ШУА-ийн Түүх угсаатны зүйн хүрээлэнгээс 1954 оноос 1980-аад оны сүүлч үеийн “БНМАУ-ын нийгэм, эдийн засгийн ололт: Туршлага, сургамж” сэдэвт суурь судалгааны төслийг гурван жилийн хугацаанд хэрэгжүүлжээ. Өчигдөр тус судалгааны ажлын үр дүнг нэгтгэн гаргасан номын нээлт болов. Мөн тус сэдвийн хүрээнд зургаан ном, бүтээлийг туурвисан байна.

Өнгөрсөн үеийн түүхийг зөв ойлгох нийгмийн хэрэгцээ, нөгөө талаар манай улсын түүх судлалын өнөөгийн түвшинд тулгамдсан асуудал болон цаашдын чиг хандлагыг тодруулах шаардлагын хүрээнд 2019-2021 онд суурь судалгааны төслийг хэрэгжүүлсэн. 

Төслийн хүрээнд Монголын ойрх үеийн түүхийн судалгааны:

• Түүхэн сургамж хийгээд ач холбогдол бүхий сэдвийг боловсруулах
• Өнөөгийн түүх бичлэгт орхигдсон, гүнзгий хөндөгдөөгүй үйл явдал, маргаантай асуудлыг нэхэн судлах
• Монголын орчин үеийн түүхийг үнэн зөвөөр ойлгуулах зорилгыг агуулсан аж.

Түүхийн шинжлэх ухааны профессор Б.Пунсалдулам “Социализм эсвэл капитализм гэдгээс үл шалтгаалж монголчууд бүтээн байгуулалтыг хийж чадсан гэдгийг онцлохыг зорьлоо. Өнгөрсөн зууны Монголын түүх үнэхээр социализмын 70 жил байсан эсэхийг тодруулах шаардлага тулгарсан. Сүүлийн үед энэ цагийн түүхийг хэт хар бараанаар нийгэмд түгээх боллоо. 

Бидний ээж, аав юуны төлөө сэтгэл, зүрхээ зориулж ажиллаж ирсэн тухай үнэн зөв түүхийг судалгааны түвшинд гаргасан. 1954 онд хуралдсан МАХН-ын XII Их хуралд “БНМАУ-д социализмыг дэлгэрэнгүй байгуулъя” гэсэн хэсэг дурдагддаг. Үүнээс өмнө социализм гэдэг нэр томъёог огт ашиглаж байгаагүй. Тиймээс 1954-1990 оны үеийг л социализм гэж ярих хэрэгтэй. Энэ 30 орчим жилийн хугацаанд аж үйлдвэр, хөдөө аж ахуй хөгжиж, орчин үеийн боловсрол, шинжлэх ухаантай хөл нийлүүлэн алхах боломж олдсон юм” гэв.

Академич Ц.Батбаяр “1954-1990 оны хооронд манай улсад аж үйлдвэржилт үнэхээр сайн хэрэгжсэн. Хот, суурин, аж үйлдвэрийн салбарууд шинээр үүсэж, цаашлаад ажилчин анги гэсэн нийгмийн давхарга хүртэл бий болсон.

Тиймдээ ч орчин үеийн Монгол улсын үндэс суурь нь энэ хугацаанд тавигдсан гэж бардам хэлж болно” гэж онцоллоо.

“БНМАУ-ын нийгэм, эдийн засгийн ололт: Туршлага, сургамж” номд “Бүтээн байгуулалт”-ын мөн чанар, гадаад, дотоод үйл явц, тавьсан зорилт, хэрэгжүүлсэн арга зам, үр дүн зэргийг шалгуур үзүүлэлт болгож:

• “Социалист” бүтээн байгуулалтын өмчийн харилцааны суурийг бэхжүүлж, тогтоосон үе (1954-1960 он)
• Бүтээн байгуулалтын өрнөл үе (1961-1989 он) гэсэн үед хуваасан байна.