Хэнтий аймгийн Дэлгэрхаан сумаас олдсон Язгууртны торгон дээлийн эх загвараас сэдэвлэн "Батзүү” ХХК-ийн 50-иад уран бүтээлч гурван сарын хугацаанд түүх, соёлын үнэт өвд хамаарахуйц хаан хээтэй язгууртны торгон дээлийг бүтээн урлажээ. 

Монгол урчуудын уламжлалт гар урлалын өв соёлыг шингээн, үндэсний хээ угалз, зээгт наамал, гар оёдлын нарийн технологиор даавуу, торго, савхи, алтан утас, олсоор шаглан урласан, монголчуудын сэтгэлгээ, зохион бүтээх ур чадвар, соёлын онцлогийг илэрхийлсэн түүх, соёлын үнэт өв болон хадгалагдах Чингис хаан Үндэсний музейн үзэсгэлэнгийн танхимд гуравдугаар сарын 1-нийг хүртэл дэлгэгдэж буй.

- Тус дээл нь Монголын өв соёлын сүр жавхланг дэлхийд таниулах бэлгэдэл бүхий, дэлхийн хамгийн том дээл юм.  Энэхүү XIII зууны язгууртан эрэгтэй хүний дээлийн эх загвар нь Чингис хаан Үндэсний музейд хадгалагддаг. 

Монголын үндэсний хувцасны бэлгэдэл, түүхэн агуулгыг цогцоор илэрхийлсэн соёлын үнэт өвд хамаарахуйц хэмээн үзэж, дотоод, гадаадын иргэдэд сурталчлан таниулах зорилгоор 14 метр өндөр, 18 метр өргөнтэй, хаан хээтэй язгуурны торгон дээлд Монгол урчуудын уламжлалт гар урлалын өв соёлыг шингээн, үндэсний хээ угалз, зээгт наамал, гар оёдлыг нарийн технологиор шаглан урласан.

Энэ нь Монголчуудын сэтгэлгээ, зохион бүтээх ур чадвар болоод соёлын онцлогийг илэрхийлсэн түүх, соёлын үнэт өв болсонд баяртай байна.

ИХ МОНГОЛ УЛСЫН ҮЕИЙН ЯЗГУУРТНЫ ДЭЭЛ

- Дээл нь Төв Азид Монгол үндэстэн бүрэлдэж эхэлсэн үеэс өнөөг хүртэл түүхийн бүхий л цаг үед Монголчуудын гол хувцас байсаар иржээ. 2000 гаруй жилийн тэртээ нүүдэлчдийн анхны төрт улс Хүннүгийн үеэс ташуу энгэртэй дээлийн хэв маяг хэлбэржин тогтож, Их Монгол улсын үед эдийн болон хийц загварын хувьд хөгжлийн шинэ үе дахин бий болсон.

Их Монгол Улсын үеийн дээлийн дүрслэлийг XIII-XIV зуунд холбогдох хүн чулуун хөшөө, Монгол хаадын хөрөг, XIV-XVI зуунд зурсан монголчуудын номын чимэглэл зургууд, археологийн малтлагаар илэрсэн олдворуудаас харьцуулан тодруулдаг.

Монголын хаад, язгууртнууд урт ханцуй, ташуу энгэр, урт хормойтой дээл өмсөх бөгөөд дээлийн энгэр, хормойг лууны дүрс болон олон төрлийн хээ угалзаар чимэглэн гоёдог байв. Хаад язгууртны дээлийн чимэглэл, загвар хийц нь язгууртны төрх байдал, нүүдэлчдийн уламжлал, эзэнт улсын онцлогийг тод дүрсэлсэн байдаг.

Энэ үеийн Монгол хатад, эмэгтэйчүүдийн дээлийн үндсэн хэлбэр нь ташуу энгэр, өргөн ханцуй, урт хормойтой байв. Дорноговь аймгийн Даланжаргалан сумын Нартын хадны оршуулгаас олдсон XIII-р зууны үеийн Монгол язгууртан эмэгтэйн дээлүүд нь үнэт магнаг торгоор урлаж хийсэн ёслол тайлгын дээл, хувцасны дотуур өмсөх энгийн дээл, өвлийн цагт өмсөх нэхий дээл гэсэн тухайн цаг үеийн Монгол эмэгтэйн дээлийн зориулалтыг илэрхийлэх чухал дурсгал болно.

Эдгээр дээлийн эсгүүр, түүнд орсон гоёл чимэглэл нь харилцан адилгүй боловч өмсөж эдлэхэд биед эвтэйхэн, сул чөлөөтэй, эрхэмсэг байдлыг агуулдгаараа онцлогтой юм.