Хүний эрхийн үндэсний комиссоос “Олон нийтийн сүлжээний бодлого, эрх зүйн зохицуулалт” судалгааны үр дүн, цаашдын чиг хандлагын талаар мэдээлж байна. 

Энэ үеэр, "Виндекс" ндекс" ХХН-ийн партнер өмгөөлөгч, хуульч Б.Баялагмаа, "Олон нийтийн сүлжээний бодлого, эрх зүйн зохицуулалт" сэдвээр ХЭҮК-ын хийсэн судалгаанд өгөх олон улсын харьцуулсан дүгнэлтийг танилцууллаа. 

Тэрээр хэлэхдээ, "Хууль бусаар хязгаарлачихсан байна гэдэг үндэслэлээр иргэний эрх зөрчигдөж, маргаан үүсэхэд Монгол Улсын иргэний хэргийн шүүх энэ асуудлыг хянан шийдвэрлэх ямар ч боломжгүй байна. Энэ дээр хоёр дахь асуудал гарч ирдэг. Олон нийтийн сүлжээнд хүний эрхийг хамгаалах тухай хуульд яригдаж байсан төлөөлөгчийн төлөөлөгч буюу тухайн платформын төлөөлөгч, эсвэл холбогдох агент нь тодорхойлогдох ёстой. Ингэснээр шүүхэд дуудах, үндэсний шүүхээр хүний эрхийг хамгаалах механизмыг хэрэгжүүлэх боломжтой байх ёстой. Гэвч манайд энэ тогтолцоо дутагдаж байна.

Одоо TikTok-ын асуудал байна. TikTok маш олон улс оронтой хамтарч ажилладаг платформ. Гэхдээ хамтарч ажиллахтай холбоотойгоор нэг асуудал гардаг нь TikTok урьдчилсан хяналт хэрэгжүүлдэг платформ. Өөрөөр хэлбэл, видео контент нийтлэгдэхээс нь өмнө, олон хүнд хүрэхээс нь өмнө урьдчилж хяналт хийдэг. Ийм учраас олон улс ‘Та нар ийм урьдчилсан хяналтыг ямар хууль тогтоомжийн үндсэн дээр хэрэгжүүлдэг юм бэ?’ гэж асууж, гомдлын шийдвэр гаргалтыг ил тод болгох ёстой асуудал яригддаг. Манай баг судлаад үзэхэд TikTok жил бүр ил тод “аяллын тайлан” гаргадаг. Гэхдээ бодит кейсүүд нь бүрэн тусгагдаагүй, тодорхойгүй үлдсэн асуудлууд гардаг.

Энэ дөрвөн платформын хувьд бүгд улс орнуудтай хамтарч ажилладаг. Хамтарч ажиллахдаа тухайн улсын хуулийг хэрэгжүүлэхтэй холбоотой асуудал дээр өөрсдийн байр сууриа илэрхийлдэг. Ийм учраас зөвхөн платформын коммьюнити стандартад найдаад орхиж болохгүй. Яагаад гэвэл эдгээр платформууд өөрсдөө аль нэг улсын хууль тогтоомжид нийцүүлж коммунити стандартаа гаргадаг.

Жишээлбэл, Meta компани АНУ-ын хууль тогтоомж, Европын холбооны удирдамжийг нийцүүлж стандартаа боловсруулдаг. Мөн маргаан гарвал аль улсын хуулийг баримтлах, аль улсын шүүх хянан шийдвэрлэх вэ гэдгээ тодорхой заасан байдаг.

Гэтэл манайд үндэсний тогтолцоогоо бүрдүүлж, платформтой хамтарч хууль хэрэгжүүлэх боломж бүрдээгүй. Тийм учраас зөвхөн коммунити стандартад найдах нь зохимжгүй. Үр дүнд нь улс орнууд юу дээр нэгдэж байна вэ гэхээр: өөрийн үндэсний эрх зүйн тогтолцоонд суурилсан хууль тогтоомжоо хэрэгжүүлэхэд гол хүчин чармайлтаа гаргах ёстой. Монгол Улс шиг хэрэглэгч орны хувьд олон улсын платформын хэрэглэгч нь давамгай байдаг учраас эдгээр механизмыг яаж бүрдүүлэх вэ гэдэг асуудал гарч ирж байна.

Бид олон улсын зохицуулалтын чиг хандлагыг судлахдаа НҮБ, ЮНЕСКО-гийн удирдамжийг голлон харсан. 2023 оноос хойш олон улсад семинарт нэвтрүүлээд үнэлгээ хийлгэх тогтолцоо түлхүү яригдаж байна. Өмнө нь цахим орчин бодит орчноос илүү хүний эрх чөлөөг хангадаг гэж үздэг байсан. Тиймээс хууль тогтоомж боловсруулахдаа үзэл бодлоо илэрхийлэх эрх чөлөөг нэн тэргүүнд хангах шаардлагатай. Мөн олон улсын платформоос гадна үндэсний платформууд байдаг тул бизнес ба хүний эрхийн зарчмуудыг дижитал үйлчилгээ үзүүлж буй үндэсний компаниуд заавал баримтлах боломжтой.

Монгол Улсын хувьд бид юу зохицуулах гэж байна вэ? Юуны өмнө үзэл бодлоо илэрхийлэх эрх чөлөө, хууль бус контентыг хязгаарлах бодлого хоёрын тэнцвэрийг хангах шаардлагатай. ЮНЕСКО үзэн ядах үг хэллэгийг ямар агуулгаар хууль тогтоомжид оруулах вэ гэдгийг тодорхойлсон. Хувь хүнийг доромжлох, заналхийлэх, дарамтлах, ялгаварлах зэргийг багтаан нийтлэг ойлголтоор тодорхойлох боломжтой. Мөн гэмт хэрэгт тооцогдох үг хэллэгийг үнэлэх шалгуурыг заасан. Жишээлбэл, 

• контентын агуулга юу вэ,
• илэрхийлэгчийн байр суурь,
• хувь хүн рүү чиглэсэн үү, олон нийт рүү чиглэсэн үү,
• хор хөнөөлийн магадлал,
• тодорхой бүлгийг турхирах, өдөөн хатгах зорилготой эсэх.

Эдгээр шалгуурыг мэргэжлийн хөндлөнгийн байгууллага үнэлж, ‘энэ бол үзэн ядах үг хэллэгт хамаарна’ гэж дүгнэсний үндсэн дээр хаах, хязгаарлах асуудлыг шийдэх ёстой.

ЮНЕСКО-гийн дижитал платформын засаглалын удирдамж дөрвөн агуулгыг тусгасан.

Нэгдүгээрт, хүний эрхийг хүндэтгэх хариуцлагыг платформ хүлээнэ.

Хоёрдугаарт, иргэний нийгэм, хэвлэл мэдээлэл, техникийн бус байгууллагуудын оролцоо.

Гуравдугаарт, мэдээлэл түгээх, цуглуулах, хамтын ажиллагаа.

Дөрөвдүгээрт, засгийн газар хоорондын хамтын ажиллагаа. Технологийн өндөр хөгжилтэй орнууд сайн туршлагаа бусадтай хуваалцах ёстой. Хүний эрхийг хамгаалах үүргийг төр хүлээнэ.

Бид тайландаа, сонгуулийн үеэр, эсвэл үймээний үед олон нийтийн сүлжээнд их хандалттай буруу мэдээлэл тархдаг. Тухайлсан үед цахим орчны зохицуулалт хүчтэй яригддаг. Гэхдээ бодлого нь зөвхөн сонгуулийн үеэр төвлөрөх биш, иргэдийн эрх зөрчигдөж байгаа, иргэд эрүүл аюулгүй орчинд үнэн бодит мэдээлэл авч чадахгүй байгаа, бүтээсэн контент нь үндэслэлгүй хязгаарлагдаж орлогын эх үүсвэрээ алдаж байгаа асуудал дээр төвлөрөх ёстой.

Сонгуулийн үеэр "Meta"-тай харилцах ажиллагаа идэвхждэг. Энэ нь сонгуулийг шударга зохион байгуулахад ач холбогдолтой ч, хэрвээ энэ ажиллагаа ердийн цагт тогтмол хэрэгждэг бол олон хүний орлогын эх үүсвэр, контентыг хамгаалах боломж бүрдэх байсан.

Манай улс Twitter-тэй хамтын ажиллагаатай болсон гэж танилцуулж байсан. Гэхдээ тайлан нээлттэй байгаагүй учраас судалгаанд оруулаагүй. Энэ талаар олон хүн хэзээ, яаж нээлттэй ажиллагаатай болсон юм гэж асууж буй.

Хэрвээ манай улс том платформуудад одоогоор "Манай хууль тогтоомж тодорхойгүй байна" гэж татгалзагдаж байгаа ч гэсэн, ЮНЕСКО баталсан дижитал засаглалын удирдамжийг хэрэгжүүлэх ёстой. Энэ удирдамжид платформын үүрэг, засгийн газар хоорондын хамтын ажиллагаа, хариуцлагын тогтолцоог бүгдийг нь заасан.

Манай улс эдгээрийг бодитоор ашиглаж чадаж байна уу гэвэл зарим тохиолдолд чаддаг. Гэхдээ тогтвортой, урт хугацааны үр нөлөөтэй тогтолцоо бүрдүүлэх чадамж цаашид бий юу гэдэг л асуудал" гэв

ШУУД ҮЗЭХ: