3c:I[59690,["/_next/static/chunks/1ee4h2h3j89v4.js","/_next/static/chunks/1ztkj7cali_mn.js","/_next/static/chunks/1kmmur93qjo6h.js","/_next/static/chunks/4333x-jh8__56.js","/_next/static/chunks/3yy_nsik5oh9g.js","/_next/static/chunks/2yl9c9975vdwk.js","/_next/static/chunks/0wl6dvey2x_ot.js","/_next/static/chunks/339cm-as9n_my.js"],"default"] 3e:I[27201,["/_next/static/chunks/1ee4h2h3j89v4.js","/_next/static/chunks/1ztkj7cali_mn.js","/_next/static/chunks/1kmmur93qjo6h.js","/_next/static/chunks/4333x-jh8__56.js","/_next/static/chunks/3yy_nsik5oh9g.js","/_next/static/chunks/2yl9c9975vdwk.js"],"IconMark"] 3d:T15d4,

Төрийн ордонд өнөөдөр (2025.09.23) "Халзан бүрэгтэй" орд газрын ашиглалт, байгаль орчинд үзүүлэх сөрөг нөлөөлөл, эрсдэлийг нарийвчлан судлах ерөнхий хяналтын сонсгол болж байна. Газрын ховор элемент, хүдэр баяжмалыг боловсруулах химийн технологийн талаарх дүгнэлтийг шинжээч, ШУА-ийн Хими, химийн технологийн хүрээлэнгийн эрдэмтэн нарийн бичгийн дарга, доктор (Ph.D) Т.Аззаяа танилцуулав.

Тэрбээр “Нийт 17 элементийг газрын ховор гэж нэрлэдэг. Ховор гэдэг нэртэй ч дэлхийд өргөн тархсан шинж чанартай. Өөр хоорондоо химийн шинж, чанараараа их төстэй учраас боловсруулалтын хувьд маш нарийн технологи шаарддаг. Батлан хамгаалах, анагаахын салбар, сансрын технологи, хосолмол хөдөлгүүрт автомашины эд ангиудыг үйлдвэрлэхэд эдгээр элемент орж байна.

2024 оны байдлаар АНУ-ын геологийн албаны судалгаагаар дэлхийд нийт 115.4 сая тонн газрын ховрын нөөц байна гэжээ. Дэлхийн нөөцийн 38 хувь нь БНХАУ-д байгаа бол, Энэтхэг, Австрали зэрэг улс дараагийн байрыг эзэлж байна. Манай улс 2.7 хувьтай буюу багагүй нөөцтэй улс, орны тоонд багтдаг.

Германы Аахены их сургуульд 2019 онд судалгаа хийсэн. Судалгаагаар энэ ордын хүдрийн ураны агуулга 0.009 хувь гэсэн үр дүн гарсан.

Гаргаж авсан баяжмалыг гүн боловсруулахад хүчлийн, шүлтийн аммонийн давсны уусмалаар уусгах гэсэн гурван аргыг дэлхийд өргөн ашиглаж байна. Био уусгалтын аргыг нэвтрүүлэхээр судлаачид ажиллаж байгаа.

Монгол Улс 3.1 сая тонн газрын ховрын нөөцтэй гэж үздэг. Нийт 6 орд байгаагаас говийн бүсэд орших “Мушгиа худаг”, “Хотгор”, “Лугийн гол” гэсэн гурван ордод газрын хөнгөн ховор элемент давамгай бий. Харин “Улаан дэл (Шар толгой), “Халзан бүрэгтэй” зэрэг орд баруун бүсэд оршино. Үүнээс “Халзан бүрэгтэй” ордын хувьд хүнд болон хөнгөн газрын ховрын аль алиныг агуулдаг. Мөн энд үйлдвэрлэлийн чухал ач холбогдол бүхий гурван металл бий. Энэ ордын газрын ховрын нөөцийг 1.2 сая тонн гэж тогтоосон.

Германы Аахены их сургуульд 2019 онд судалгаа хийсэн. Судалгаагаар энэ ордын хүдрийн ураны агуулга 0.009 хувь гэсэн үр дүн гарсан.

Монгол орны газрын ховор элементтэй ордуудад уран (U), торийн (Th) хэмжээ хэр зэрэг байгааг тогтоох зорилготой судалгааг ШУА-ийн Хими, химийн технологийн хүрээлэн болон Германы Аахены их сургуульд хийсэн.

Манай орны хувьд Лугийн гол, Мушгай худаг, Хотгор зэрэг ордуудад уран, торийн агууламж шинж чанараасаа хамаараад өндөр хувьтай. Харин “Халзан бүрэгтэй” ордын хувьд дэвсгэр түвшин нь ойролцоо байна гэдэг судалгааны дүн гаргасан байгаа.

Ер нь бол “Халзан бүрэгтэй” ордын эрдэс, хүдэр маш хүнд баяжигддаг. Нарийн нийлмэл бүтэцтэй эрдсүүдийг агуулдаг учраас баяжуулалтын технологийг нарийвчлан явуулах шаардлагатай. Цаашлаад баяжуулалтаас гарах хаягдал, баяжмалд агуулагдах уран, торийг хянаж явах шаардлагатай гэж үзэж байгаа" гэв.

13:[["$","script",null,{"type":"application/ld+json","dangerouslySetInnerHTML":{"__html":"{\"@context\":\"https://schema.org\",\"@type\":\"NewsArticle\",\"headline\":\"Т.Аззаяа: \\\"Халзан бүрэгтэй\\\"-н ордын баяжуулалтаас гарах хаягдлын уран, торийг хянах шаардлагатай\",\"description\":\"2024 оны байдлаар АНУ-ын геологийн албаны судалгаагаар дэлхийд нийт 115.4 сая тонн газрын ховрын нөөц байна гэжээ. Дэлхийн нөөцийн 38 хувь нь БНХАУ-д байга\",\"image\":[\"https://mgl.gogo.mn/newsn/images/c/2025/09/335024-23092025-1758599435-1866347164-azzaya.jpg\"],\"datePublished\":\"2025-09-23T04:12:00.000Z\",\"dateModified\":\"2025-09-23T04:08:25.000Z\",\"author\":[{\"@type\":\"Person\",\"name\":\"Г.Тэгшсүрэн\",\"url\":\"https://gogo.mn/p/9429\"}],\"publisher\":{\"@type\":\"Organization\",\"name\":\"GoGo.mn\",\"url\":\"https://gogo.mn\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"url\":\"https://gogo.mn/logo/gogo-logo.png\",\"width\":211,\"height\":69}},\"mainEntityOfPage\":{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https://gogo.mn/r/387d1g\"},\"inLanguage\":\"mn\"}"}}],["$","$L3c",null,{"lid":"387d1g","initialData":{"id":335024,"title":"Т.Аззаяа: \"Халзан бүрэгтэй\"-н ордын баяжуулалтаас гарах хаягдлын уран, торийг хянах шаардлагатай","headLine":"2024 оны байдлаар АНУ-ын геологийн албаны судалгаагаар дэлхийд нийт 115.4 сая тонн газрын ховрын нөөц байна гэжээ. Дэлхийн нөөцийн 38 хувь нь БНХАУ-д байгаа бол, Энэтхэг, Австрали зэрэг улс дараагийн байрыг эзэлж байна. Манай улс 2.7 хувьтай буюу багагүй нөөцтэй улс, орны тоонд багтдаг.","content":[{"contId":5234630,"newsId":335024,"youtubeid":null,"body":"$3d","daraalal":1,"createdDate":"2025-09-23T03:43:13.000Z","updatedDate":"2025-09-23T04:08:25.000Z","conttype":0,"title":"а","hasSlide":null,"isspecialtop":null,"hascontainer":1,"bagana":1,"margintop":null,"baganaTablet":1,"image":null,"imageNodomain":null,"providerId":9429,"shareText":null,"audiourl":null,"slideType":null,"notShowInShortRead":0,"pollId":null,"nwsContResources":[]}],"provider":{"id":9429,"name":"Г.Тэгшсүрэн","descr":null,"image":"https://mgl.gogo.mn/newsn/provider/9429-29092026-1790654822-1394872655.jpeg","categoryId":null,"active":1,"haruulah":0,"twitter":null,"facebook":null,"mail":"tegshsuren@mongolcontent.mn","imageNodomain":"/provider/9429-29092026-1790654822-1394872655.jpeg","mergejil":"Сэтгүүлч","web":null,"isTranslator":0,"imageMid":"https://mgl.gogo.mn/newsn/provider/9429-28092026-1790590235-1536539398.jpeg","imageMidNodomain":"/provider/9429-28092026-1790590235-1536539398.jpeg","bannerimg":"642fa5237a603_thumbnail_769x150 00.png","updatedDate":"2023-04-07T05:07:47.000Z","priority":10,"showInAboutUs":1,"workStartYear":2021},"imageUrl":"https://mgl.gogo.mn/newsn/images/c/2025/09/335024-23092025-1758599435-1866347164-azzaya.jpg","welcomePicNodomain":"/images/c/2025/09/335024-23092025-1758599435-1866347164-azzaya.jpg","welcomePic":"https://mgl.gogo.mn/newsn/images/c/2025/09/335024-23092025-1758599435-1866347164-azzaya.jpg","welcomePicWidth":1162,"welcomePicHeight":736,"lid":"387d1g","publishDate":"2025-09-23T04:12:00.000Z","shareCount":0,"commentCount":2,"totalFavCount":23,"reactionIcon":"laugh","shuud":0,"newsType":{"newstypeId":2,"newsTypeName":"Улс төр","typeConst":null,"newsTypeDesc":"Улс төрийн мэдээ мэдээлэл","orderNum":2,"parentId":null,"engname":"politics","menu":0,"showOnMenu":1,"type":null,"active":1},"viewedCount":1441,"showWelcomePic":1,"liked":23,"commentable":1,"hideBanner":false,"brief":0,"layout":null,"link":null,"newtab":false,"reactions":{"2":2,"3":2},"welcomePicTxt":null,"company":{"id":41,"name":"GoGo.mn","imageUrl":"https://mgl.gogo.mn/newsn/company/41-06042023-1680763602-730195431-phpz9wYf1.svg","url":"http://gstat.mn/newsn/company/61-27032017-1490605781-1626085787-phpr9UGM6.jpeg","newtab":false},"partnerCompany":null,"newsWidgets":[],"navigation":{"id":2,"name":"Улс төр","action":null,"orderNum":1,"newsTypeId":2,"parentId":null,"publishDate":"2024-05-21T16:00:00.000Z","expireDate":null,"isspecial":0,"isNuurend":0,"isRedaktsDeer":0,"titleBgColor":null,"isthumblist":1,"image":"/webtses/2-27112018-1543303007-482497662.jpeg","imageicon":null,"iszuvhunicon":0,"isspecialevent":0,"imagehome":"/webtseshome/2-27112018-1543303007-1762921424.jpeg","isFullimagelayout":0,"fulllayoutLeftUrl":null,"fulllayoutTopUrl":null,"fulllayoutRightUrl":null,"tabColor":null,"tabBgcolor":null,"tabSelcolor":null,"tabSelbgcolor":null,"fulllayoutBgimg":null,"fulllayoutMobileBgimg":null,"hidefrommenu":0,"layout":null,"shareimage":null,"shareimageNodomain":null,"nuurendBigthumb":0,"nuurendBg":null,"nuurendHidename":0,"isRedaktsDoor":0,"hiddenInMobile":0,"icon":"build/images/itoim.png","orderNumV2":3,"faIcon":"landmark","groupName":null,"highlight":0,"newsId":null,"showfromDate":"2024-05-21T16:01:00.000Z","showtoDate":"2019-07-29T10:18:00.000Z","metaKeywords":"2","navigationMainId":1,"typeCode":null,"description":null},"liveEndDate":null}}]] 16:null 1a:[["$","title","0",{"children":"Т.Аззаяа: \"Халзан бүрэгтэй\"-н ордын баяжуулалтаас гарах хаягдлын уран, торийг хянах шаардлагатай"}],["$","meta","1",{"name":"description","content":"2024 оны байдлаар АНУ-ын геологийн албаны судалгаагаар дэлхийд нийт 115.4 сая тонн газрын ховрын нөөц байна гэжээ. Дэлхийн нөөцийн 38 хувь нь БНХАУ-д байга"}],["$","link","2",{"rel":"manifest","href":"/icons/site.webmanifest","crossOrigin":"$undefined"}],["$","meta","3",{"name":"og:logo","content":"https://gogo.mn/logo/gogo-logo.png"}],["$","link","4",{"rel":"canonical","href":"https://gogo.mn/r/387d1g"}],["$","meta","5",{"property":"og:title","content":"Т.Аззаяа: \"Халзан бүрэгтэй\"-н ордын баяжуулалтаас гарах хаягдлын уран, торийг хянах шаардлагатай"}],["$","meta","6",{"property":"og:description","content":"2024 оны байдлаар АНУ-ын геологийн албаны судалгаагаар дэлхийд нийт 115.4 сая тонн газрын ховрын нөөц байна гэжээ. Дэлхийн нөөцийн 38 хувь нь БНХАУ-д байга"}],["$","meta","7",{"property":"og:url","content":"https://gogo.mn/r/387d1g"}],["$","meta","8",{"property":"og:site_name","content":"GoGo.mn"}],["$","meta","9",{"property":"og:locale","content":"mn_MN"}],["$","meta","10",{"property":"og:image","content":"https://mgl.gogo.mn/newsn/images/c/2025/09/335024-23092025-1758599435-1866347164-azzaya.jpg"}],["$","meta","11",{"property":"og:image:width","content":"1162"}],["$","meta","12",{"property":"og:image:height","content":"736"}],["$","meta","13",{"property":"og:image:alt","content":"Т.Аззаяа: \"Халзан бүрэгтэй\"-н ордын баяжуулалтаас гарах хаягдлын уран, торийг хянах шаардлагатай"}],["$","meta","14",{"property":"og:type","content":"article"}],["$","meta","15",{"name":"twitter:card","content":"summary_large_image"}],["$","meta","16",{"name":"twitter:site","content":"@newsGoGomn"}],["$","meta","17",{"name":"twitter:title","content":"Т.Аззаяа: \"Халзан бүрэгтэй\"-н ордын баяжуулалтаас гарах хаягдлын уран, торийг хянах шаардлагатай"}],["$","meta","18",{"name":"twitter:description","content":"2024 оны байдлаар АНУ-ын геологийн албаны судалгаагаар дэлхийд нийт 115.4 сая тонн газрын ховрын нөөц байна гэжээ. Дэлхийн нөөцийн 38 хувь нь БНХАУ-д байга"}],["$","meta","19",{"name":"twitter:image","content":"https://mgl.gogo.mn/newsn/images/c/2025/09/335024-23092025-1758599435-1866347164-azzaya.jpg"}],["$","link","20",{"rel":"icon","href":"/icons/favicon-16x16.png","sizes":"16x16","type":"image/png"}],["$","link","21",{"rel":"icon","href":"/icons/favicon-32x32.png","sizes":"32x32","type":"image/png"}],["$","link","22",{"rel":"icon","href":"/icons/favicon.ico"}],["$","link","23",{"rel":"apple-touch-icon","href":"/icons/apple-touch-icon.png","sizes":"180x180","type":"image/png"}],["$","link","24",{"rel":"android-chrome-192x192","href":"/icons/android-chrome-192x192.png"}],["$","link","25",{"rel":"android-chrome-512x512","href":"/icons/android-chrome-512x512.png"}],["$","$L3e","26",{}]]

Т.Аззаяа: "Халзан бүрэгтэй"-н ордын баяжуулалтаас гарах хаягдлын уран, торийг хянах шаардлагатай

Энэ мэдээ танд ямар мэдрэмж төрүүлж байна?

Сэтгэгдэл