгээ зоригтой алхаж байх ёстой. Нийгмээрээ гаслаад өнгөрч болохгүй.
Яагаад энэ төрлийн гэмт хэргийг удаан шалгадаг юм, яагаад удаашралтай явагдаж байгаа юм, хохирогч "хохирогч" чигээрээ үлддэг, хохирсон дээрээ сэтгэл санааны доромжлол амсдаг, гэрч хохирогчийг хамгаалдаггүй байдлыг ул сууриар нь харах ёстой.
Гэмт хэргийг дагаад "цаазын ялыг сэргээе" гэдэг попрол явж болохгүй. Харин яагаад гэрч хохирогчийг хамгаалдаг тогтолцоогоо устгачихсан юм, яагаад иргэний хохирлыг барагдуулах систем ажиллахгүй байгаа юм гэдгийг харах нь зүйтэй. Нийгэм аливаа асуудал дээр сургамж авдаг. Шийдэлгүйгээр сургамж овоороод байх юм бол энэ нийгэм сүүлдээ маш таагүй хямралын үүдэнд очно!
Бидний тухай
Сурталчилгаа байршуулах
Редакцийн ёс зүй
Нууцлалын бодлого
Холбоо барих
Онцлох
Шинэ
Тренд
Буцах
43
