УИХ-ын хууль зүйн байнгын хороо хуралдаж байна. Өнөөдрийн хуралдаанаар дараах асуудлаар хэлэлцэнэ. 

• Эрүүгийн хуульд өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төсөл /Монгол Улсын Үндсэн хуулийн цэцийн 2025 оны 10 дугаар дүгнэлтийг хүлээн зөвшөөрсөнтэй холбогдуулан боловсруулсан, анхны хэлэлцүүлэг/
• Дэд хорооны бүрэлдэхүүний тухай асуудал
• Байнгын хорооны тогтоолын төсөл /Шүүхийн ерөнхий зөвлөлийн шүүгч бус гишүүнд нэр дэвшигчийн сонгон шалгаруулалтыг зарлах тухай/
• Байнгын хорооны тогтоолын төсөл /Цаглавар батлах тухай/
• Хүн худалдаалах гэмт хэрэгтэй тэмцэх чиглэлээр хэрэгжүүлж буй арга хэмжээний талаарх Засгийн газрын мэдээлэл сонсох. 

ШУУД ҮЗЭХ:

УИХ-ын гишүүн Х.Тэмүүжин, Эрүүгийн хуульд өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төслийн бэлтгэл бүрэн хангагдаагүй байгаа тул хойшлуулах хэлэлцэх санал гаргав. 

Мөн Хууль зүйн байнгын хорооны дарга Д.Цогтбаатар, Дэд хорооны бүрэлдэхүүний тухай асуудлыг дараа хэлэлцэх санал гаргалаа. Ингэснээр дээрх хоёр асуудлыг дараа хэлэлцэх гэсэн томьёоллоор санал хурааж олонх дэмжлээ.

Үргэлжлүүлэн, Байнгын хорооны тогтоолын төсөл /Шүүхийн ерөнхий зөвлөлийн шүүгч бус гишүүнд нэр дэвшигчийн сонгон шалгаруулалтыг зарлах тухай/-ийг хурал даргалагч уншиж танилцуулав. Тодруулбал, 

"Шүүхийн ерөнхий зөвлөлийн шүүгч бус гишүүнд нэр дэвшигчийн сонгон шалгаруулалтыг зарлах тухай. 

УИХ-ын тухай хуулийн 22 дугаар зүйлийн 22.3.13 дахь заалт, Монгол Улсын Шүүхийн тухай хуулийн 77 дугаар зүйлийн 77.1.2 дахь заалтыг тус тус үндэслэн Хууль зүйн байнгын хорооноос ТОГТООХ нь:

Шүүхийн ерөнхий зөвлөлийн шүүгч бус гишүүний сонгон шалгаруулалтад оролцох иргэний хүсэлт, баримт бичгийг 2026 оны тавдугаар сарын 7-ны өдрөөс 2026 оны тавдугаар сарын 27-ны өдрийн 17 цаг 30 минут хүртэл хугацаанд хүлээн авч бүртгэсүгэй.

Сонгон шалгаруулалтын зарыг олон нийтэд мэдээлэх, нэр дэвшигчийн хүсэлт, материалыг хүлээн авах ажлыг холбогдох хууль тогтоомжийн дагуу зохион байгуулахыг Хууль зүйн байнгын хорооны дарга Д.Цогтбаатарт даалгасугай". Санал хэлэх гишүүн байгаагүй тул дээрх тогтоолын төслийг батлахаар санал хурааж олонх дэмжлээ. 

Хүн худалдаалах гэмт хэрэгтэй тэмцэх тасгийн дарга, цагдаагийн дэд хурандаа н.Дашзэвэг, Хүн худалдаалах гэмт хэрэгтэй тэмцэх чиглэлээр хэрэгжүүлж буй арга хэмжээний талаарх мэдээллийг танилцууллаа. 

Тэрээр, "МУ-ын Засгийн газрын 2017 оны 05 дугаар сарын 24-ний өдрийн 148 дугаар тогтоолоор "Хүн худалдаалахтай тэмцэх үндэсний хөтөлбөр"-ийн хүрээнд "Хүн худалдаалах гэмт хэрэгтэй тэмцэх тасаг" 6 алба хаагчтай байгуулагдсан.

Хүн худалдаалах гэмт хэрэгтэй тэмцэх тасгийн үйл ажиллагаar бэхжүүлэх зорилгоор 2025 онд Хууль зүй дотоод хэргийн яамнаас тус нэгжийн чадахыг үнэлэх, ажлын байрны шинжилгээ хийж бүтэц орон тоог нэмэгдүүлэх хэрэгцээ шаардлага байна гэж дүгнэсэн.

Цагдаагийн ерөнхий газрын даргын 2025 оны 02 дугаар сарын 04-ний өдрийн А/66 дугаартай тушаалаар ЭЦА-ны Зохион байгуулалттай гэмт хэрэгтэй тэмцэх хэлтсийн Хүн худалдаалах гэмт хэрэгтэй тэмцэх тасагт орон тоог нэмж баталсан. Одоо 9 хүний бүрэлдэхүүнтэй, үйл ажиллагаа явуулж байна. 

Дотоодын нөхцөл байдлын тухайд өмнө Улаанбаатар хотын тодорхой цэг байршлуудад биеэ үнэлэлтийн зохион байгуулах зэрэг хэргүүд гудамж талбайд үйлдэгддэг байсан бол 2021 оноос хойш цахим орчинд шилжсэн. Зар байршуулж, дуудлагаар үйлчлүүлэх хэлбэр давамгайлж байна.

Монгол Улс руу чиглэсэн гадаадын иргэдийн аялал зуучлалын урсгал нэмэгдэж байгаатай холбоотой гадаадын иргэдээс далд хэлбэрээр Монгол улсад энэ төрлийн гэмт хэргийг зохион байгуулсан, санхүүжүүлсэн гэмт хэргүүд бүртгэгдсэн. 

Тухайлбал, БНХАУ, БНСУ-ын иргэдээс Монгол Улсад тайчих үзүүлбэртэй шөнийн цэнгээний газрууд болон ширээний охитой караоке зэрэг газруудаар халхавчлан, далд хэлбэрт биеэ үнэлэлтийг зохион байгуулах, хүн худалдаалах гэмт хэрэг үйлдэж байсныг өнгөрсөн онуудад цагдаагийн байгууллагаас илрүүлэн мөрдөн шалгах ажиллагаа явуулсан. 

Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 13.1 /хүн худалдаалах/ дүгээр зүйл ангиар сүүлийн 6 жилийн хугацаанд илэрч бүртгэгдсэн хэргийн судалгаанаас танилцуулъя. Нийт 92 холбогдогчтой 65 хэрэгт хүн худалдаалах гэмт хэрэг бүртгэгдэн мөрдөн шалгах ажиллагаа хийсэн. 

Үүнээс нийт 54 хохирогч нь насанд хүрээгүй хүүхэд байсан.  

Монгол улсаас Гадаад улсад бэлгийн мөлжлөг, хөдөлмөрийн мөлжлөгт өртөж хохирсон нийт 94 хохирогчийг ГХЯ-ны Консулын газар, ТЕГ-тай хамтран эх оронд нь аюулгүй авч ирэх ажлыг зохион байгуулсан. 

Гадаад улсад биеэ үнэлж байгаа монгол иргэдийн албан бус тоо судалгаагаар, 

• Турк-300
• БНХАУ-330
• Хонг Конг-150
• Макао-100
• Сингапур-150
• Малайз-300
• Мьянмар-5
• Камбож-2

Сүүлийн 10 жилд гадаад улсаас эх оронд нь буцааж ирүүлсэн хохирогчдын тоо, 

• Тайланд-5
• Лаос-11
• Солонгос-1
• Камбож – 9
• БНХАУ-28
• Малайз-18
• Мьянмар-18
• Филиппин-2
• Турк-2 байна. 

Тус танилцуулгын дараа асуулт асууж, санал хэллээ.

УИХ-ын гишүүн П.Сайнзориг: Хүн худалдаалах гэмт хэрэгтэй холбоотойгоо сэтгэл эмзэглүүлсэн зүйл хэлье. АНУ-ын төрийн департментын веб сайтад манайхтай холбоотой, тэр бүү хэл манай зарим улс төрчдийн нэр гарч ирээд байна. Монгол охидтой цагийг өнгөрөөх гэх мэт бичвэрүүд яваад байна. Үүнийг шалгаж үзсэн юм байгаа юу н.Ганчулуун дарга аа. 

Яг үнэнийг хэлэхэд бусад улс орнууд чинь мэдээллийн сайтуудыг нягтлаад, өөр өөрийн шугамаар мэдээллүүдийг мухарлаад, олон нийтэд эргэлзээ төрүүлэхгүйгээр цэгцлээд байна. Бид хэд ийм ноцтой зүйлийг, АНУ-ын төрийн эрх бүхий байгууллагын сайтад нэр гарч ирээд байхад анзаардаггүй. Тэнд, "Монгол охидыг авч очиж байна. Монгол охины виз гараагүй байна шүү. Монгол охидтой цагийг өнгөрөөх" гэсэн зүйл байгаад байна. Үүнийг манай цагдаагийн байгууллага анзаардаг юм болов уу. 

Олон нийтийн сүлжээнд дэх ийм мэдээллийг цагдаагийн байгууллага шалгах үүрэгтэй" гэв. 

УИХ-ын гишүүн Х.Булгантуяа: Сүүлийн жилүүдийн тоон мэдээллийг харахад нөхцөл байдал ноцтой түвшинд хүрснийг харуулж байна. Тухайлбал, сүүлийн 5-6 жилийн хугацаанд нийт 92 хохирогч бүртгэгдсэнээс 54 нь насанд хүрээгүй хүүхэд байгаа нь онцгой анхаарал татаж байна.

2021, 2022, 2023 онуудад хил нэвтрэх хөдөлгөөн төдийлөн бүрэн сэргэж амжаагүй, гадаад улс руу зорчих урсгал харьцангуй хязгаарлагдмал байсан ч ийм өндөр тоо гарч байгаа нь цаашид нөхцөл байдал улам хүндрэх эрсдэлтэйг харуулж байна. Ялангуяа цахим орчинтой хавсарсан гэмт хэргийн хэлбэрүүд нэмэгдэх хандлагатай байна.

Олон улсын хэмжээнд ч бэлгийн мөлжлөг, хүчирхийлэлтэй холбоотой томоохон хэргүүд гарч байсан. Жишээлбэл, Харви Вайнштейн хэрэг, мөн Sean Combs-той холбоотой асуудлууд олон нийтийн анхаарлыг татсан. Түүнчлэн Жеффри Эпштейний хэрэг нь энэ төрлийн гэмт хэргийн цар хүрээ, зохион байгуулалт ямар түвшинд байж болохыг харуулсан томоохон жишээ болсон.

Үүнтэй холбоотойгоор олон улсын эх сурвалжид байршуулсан баримт, мэдээллүүдийг шүүн үзэхэд Монгол Улстай холбоотой 900 гаруй тохиолдол бүртгэгдсэн гэх мэдээлэл байна. Эдгээрт байгалийн баялаг, улс төрийн үйл явц, тэр дундаа сонгуультай холбоотой мэдээллүүд цаг минут тутам гарч байсан. 

Мөн үнэт эдлэл, бэлэг солилцох, уулзалт зохион байгуулах зэрэг харилцааны хэлбэрүүдийн цаана ямар нөхцөл байдал өрнөж байсныг тодорхойлох шаардлагатай байна. Үүнтэй холбоотойгоор зарим гэрээ хэлцэл, тухайлбал Дубайн гэрээтэй холбоотойгоор хууль хяналтын байгууллагууд шалгалт явуулж байгаа эсэх талаар тодруулга хийх шаардлага үүсэж байна. Бичлэгийг нь хийж барьснаас болоод барьцаанд орж, ийм ашиггүй гэрээ хийсэн байх вий.

Мөн цахим харилцаа, мессеж, и-мэйлээр дамжуулан эмэгтэйчүүд, хүүхдүүдийг гадаад улс руу авч явах талаар харилцсан байж болзошгүй баримтууд илэрсэн бөгөөд үүнээс илүү олон тохиолдол байх магадлалтай байна.

Иймд олон улсын жишгийн дагуу хохирогч, гэрчүүдийг хамгаалах тогтолцоог сайжруулах шаардлагатай байна. Тухайлбал, зарим улс оронд гэрчийг хамгаалах хөтөлбөрт хамруулж, ил гарсан тохиолдолд аюулгүй байдлыг нь бүрэн хангадаг туршлага бий. 

Хууль зүй, дотоод хэргийн сайд С.Амарсайхан: Хэрэгтэй холбоотой асуудлуудыг илүү өндөр түвшний зохион байгуулалтад оруулж ажиллах шаардлагатай байна. Ялангуяа хүний наймаа, хар тамхи, цахим гэмт хэрэгтэй холбоотой асуудлууд дээр тусгай ажлын хэсгүүд байгуулж, нэгдсэн зохион байгуулалттайгаар ажиллах нь зүйтэй.

Манай улсад нэг буруу ойлголт байсаар ирсэн. Тухайлбал, хар тамхины асуудлыг хөндөж яривал хэрэглээг нь нэмэгдүүлнэ гэж үзсээр урьдчилан сэргийлэх ажлууд орхигдож ирсэн. Үүний улмаас хар тамхины хэрэглээ хяналтаас гарч, "хар тахал" гэх хэмжээнд хүрсэн гэж дүгнэж болохоор байна. Ялангуяа өсвөр насныхны дунд энэ асуудал ноцтой түвшинд хүрчээ.

Иймд нэгдүгээрт, энэ чиглэлээр ажиллаж буй нэгж, бүлэг бүрэлдэхүүнийг өргөтгөж, тодорхой стратеги, төлөвлөгөө боловсруулан хэрэгжүүлэх шаардлагатай. Хоёрдугаарт, хүний наймаа нь зүгээр нэг яриад өнгөрөх асуудал биш бөгөөд олон хэлбэрээр, далд байдлаар үйлдэгдэж байгаа тул тусгай ажлын хэсэг байгуулж, нарийвчлан шалгах шаардлагатай байна.

УИХ-ын гишүүн Х.Булгантуяа: Хууль зүйн сайдыг үүн дээр нэлээн ач холбогдол өгч ажиллаасай гэж хүсэж байна. Дэлхийн улс орнуудад юу болж байна аа гэсэн чинь, Жеффри Эпштейнтэй дотно харилцаатай байсан гээд английн хунтайжийн хэрэм зэргийг хүртэл хураалгасан. Цагдаагийн байгууллагад шалгагдаж байгаа английн лордын танхимын гишүүн, АНУ-д сууж байсан элчин сайд нь ч гэсэн энэ хэрэгт татагдаж лордын танхимаасаа огцорсон. Одоо шалгуулж байгаа. 

Норвегийн ерөнхий сайд байсан хүн, Нобелийн шагналын хорооны дарга байсан хүн ч шалгагдаж байгаа. Ингээд Европын зөвлөлөөс, дипломат эрх ямбатнуудыг бүгдийг нь барьсан. Францын Соёлын сайд байсан хүн мөнгө угаасан байж болзошгүйгээр шалгагдаж байгаа гээд.

Ингээд дэлхий даяараа ерөөсөө энэ хүнтэй бараг уулзсан хүн болгоныг шалгаж байна. 

Хамгийн гол нь ямар нэгэн байдлаар дарамтад орж, тэр хүмүүсийн үзгийн үзүүрээр аливааг гэрээг зурсан байх вий.