Бидний тухай
Сурталчилгаа байршуулах
Редакцийн ёс зүй
Нууцлалын бодлого
Холбоо барих
Онцлох
Шинэ
Тренд
Буцах
5
УИХ-ын чуулганы нэгдсэн худалдаан болж байна.
Хэлэлцэх асуудлын дарааллаар “Төрийн өмчит хуулийн этгээдийн хувьцааг 2026-2028 онд биржээр олон нийтэд нээлттэй худалдах, төрийн өмчийг хувьчлах, өөрчлөн байгуулах үндсэн чиглэл батлах тухай” асуудлыг хэлэлцэж байна.
-С.Бямбацогт сайдын ярьж байгааг нэлээн чагналаа. Зарим зүйл нь жаахан инээдтэй л сонсогдож байна.
Та өөрөө таван удаа сонгогдсон төрийн түшээ. Тэр таван удаа сонгогдсон УИХ-ын гишүүдийг би хүндэтгэдэг. Харин одоо би таныг ЗГХЭГ-ын дарга, сайдын хувиар үг хэлнэ.
Нэгдүгээрт, Төрийн банкны асуудал байна. “Төрд байх ёстой” гээд яриад байх юм. Монголд 12 арилжааны банк өрсөлдөж байхад төр тэр дунд яг юу хийж, яах гэж өрсөлдөж байгаа юм бэ?
Анх хувьцаа нь 590 төгрөгөөр гарч байсан. Өнөөдөр 476 төгрөг болсон. 55 тэрбум төгрөгийг алдаад сууж байна. Захирлууд нь юу хийж сууж байгаа юм бэ. Ямар гавьяа байгуулчихсан юм бэ.
Одоо нөгөө захирал нь ирж чадахгүй, нэг хоёр удаа загнуулаад алга болсон. Цагаан байрны нэг хамаатан, үеэл гэнэ. Дэд захирал нь дэд сайд шиг асуултад хариулаад сууж байна.
Та нар ашиг, алдагдал ярьж байгаа юм шиг байна. ХК болчихсон компанийн хувьд хувьцааны үнийг ярих ёстой. IPO гаргасан үеийн үнээсээ 55 тэрбум төгрөг алдчихсан байхад яагаад хариуцлага тооцохгүй байна вэ? Толгойг нь илээд, гавьяа байгуулчихсан юм шиг л байна.
Индэрт гарч ирээд хийх юмгүй, цаг үрээд сууж байна. Өрсөлдөгч нь нэг их наяд төгрөгийн үнэлгээнд хүрээд явчихсан байхад Төрийн банк өнөөдрийн ханшаар бол 360 тэрбум л төгрөг болж байна. 70 хувиар хоцорч байна.
Ийм байхад Цэнгэл дарга, С.Бямбацогт сайд аа, хариуцлага чинь хаана байна вэ? Эд нарыг бараг хөөж явуулсан ч багадахаар байна. Хуулийн хариуцлага хүлээлгэх ёстой. 55 тэрбум төгрөг гэдэг бол бага мөнгө биш.
Хоёрдугаар асуудал. Эрдэнэтийн шахаа, баяжмалын хулгайчдыг олж чадахгүй байна гэж таны амнаас олон удаа сонслоо. Та таван удаа сонгогдсон, мэдээлэлд хамгийн ойр хүн. Цагаан байрнаасаа очоод хулгайчдаа хайгаач. Сүүлийн 10 жил та нар дангаараа засаг барьсан.
Яагаад нийгэмд худлаа мэдээлэл өгөөд, гоё ганган ярьж, хэнээс айгаад байгаа юм бэ? Хулгайч байгаа бол АТГ ажлаа хиймээр байна. Улс төрчийн захиалгаар ганц нэг хүн намнаад алга болчихдог АТГ-ын дарга Монголд ер нь байна уу? Авлига буурсан юм алга.
Бодит байдал дээр захиалгаар л ажиллаж байна. Яг үнэндээ ажлаа хийе гэвэл Төрийн банкны захирлуудаас эхлээд шалгах хэрэгтэй. Хамаарал бүхий хүмүүс болохоор чадахгүй байгаа юм биш үү?
Төрийн банк хувьчлагдах гээд сууж байхад захирлууд нь 55 тэрбум төгрөг алдаад, нүдэн балай, чих нь дүлий, хаагуур тэнээд явж байгаа юм бэ? Энэ дээр тодруулга авъя.
-Төрийн банк 12 банктай өрсөлдөх үү гэдэг дээр би тантай санал нэг. Тиймээс аль болох ахиу хувьцааг нь хувьчилъя гэсэн санал оруулсан. Гэвч Сангийн яам, Төрийн банкнаас татгалзсан.
Тийм учраас Төрийн банкныхан өөрсдөө энэ асуудалдаа хариуцах ёстой. Захирал нь хэний гар, хөлийн хүн гэдгийг би мэдэхгүй. Гэхдээ үр ашигтай ажиллах ёстой. Сангийн яам хувьцаа эзэмшигчийн хувиар, мөн ТӨК гэдэг утгаар нь би шаардлага тавина. Та хэллээ. Гар хөлтэй байдаг юм байна, муу байгааг нь мэдэж авлаа. Хариуцлагыг нь анхаарна.
Эрдэнэтийн тухайд хулгайчдыг олоогүй гэдэгтэй санал нийлэхгүй. Би хулгайгүй болгосон гэж ярьж байгаа. Таны мэдэх үед хулгайтай байсан байж магадгүй. Харин одоо бол бараа бүтээгдэхүүний шахаа байхгүй болсон. Хиймэл оюун ухаанаар худалдан авалт, тендер шалгаруулалт явуулдаг болсон, хүний оролцоо байхгүй болсон.
Зэсийн баяжмалыг өмнө нь бага үнээр, нууцаар гэрээлдэг байсан бол одоо биржээр, дуудлага худалдаагаар борлуулдаг болсон. Ингэснээр зэсийн баяжмалын хулгайг таслан зогсоосон. Овоолгын хулгай ч үндсэндээ багассан.
Монголын ард түмэнд ногдох өгөөжийг нэмэгдүүлж, 50 хүртэл хувийн өгөөж авчрах чиглэлд ажиллаж байна. Эрдэнэт дээр хулгай үндсэндээ арилж байна.
Төрийн хяналт, УИХ-ын хяналт сайжрах тусам ард түмний мэдэх эрх хангагдаж байна. Нүүрсний сонсгол, Хөгжлийн банкны сонсгол, Оюу толгойн сонсголоор хэн хулгайч байсныг бүгд харсан.
Цаашдаа бүх зүйл ил тод, нээлттэй, олон нийтийн болон Их хурлын хяналт дор явна. Энэ бол 2019 оны Үндсэн хуулийн нэмэлт өөрчлөлтийн үр дүн. Үүний дагуу 2020 онд Хяналт шалгалтын тухай хуулийг баталж, нээлттэй сонсголын тогтолцоог бий болгосон.
Ингэснээр ард түмний мэдэх эрх хангагдаж, цаашдаа төрийн өмчит компаниуд, өмч хувьчлал дээр хулгай гарахгүй. Урьд нь нууцаар, хаалттай, хуйвалдаж явдаг байсан бол одоо ил тод, хяналт дор шийдэгддэг болсон.
-Гүйцэтгэх захирал эрүүл мэндийн шалтгаанаар эмнэлэгт хэвтэж байгаа. Хувьцааны ханшийн хувьд, анх 2022 онд 590 төгрөгөөр гарч байсан бөгөөд хамгийн дээд тал нь 1200 төгрөг хүрч байсан тохиолдлууд бий.
Ер нь хувьцаа өсөлт, бууралттай байж л байдаг. Энэ нь зөвхөн Төрийн банкны асуудал биш, бусад арилжааны банкуудын хувьцааны ханшид ч ижил нөхцөл ажиглагддаг.
Бямбацогт сайд аа, та “төр газар, барилгаа авч үлдье” гэж буруу ярьж байна. Хувийн хэвшилд газрыг, барилгыг өгвөл хөрөнгө оруулалт татна. Та сая МЦХ дээр яриад байсан шигээ, хувьчилъя гэхээсээ татгалзсан.
Төрийн банкийг жишээ болгож үзэхэд Сангийн сайд сайн мэдэж байгаа. Хэн, ямар албан тушаал хашиж байгаа, хамаарал бүхий хүмүүсийг бүгд цагаан байрны холбоотой гэж үздэг. Жишээ нь, Цагаан байрны даргын үеэл нь гүйцэтгэх захирал хийдэг. Ингээд худлаа мэдээлэл өгдөг хүмүүс байна. Ил гарсан ч хариуцлага тооцож чадахгүй өдий болтол явж байна.
С.Сугар захирал аа, хувьцааны үнэ ханш яагаад унаж, яагаад өсдгийг худлаа, үнэн ялгаад би ойлгож чадна. Та надад, Монголын ард түмэнд хичээл заах гээд байгаа юм уу?
Хаан банкны хувьцаа өнөөдөр өсөлттэй байна. Харин Төрийн банкны хувьцаа ямар байдалтай байгааг хар. Үүнийг зах зээлийн ердийн хэлбэлзэл гэж тайлбарлаад өнгөрөх боломжгүй.
“Цагаан байрны даргын хамааралтай” гэх асуудал яригдахаар эвгүй сонсогдож байгааг ойлгож байна. Надад тийм зүйл байхгүй гэдгийг тодорхой хэлье.
Нэгдүгээрт, Би Цагаан байрны даргыг олж, тодруулга авъя. Үүний дараа танд хариулт өгье.
Хоёрдугаарт, Тэр газарт байгаа барилгыг төр авч үлдэх нь зүйтэй гэж үзэж байна. Хөрөнгийн биржийг хөгжүүлэх шаардлага байна, гэхдээ хувьчлах гэсэн оролдлого нь асуудалтай. Тухайлбал, Сүхбаатарын талбайн баруун талд байгаа, түүхэн үнэ цэнтэй, хүүхдийн кино театрын нэрэмжит барилгыг алдаж болзошгүй. Тиймээс бид энэ барилгыг төрийн мэдэлд үлдээх нь зөв гэж үзэж байна.
Харин хөрөнгийн биржийн үйл ажиллагааг хөгжүүлэхийн тулд тусгай зөвшөөрөл, менежмент, тоног төхөөрөмж, боловсон хүчний асуудлыг сайтар авч үзэж, олон улсын сайн туршлагыг нэвтрүүлж болно. Энэ нь хөрөнгийн зах зээлийг хөгжүүлэх үндсэн арга зам юм. Энд ялгаатай ойлголт гарч болзошгүй, зөв ойлгоорой.
ШУУД ҮЗЭХ:
УИХ-ын чуулганы нэгдсэн худалдаан болж байна.
Хэлэлцэх асуудлын дарааллаар “Төрийн өмчит хуулийн этгээдийн хувьцааг 2026-2028 онд биржээр олон нийтэд нээлттэй худалдах, төрийн өмчийг хувьчлах, өөрчлөн байгуулах үндсэн чиглэл батлах тухай” асуудлыг хэлэлцэж байна.
-С.Бямбацогт сайдын ярьж байгааг нэлээн чагналаа. Зарим зүйл нь жаахан инээдтэй л сонсогдож байна.
Та өөрөө таван удаа сонгогдсон төрийн түшээ. Тэр таван удаа сонгогдсон УИХ-ын гишүүдийг би хүндэтгэдэг. Харин одоо би таныг ЗГХЭГ-ын дарга, сайдын хувиар үг хэлнэ.
Нэгдүгээрт, Төрийн банкны асуудал байна. “Төрд байх ёстой” гээд яриад байх юм. Монголд 12 арилжааны банк өрсөлдөж байхад төр тэр дунд яг юу хийж, яах гэж өрсөлдөж байгаа юм бэ?
Анх хувьцаа нь 590 төгрөгөөр гарч байсан. Өнөөдөр 476 төгрөг болсон. 55 тэрбум төгрөгийг алдаад сууж байна. Захирлууд нь юу хийж сууж байгаа юм бэ. Ямар гавьяа байгуулчихсан юм бэ.
Одоо нөгөө захирал нь ирж чадахгүй, нэг хоёр удаа загнуулаад алга болсон. Цагаан байрны нэг хамаатан, үеэл гэнэ. Дэд захирал нь дэд сайд шиг асуултад хариулаад сууж байна.
Та нар ашиг, алдагдал ярьж байгаа юм шиг байна. ХК болчихсон компанийн хувьд хувьцааны үнийг ярих ёстой. IPO гаргасан үеийн үнээсээ 55 тэрбум төгрөг алдчихсан байхад яагаад хариуцлага тооцохгүй байна вэ? Толгойг нь илээд, гавьяа байгуулчихсан юм шиг л байна.
Индэрт гарч ирээд хийх юмгүй, цаг үрээд сууж байна. Өрсөлдөгч нь нэг их наяд төгрөгийн үнэлгээнд хүрээд явчихсан байхад Төрийн банк өнөөдрийн ханшаар бол 360 тэрбум л төгрөг болж байна. 70 хувиар хоцорч байна.
Ийм байхад Цэнгэл дарга, С.Бямбацогт сайд аа, хариуцлага чинь хаана байна вэ? Эд нарыг бараг хөөж явуулсан ч багадахаар байна. Хуулийн хариуцлага хүлээлгэх ёстой. 55 тэрбум төгрөг гэдэг бол бага мөнгө биш.
Хоёрдугаар асуудал. Эрдэнэтийн шахаа, баяжмалын хулгайчдыг олж чадахгүй байна гэж таны амнаас олон удаа сонслоо. Та таван удаа сонгогдсон, мэдээлэлд хамгийн ойр хүн. Цагаан байрнаасаа очоод хулгайчдаа хайгаач. Сүүлийн 10 жил та нар дангаараа засаг барьсан.
Яагаад нийгэмд худлаа мэдээлэл өгөөд, гоё ганган ярьж, хэнээс айгаад байгаа юм бэ? Хулгайч байгаа бол АТГ ажлаа хиймээр байна. Улс төрчийн захиалгаар ганц нэг хүн намнаад алга болчихдог АТГ-ын дарга Монголд ер нь байна уу? Авлига буурсан юм алга.
Бодит байдал дээр захиалгаар л ажиллаж байна. Яг үнэндээ ажлаа хийе гэвэл Төрийн банкны захирлуудаас эхлээд шалгах хэрэгтэй. Хамаарал бүхий хүмүүс болохоор чадахгүй байгаа юм биш үү?
Төрийн банк хувьчлагдах гээд сууж байхад захирлууд нь 55 тэрбум төгрөг алдаад, нүдэн балай, чих нь дүлий, хаагуур тэнээд явж байгаа юм бэ? Энэ дээр тодруулга авъя.
-Төрийн банк 12 банктай өрсөлдөх үү гэдэг дээр би тантай санал нэг. Тиймээс аль болох ахиу хувьцааг нь хувьчилъя гэсэн санал оруулсан. Гэвч Сангийн яам, Төрийн банкнаас татгалзсан.
Тийм учраас Төрийн банкныхан өөрсдөө энэ асуудалдаа хариуцах ёстой. Захирал нь хэний гар, хөлийн хүн гэдгийг би мэдэхгүй. Гэхдээ үр ашигтай ажиллах ёстой. Сангийн яам хувьцаа эзэмшигчийн хувиар, мөн ТӨК гэдэг утгаар нь би шаардлага тавина. Та хэллээ. Гар хөлтэй байдаг юм байна, муу байгааг нь мэдэж авлаа. Хариуцлагыг нь анхаарна.
Эрдэнэтийн тухайд хулгайчдыг олоогүй гэдэгтэй санал нийлэхгүй. Би хулгайгүй болгосон гэж ярьж байгаа. Таны мэдэх үед хулгайтай байсан байж магадгүй. Харин одоо бол бараа бүтээгдэхүүний шахаа байхгүй болсон. Хиймэл оюун ухаанаар худалдан авалт, тендер шалгаруулалт явуулдаг болсон, хүний оролцоо байхгүй болсон.
Зэсийн баяжмалыг өмнө нь бага үнээр, нууцаар гэрээлдэг байсан бол одоо биржээр, дуудлага худалдаагаар борлуулдаг болсон. Ингэснээр зэсийн баяжмалын хулгайг таслан зогсоосон. Овоолгын хулгай ч үндсэндээ багассан.
Монголын ард түмэнд ногдох өгөөжийг нэмэгдүүлж, 50 хүртэл хувийн өгөөж авчрах чиглэлд ажиллаж байна. Эрдэнэт дээр хулгай үндсэндээ арилж байна.
Төрийн хяналт, УИХ-ын хяналт сайжрах тусам ард түмний мэдэх эрх хангагдаж байна. Нүүрсний сонсгол, Хөгжлийн банкны сонсгол, Оюу толгойн сонсголоор хэн хулгайч байсныг бүгд харсан.
Цаашдаа бүх зүйл ил тод, нээлттэй, олон нийтийн болон Их хурлын хяналт дор явна. Энэ бол 2019 оны Үндсэн хуулийн нэмэлт өөрчлөлтийн үр дүн. Үүний дагуу 2020 онд Хяналт шалгалтын тухай хуулийг баталж, нээлттэй сонсголын тогтолцоог бий болгосон.
Ингэснээр ард түмний мэдэх эрх хангагдаж, цаашдаа төрийн өмчит компаниуд, өмч хувьчлал дээр хулгай гарахгүй. Урьд нь нууцаар, хаалттай, хуйвалдаж явдаг байсан бол одоо ил тод, хяналт дор шийдэгддэг болсон.
-Гүйцэтгэх захирал эрүүл мэндийн шалтгаанаар эмнэлэгт хэвтэж байгаа. Хувьцааны ханшийн хувьд, анх 2022 онд 590 төгрөгөөр гарч байсан бөгөөд хамгийн дээд тал нь 1200 төгрөг хүрч байсан тохиолдлууд бий.
Ер нь хувьцаа өсөлт, бууралттай байж л байдаг. Энэ нь зөвхөн Төрийн банкны асуудал биш, бусад арилжааны банкуудын хувьцааны ханшид ч ижил нөхцөл ажиглагддаг.
Бямбацогт сайд аа, та “төр газар, барилгаа авч үлдье” гэж буруу ярьж байна. Хувийн хэвшилд газрыг, барилгыг өгвөл хөрөнгө оруулалт татна. Та сая МЦХ дээр яриад байсан шигээ, хувьчилъя гэхээсээ татгалзсан.
Төрийн банкийг жишээ болгож үзэхэд Сангийн сайд сайн мэдэж байгаа. Хэн, ямар албан тушаал хашиж байгаа, хамаарал бүхий хүмүүсийг бүгд цагаан байрны холбоотой гэж үздэг. Жишээ нь, Цагаан байрны даргын үеэл нь гүйцэтгэх захирал хийдэг. Ингээд худлаа мэдээлэл өгдөг хүмүүс байна. Ил гарсан ч хариуцлага тооцож чадахгүй өдий болтол явж байна.
С.Сугар захирал аа, хувьцааны үнэ ханш яагаад унаж, яагаад өсдгийг худлаа, үнэн ялгаад би ойлгож чадна. Та надад, Монголын ард түмэнд хичээл заах гээд байгаа юм уу?
Хаан банкны хувьцаа өнөөдөр өсөлттэй байна. Харин Төрийн банкны хувьцаа ямар байдалтай байгааг хар. Үүнийг зах зээлийн ердийн хэлбэлзэл гэж тайлбарлаад өнгөрөх боломжгүй.
“Цагаан байрны даргын хамааралтай” гэх асуудал яригдахаар эвгүй сонсогдож байгааг ойлгож байна. Надад тийм зүйл байхгүй гэдгийг тодорхой хэлье.
Нэгдүгээрт, Би Цагаан байрны даргыг олж, тодруулга авъя. Үүний дараа танд хариулт өгье.
Хоёрдугаарт, Тэр газарт байгаа барилгыг төр авч үлдэх нь зүйтэй гэж үзэж байна. Хөрөнгийн биржийг хөгжүүлэх шаардлага байна, гэхдээ хувьчлах гэсэн оролдлого нь асуудалтай. Тухайлбал, Сүхбаатарын талбайн баруун талд байгаа, түүхэн үнэ цэнтэй, хүүхдийн кино театрын нэрэмжит барилгыг алдаж болзошгүй. Тиймээс бид энэ барилгыг төрийн мэдэлд үлдээх нь зөв гэж үзэж байна.
Харин хөрөнгийн биржийн үйл ажиллагааг хөгжүүлэхийн тулд тусгай зөвшөөрөл, менежмент, тоног төхөөрөмж, боловсон хүчний асуудлыг сайтар авч үзэж, олон улсын сайн туршлагыг нэвтрүүлж болно. Энэ нь хөрөнгийн зах зээлийг хөгжүүлэх үндсэн арга зам юм. Энд ялгаатай ойлголт гарч болзошгүй, зөв ойлгоорой.
ШУУД ҮЗЭХ: