УИХ-ын Аюулгүй байдал, гадаад бодлогын байнгын хорооноос “Хурдацтай өөрчлөгдөн буй дэлхий ертөнц дэх Монгол Улсын гадаад бодлого” онол-практикийн хурал зөвлөгөөн боллоо.

ҮАБЗ, Стратеги судалгааны хүрээлэнгийн гишүүн, ХИС-ийн докторант Г.Базарваань "Гадаад бодлогын төлөв, гуравдагч хөршийн бодлогын үед улсын аюулгүй байдлыг хангах нь" сэдвээр илтгэл хэлэлцүүллээ.

Нэг үгээр шувууны хос жишүүртэй жишвэл аль нэг жигүүр нь давамгайлбал тэнцвэр алдагдана. Тэгэхээр энэ хоёр зүйлд тэнцвэрийг барих гарцаагүй шаардлага тулгараад байна.

Тэрбээр "Олон улсын харилцаанд хэрхэн оролцох вэ гэдэг нь өөрөө гадаад бодлого бөгөөд энэ нь цогц нэгдмэл ойлголт бүхий нэгдсэн тактик стратегитай байх ёстой. Гол цөм ойлголт нь үндэсний язгуур эрх ашиг бөгөөд үндэсний аюулгүй байдлыг хангах үндсэн элемент билээ.

Монгол улсын тусгаар тогтнол бүрэн эрхт байдлыг хангах үндсэн арга нь улс төр, дипломатын үйл ажиллагаа байна.

Үндэсний язгуур эрх ашгийг хамгаалах, сахин бататгахад гадаад бодлогын хэрэгсэл болон тактикийг оновчтой ашиглах явдал үндэсний аюулгүй байдлыг хангах арга хэрэгсэл мөн.

Гадаад бодлогыг боловсруулах 5 алхам:

• Асуудлыг тодорхойлох
• Томьёолон боловсруулах
• Үндсэн зарчим, чиглэлийг тогтох
• Хэрэгжүүлэх
• Үнэлгээ хийх

Гадаад бодлогын хэрэгслийг шууд болон шууд бус хэмээн ангилдаг ба шууд бусд нь олон улсын хамтын ажиллагааны нийгэмлэгт эзлэх тухайн улсын байр суурь чухал.

Шууд бус хэрэгсэлд:

• Тухайн улсын ОУ-ын статус, жин нөлөө
• ОУ-ын байгууллага дахь гишүүнчлэл
• Эвсэл, холбоотны харилцаа
• Улс төр, ЭЗ, цэргийн хүчний чадавх багтдаг

Шууд бус хэрэгслийг тухайн улсад шууд ашиглаж болохуйц гадаад бодлогын хэрэгсэл гэж үзэх боломжгүй. Манай гадаад бодлогын гол хэрэгсэл нь "ардчилал" юм.

Шууд хэрэгслийг албадах болон ухуулах хэрэгсэл гэж хувааж болно. Ухуулах хэрэгсэл:

• Дипломат ажиллагаа
• Яриа хэлэлцээр
• ОУ-ын эрх зүйг сахиулах
• Хамтын ажиллагаа
• Гуравдагч этгээдээр уламжлах, зуучлалын замаар шийдвэрлүүлэх зэрэг арга хэрэгсэл байдаг бөгөөд энэ үүднээс нь авч үзвэл манайд гуравдагч хөршийн бодлого илүүтэй ухуулах хэрэгсэл зонхилдог.

Монгол Улсын тухайд манай суурь динамик /Орос, Хятад/-ын ашиг сонирхлын тэнцвэрийг хадгалах нь нэн чухал. Аюулгүй байдлыг хангах стратегийн салшгүй элемент бол энх тайвныг цогцлоох хүчин чармайлт байдаг. Бид бодлогын хэрэгслээ томьёолсноос болж хоёр хөрштэйгөө найрсаг харилцаатай байх гадаад бодлого, тэргүүлэх чиглэлийн хөршүүдээ эргэлзүүлэх байдалд хүргэх магадлалтай.

Монгол Улсын аюулгүй байдал хөгжил дэвшилд хувь нэмрээ үзүүлэх, хоёр хөргийн манай ашиг сонирхлыг тэнцвэржүүлж чадах өндөр хөгжилтэй улс орон бүр дэглэм харгалзахгүй манай "Гуравдагч хөрш" байх боломжтой хэмээн бид үзэж байна.

Гэхдээ гадаад бодлого бол тухайн улсын бүрэн эрхт байдал. Тиймээс гадаад бодлого нь тэргүүлэх зорилттой яавч харшлах учиргүй тул хоёр хөрш улсдаа гуравдагч хөршийн бодлого маань хоёр хөршийн ашиг сонирхлыг тэнцвэрийг хангах гадаад бодлогын хэрэгсэл болохоос биш тэдний эсрэг гуравдагч хөршүүдэд таатай байдал үүсгэх зүйл огт биш юм.  Нэг үгээр шувууны хос жишүүртэй жишвэл аль нэг жигүүр нь давамгайлбал тэнцвэр алдагдана. Тэгэхээр энэ хоёр зүйлд тэнцвэрийг барих гарцаагүй шаардлага тулгараад байна.

"Гуравдагч хөрш"-ийн бодлого нь дан ганц улс төрийн үзэл санаа, үнэт зүйлийг хадгалах биш, Монгол Улсын үндэсний язгуур эрх ашгийг хангахад чиглэсэн асуудал учир ардчилсан улс "Гуравдагч хөрш" байх явдал туйлын утгаар, цаг хугацааны хязгааргүй байх шалгуур биш. Тодруулбал, Монгол Улсын аюулгүй байдал хөгжил дэвшилд хувь нэмрээ үзүүлэх, хоёр хөргийн манай ашиг сонирхлыг тэнцвэржүүлж чадах өндөр хөгжилтэй улс орон бүр дэглэм харгалзахгүй манай "Гуравдагч хөрш" байх боломжтой хэмээн бид үзэж байна. "Гуравдагч хөрш"-ийн бодлого нь манай гадаад бодлогын хэрэгсэл мөн бөгөд гагцхүү энэ хэрэгслийг бид онолын түвшинд, практик орчинд хэрэгжүүлэх нэгдмэл ойлголттой болох шаардлагатай байна" гэв.