Хүний хувийн мэдээлэл хамгаалах асуудал нь хүний халдашгүй, чөлөөтэй байх эрх, хувийн нууц, нэр төр, аюулгүй байдалтай шууд холбоотой үндсэн эрхийн асуудал юм. Цахим шилжилт, хиймэл оюунд суурилсан үйлчилгээ, аппликэйшн, цахим бүртгэлийн хэрэглээ өргөжихийн хэрээр энэ төрлийн зөрчил гарч байна. 

Энэ талаар ХЭҮК-ын Хүний хувийн мэдээлэл хамгаалах асуудал хариуцсан гишүүн мэдээлэл өгч байна.

Хотула аппикэйшны тухайд ХҮЭК шалгах ажиллагаа эхлүүлсэн. Улаанбаатар хотын хөгжлийн Корпораци ХК, Дижитал Инфо Сек ХХК нь 2025 оны 11-р сарын 6-ны өдөр байгуулсан хатуу болон хийн түлшний хяналтын нэгдсэн систем хөгжүүлэх нэвтрүүлэхэд хамтран ажиллах гэрээний дагуу хөгжүүлсэн Хотула аппикэйшн нь МУ-ын иргэдийн халдашгүй чөлөөт байх, хувийн нууцаа хамгаалуулах эрх, хүний хувийн мэдээллийг хамгаалах тухай хуулийг зөрчсөн байж болзошгүй гэдэг асуудлыг Хүний эрхийн хуулийн дагуу шалгах ажиллагаа явуулсан. 

2026/01/23ны өдөр эрх бүхий албан тушаалтнаас тайлбар гаргуулахаар ХЭҮК-с хандсан. 2026/02/16ны өдөр ирүүлсэн тайлбар ХЭҮК-с тавьсан асуултын хариултад бүрэн дүүрэн хариу өгөхгүй байсан учраас сонсох ажиллагаа явуулах шийдвэрийг гаргасан. Ингээд 2026/02/28ны өдөр НЗДТГ-т холбогдох албан тушаалтныг ХЭҮК-т ирж тайлбар өгөхийг боломжийг олгосон. Гэвч эрх бүхий албан тушаалтнууд хүрэлцэн ирээгүй. Энэ талаар ХЭҮК-т албан бичгээр тайлбарлана гэсэн боловч албан бичгийг ирүүлээгүй. 

Тиймээс ХЭҮК өөрсдийн хийсэн технологийн туршилт, нийтэд ил мэдээлэл, нууцлалын бодлого, үйлчилгээний нөхцөл зэрэг өөрт байгаа мэдээллийн хүрээнд эдгээр дүгнэлтийг гаргалаа.

Хотула аппикэйшний хэрэглэгчдийг бүртгэх танин баталгаажуулах горим нь хүний хувийн мэдээллийг хамгаалах тухай зүйлийн 5-р зүйлийн мэдээлэл цуглуулах боловсруулах ашиглахад хүний эрх, эрх чөлөөг зөрчихгүй байх, хууль ёсны ашиг сонирхлыг хүндэтгэх, зөвхөн хуульд заасан үндэслэлээр, эсвэл мэдээллийн эзний зөвшөөрлийн дагуу боловсруулах ашиглах зэрэг зарчмуудыг хангахгүй байна. 

Хотула аппикэйшн нь төрийн болон хувийн хэвшлийн мэдээллийг нэг дор үзүүлэхийн тулд нэгдсэн танилт нэвтрэлтийн систем ХАМУГА айди, ДАН систем, хэрэглэгчийг нүүр царайгаар таних системүүдийг ямар үйлчилгээ авахаас шалтгаалаад заавал  хийх гурван түвшинд танин баталгаажуулж байна.
 
Энэ нь тус бүрдээ хүний эрх, хүний хувийн мэдээллийг хамгаалах шаардлагад нийцэх ёстой. 

1.Энэ шийдвэрийг гаргахад хуульд нийцсэн эрхзүйн үндэслэл байх ёстой. ХҮЭК-т ирүүлээгүй учраас Эрхзүйн үндэслэл байхгүй байна гэж дүгнэсэн. 

Түүнчлэн Хотула аппикэйшнаас үйлчилгээ авахын тулд Хэрэглэгчийн ажилладаг хэрэглэгчийн байгууллага, албан тушаал, сарын орлого, орлогын эх үүсвэр зэрэг мэдээллийг шаардаж байгаа нь уг апп-ийн үндсэн зорилгоос хэтэрсэн, өргөн хүрээтэй хувийн мэдээллийг цуглуулж байж болзошгүй байна.

Эдгээр дүгнэлтүүд дээр үндэслээд Хотула апп-ийн ашиглах үйл ажиллагаа нь хүний халдашгүй чөлөөтэй байх, хувийн мэдээллээ хамгаалуулах эрхийг зөрчсөн байх тул эдгээрийг таслан зогсоож арилгаж эрсдэлээс бүрэн сэргийлсэн болохыг нотлох хүртэл Хотула апп-г зогсоох, уг апп-р авч буй төрийн үйлчилгээг хүлээн авах бусад боломжийг бүрдүүлж хэрэгжүүлэхийг НЗД бөгөөд Улаанбаатар хотын захирагчаас шаардаж, шаардлагыг хэрэгжүүлэх 30 хоногийн хугацаа өгсөн.

АН-аас намын гишүүдийн бүртгэлийн цахим системийн талаар
АН-с намын гишүүдийн шинэчилсэн бүртгэлийг бий болгох зорилгоор хөгжүүлсэн www.an.mn цахим хуудаст Монгол Улсын иргэний регистрийн дугаарыг оруулахад гэрийн хаяг, тус намын гишүүн эсэх зэрэг хувийн мэдээлэл автоматаар гарч ирж байгаа тухай мэдээлэл 2026/02/25нд, АН-ын гишүүдийн мэдээллийн санд авагдсан МУ-ын 1 сая орчим иргэдийн мэдээлэл 650 ам.доллараар худалдах зар хууль бус цахим худалдааны хуудаст тавигдсан тухай мэдээлэл олон нийтийн сүлжээнд нийтлэгдсэн.

Анхан шатны туршилтаар иргэдийн халдашгүй чөлөөт байх, хувийн нууц, хувийн мэдээллээ хамгаалуулах эрх зөрчигдсөн байж болзошгүй нөхцөл байдал тогтоогдсон учраас шалгах ажиллагаа явуулсан.

Үүнийг Кибер халдлага зөрчилтэй тэмцэх нийтийн төвийн шинжээч мэргэжилтнийг шинжээчээр оролцуулж ажлын хэсэг байгуулж ажилласан.

2026,02,25ны байдлаар Ан.мн бүртгэлийн хэсэгт регистрийн дугаарыг оруулахад оршин суугаа газрын хаяг, намын гишүүнчлэлийн мэдээлэл автоматаар гарах тохиргоотой байсан ба эдгээр мэдээллийг цахим хуудасны өгөгдлийн сангийн citizens гэх хүснэгтээс татаж байжээ. Өгөгдлийн сангийн энэ хүснэгтэд айди, регистрийн дугаар, овог нэр, хүйс, төрсөн огноо зэрэг хувийн мэдээллийг агуулсан нийт 2,1 сая бичлэг хадгалагдаж байсан. Цахим орчинд мэдээлэл нийтлэгдсэний дараа 2,25ны өдрийн орой citizens гэх хүснэгтийг өгөгдлийн сангаас устгаж эх кодод өөрчлөлт оруулсан байна. Өөрчлөлтөөр цахим систем зөвхөн АН-ын гишүүдийн мэдээллийг агуулсан өгөгдлийн мэдээлэл татах, уг санд бүртгэгдээгүй иргэдийн мэдээлэл ил гарахгүй байх тохиргоог хийсэн байна. АН-ын гишүүдийг бүртгэх цахим систем нь улсын бүртгэлийн мэдээллийн сан зэрэг гадны эх сурвалжаас биш дотоод өгөгдлийн сангаас мэдээлэл татаж ашиглаж байгаа нь кодын шинжилгээгээр тогтоогдсон.

Мэдээллийн сан УИХ-ын ээлжит сонгуулийн хүрээнд улстөрийн намуудад олгодог сонгогчийн нэрсийн жагсаалтад үндэслэн бүрдүүлсэн байна. Хуулиар мэдээллийн эзнээс анх зөвшөөрөл авснаас өөр зорилгоор хувийн мэдээлэл цуглуулах боловсруулахыг хориглосон. 

Энэ нь хувийн мэдээллийг хамгаалах тухай хууль болон сонгуулийн үйл ажиллагааны талаарх МУ-ын хууль тогтоомжид нийцэхгүй.

Монгол Улсын 1 сая орчим иргэний мэдээллийг 650 орчим ам.доллараар худалдах агуулга бүхий зарын талаар

Хууль бус худалдааны цахим хуудаст Василик гэх этгээдээс Демократик парти монголиа эн.мн датабааз гэсэн гарчигтай 1 сая орчим иргэний мэдээллийг 650 орчим ам.доллараар худалдах агуулга бүхий зарыг МУ-ын 12 иргэний нэр, гэрийн хаяг, утасны дугаарын хамт 2026,2,16ны өдөр нийтэлсэн байх бөгөөд энэ зар мэдээлэл өнөөдрийг хүртэл идэвхтэй хэвээр байна.

АН-ын an.mn цахим хуудасны мэдээллийн аюулгүй байдалтай холбоотой МУ-ын иргэний хувийн мэдээлэл алдагдсан гэж эцэслэн тогтоох баримт шалгалтаар авагдаагүй. Энэ мэдээллийг эцэслэн тогтоох, зар мэдээллийг устгуулах арга хэмжээг ЦЕГ-ын Кибер гэмт хэрэгтэй тэмцэх газартай хамтран хэрэгжүүлэх шаардлагатай.

“Таван богд Нура” ХХК-ийн эрт илрүүлэх эмнэлгийн үйлчилгээний системийн талаар

“Таван богд Нура” ХХК-иас иргэдэд үйлчилж буй эрт илрүүлэх эмнэлгийн үйлчилгээний систем нь хүний эрүүл мэндийн мэдээллийг байнга цуглуулж боловсруулах үйлдэл бүхий хиймэл оюун ухаанд суурилсан технологи байна. Хүний эрүүл мэндийн мэдээлэл, тэр дотроо хүний биометрик болон генетик мэдээлэл нь өөрчлөгддөггүй, дахин давтагддаггүй шинжтэй тул мэдээлэл алдагдаж хууль бусаар ашигласан тохиолдолд хүний эрхийн ноцтой эрсдэл учрах боломжтой. Ийм учраас Таван богд Нура компаниас хэрэглэгчдэд үйлчилж буй эрт илрүүлэх системийг заавал шаардлага хангасан эмнэлгийн мэргэжилтний бодит хяналтад ашиглах мэдээллийн аюулгүй байдал, боловсруулалтын ил тод байдлыг хангаж ажиллах шаардлагатай технологи байна.