Орон нутгийн их, дээд сургуульд суралцаж буй оюутнуудад сургалтын төлбөрийн 50 хувийн хөнгөлөлт үзүүлж байсныг 2024 оны 102 дугаар тогтоолоор “амьжиргааны түвшин нь тухайн үеийн ядуурлын шугамаас доогуур өрхийн гишүүн байх” гэсэн халамжийн шалгууртай болгосон нь Монгол Улсын урт, дунд хугацааны бодлогын баримт бичгүүд, Боловсролын тухай болон Дээд боловсролын тухай хуулийн зорилго, зарчим, зохицуулалттай зөрчилдөж байна гэж УИХ-ын гишүүн Д.Үүрийнтуяа шүүмжиллээ. Тэрбээр энэ талаар салбарын сайдад асуулга тавьж, төрийн бодлогын эсрэг шийдвэр гаргаж, ардын хүүхдүүдийг алагчилж байна хэмээсэн юм. 

УИХ-ын гишүүн Д.Үүрийнтуяа:
- Би П.Наранбаяр сайдад 2025 оны 5 дугаар сарын 6-ны өдөр асуулга бүхий хоёр асуулт тавьсан. Монгол Улсын Засгийн газар бүсчилсэн хөгжлийн бодлогыг баримтлахаар орон нутагт инженерчлэлийн боловсролыг дэмжих, цаашдаа олон мега төсөл хэрэгжүүлэхэд боловсон хүчнийг хангах зорилгоор орон нутагт 3 технологийн сургууль барих шийдвэр гаргасан. Тодруулбал, Дарханд, Өмнөговь болон Эрдэнэтэд.

Яг энэ тогтоолын дараагийн заалтаар орон нутагт сурах оюутны төлбөрийн 50 хувийг хөнгөлөх шийдвэр гаргасан. Мэргэжлийн инженерийг хөгжүүлэх, орон нутагт суралцахыг дэмжсэн шийдвэр. 2021-2023 онуудад тогтоол хэрэгжсэн, 2024 оноос хэрэгжүүлээгүй, харин ч Боловсролын зээлийн сантай "хольж хутгасан". Улмаар БЗС-гийн журмаар тайлбарлахдаа "амьжиргааны түвшинтэй уялуулж олгох боломжгүй" гэж гэнэтийн шийд гаргасан. Ямар ч урьдчилсан мэдэгдэлгүй, төсөв нь батлагдсан тухайн жилд шүү.

Ийм асуудал үүслээ, хүчин төгөлдөр хоёр тогтоол хоорондоо зөрчилдөж байгааг хэлсээр байхад 2025 онд гаргасан шийдвэрээр 2021 оны шийдвэрийг хүчингүй болгосон. Таны хариултаас шалтгаалж би энэхүү асуудлыг УИХ-ын чуулганд оруулах эсэхэд санал хураах эрхтэй болно. Тиймээс та энэ 321-р тогтоолыг хүчингүй болгосон заалтаа хуулийн хүрээнд сэргээх үү гэдэгт тодорхой хариулна уу.

Боловсролын сайд П.Наранбаяр:

2021 оны тогтоол бол төвлөрлийг сааруулах, орон нутагт их дээд сургуулийн үйл ажиллагааг дэмжихэд сайнаар нөлөөлсөн гэж боддог. 2023 оны 7 дугаар сард хүчин төгөлдөр болсон Дээд боловсролын тухай хуулийн 4.7 дээр Сургалтын төлбөрийн хөнгөлөлт гэж дээд боловсролын байгууллагын суралцагчийн амжилт болон төлбөрийн чадамжийг харгалзан, төлбөрөөс тодорхой хэмжээгээр чөлөөлнө гэж заасан. Энэ хуулийн заалтаас хойш гарсан журмууд нь амьжиргааны түвшнийг харгалзах шаардлагатай болсон юм билээ.

Мэдээж сурлагын амжилт 2,8 голч байвал 50 хувийн хөнгөлөлтөө эдлэх боломжтой. Мөн орон нутгийн сургуульд суралцах оюутан БЗС-гаас хүүгүй зээл авах боломжтой. Орон нутагт үйл ажиллагаа явуулж байгаа сургуулиудад 50 хувийн хөнгөлөлттэй сурч байгаа Дарханд 225, Орхонд 61 гэх мэт 1853 хүүхэд 3,2 тэрбум төгрөгийн хөнгөлөлтөөр сурч байна. Их дээд сургуулиудаа дэмжих хүсэл их байна. Гагцхүү дээрх заалттай холбоотой буюу амьжиргааны түвшинг заагаад байгаа юм аа. УИХ-ын гишүүний хувиар та бүрэн эрхийнхээ хүрээнд уг асуудлыг хөндөөд явахад бид бүхий л бололцоогоороо хамтран ажиллахад бэлэн байна.

Боловсролын судалгааны үндэсний хүрээлэнгийн захирал н.Оюунаа:
- ЗГ-ын 2021 оны 321-р тогтоолоор тухайн үеийн Боловсролын сайд Л.Энх-Амгаланд тодорхой үүрэг өгөгдсөн. Тэр нь орон нутаг дахь их дээд сургуульд суралцах оюутнуудад 50 хувь хөнгөлөлт үзүүлэх, зээл олгох асуудлыг холбогдох журамд, төсөвт тусгасан. Үүнтэй холбогдуулж Боловсролын зээлийн сангийн журамд нь тусгаж өгсөн.

УИХ-ын гишүүн Д.Үүрийнтуяа:
- Өнөөдрийн асуулгаар би Монгол төрийн санах ой, төрийн үйл ажиллагааны залгамж чанар, хурд, төрийн байгууллагуудын уялдаа холбооны асуудлыг хөндөж байгаа юм. Яагаад 2021 онд гарсан тогтоолыг 2024 онд гарсан журамд хамаатуулаад байгаа юм бэ. Тэгвэл яагаад өмнө нь хоёр жил журамгүй хэр нь зардал гаргасан юм бэ. Та бүхэн 321-р тогтоолыг үндэслээд 2 жил олгочихсон зардлын асуудлыг одоо хөндөн тавьж байна.

Яагаад та бүгдийн уялдаа холбоогүй бодлогоос болж ард иргэд, хүүхэд хохирох ёстой юм бэ?

Олон хүүхэд, ар гэр, эцэг эх яг энэ тогтоолд уялдуулж амьдрал ахуй, зардал мөнгөө төлөвлөсөн. Хөдөө орон нутгийн сургуулиудад зорьж элссэн. Харамсалтай нь 2-р курсээсээ эхлээд Монголын бодлого шийдвэргүй, уялдаа холбоогүй төрийн бодлогод, Боловсролын яаманд хулхидуулсан. Нөгөө талдаа та бид хуулийг тайлбарлахгүй. П.Наранбаяр миний асуулгад нэг хуудас хариу ирүүлсэн. Төлбөрийн чадамжийг БЗС-ын журамд ядуурлын шугамаас доогуур орлоготой өрхийн суралцагч гэдгээр хязгаарласан. Төлбөрийн чадамж гэж хэн тодорхойлсон бэ, хэн ч тодорхойлоогүй. Ядуурлын шугамаас доогуур орлоготой өрх гэдгийг нийгмийн халамжид хамруулахад хэрэглэдэг болохоос биш боловсролын хүртээмжийн шалгуур болгож хэрэглэхгүй. Тийм эрх та бүхэнд байхгүй. Хуулийг ингэж тайлбарлах эрх та бүхэнд байхгүй. Дээд боловсролын тухай хуулийн 4.1 заалтын зохицуулалтыг тодорхой бүлэг, ард иргэдийн эрх ашгийг зөрчсөн шийдвэр гаргасан.

Хоёрдугаарт, боловсролын үйл ажиллагаа тэгш, хүртээмжтэй, иргэнд ойрхон байх ёстой. Та бүхний шийдвэр энэхүү төрийн бодлоготой зөрчилдсөн. Гуравдугаарт, Алсын хараа 2050, МУ-ын ЗГ-ын мөрийн хөтөлбөрт тусгасны дагуу иргэн бүрд хүртээмжтэй боловсролыг олгох, орон нутагт их дээд сургуулиудын үүрэг оролцоог нэмэгдүүлэх, дагуул хот, шинэ суурьшлын бүс, бүтээн байгуулалтыг эрчимжүүлж төвлөрлийг сааруулах үүрэгтэй. Та бүхэн харалган байдлаар хүчингүй болгосон. Энэ бүх бодлогын зорилтуудынхаа эсрэг шийдвэр гаргасан. Яагаад Монгол төрийн бодлого хоёрхон жилийн настай, сайд солигдох төдий санамжтай байх ёстой юм бэ. Яагаад та бүгдийн уялдаа холбоогүй бодлогоос болж ард иргэд, хүүхэд хохирох ёстой юм бэ? Мөн та бүгдийн гаргасан шийдвэр дээд боловсролын тухай хуультай эс нийцэж байна. Ялгаварлан гадуурхсан Үндсэн хуулийн зөрчилтэй. Уг асуудлыг би УИХ-ын чуулганаар хэлэлцүүлэхэд санал авмаар байна.

Ийнхүү байнгын хорооны гишүүдийн саналыг хураахад УИХ-ын хурлаар уг асуудлыг хэлэлцэхийг гишүүдийн 38 хувь дэмжиж, 61 хувь нь татгалзлаа.