Ашигт малтмалын тухай хуулийн нэмэлт өөрчлөлтийн төслийн талаар АҮЭБЯ-ны Төрийн нарийн бичгийн дарга Б.Дашпүрэв мэдээллээ.

Тэрээр хэлэхдээ, "Зайлшгүй сайжруулах шаардлагатай хамгийн чухал салбар бол уул уурхай, эрдэс баялгийн салбар юм. Учир нь Монгол Улсын улсын төсвийн орлогын 28 хувь, экспортын орлогын 94 хувь, аж үйлдвэрийн бүтээгдэхүүний үйлдвэрлэлийн 74 хувийг энэ салбар дангаараа бүрдүүлж байна. Ийм том салбартай холбоотойгоор Ашигт малтмалын тухай хуулийн нэмэлт, өөрчлөлт, Газрын тосны бүтээгдэхүүний тухай хуулийн нэмэлт, өөрчлөлт, Газрын тосны тухай хуулийн шинэчилсэн найруулга, Хүнд үйлдвэрийн тухай хуулийг шинээр батлуулахаар бид зорин ажиллаж байна.

Ашигт малтмалын тухай хуулийн нэмэлт, өөрчлөлтийн үзэл баримтлалыг батлуулж, холбогдох олон нийтийн хэлэлцүүлгийг үе шаттайгаар зохион байгуулж байгаа. Үүний хүрээнд өнөөдөр хэвлэл мэдээллээр дамжуулан нэг зүйлийг онцлон хэлэхийг хүсэж байна. Маргаашаас эхлэн Аж үйлдвэр, эрдэс баялгийн яам, Газрын тосны газар болон холбогдох байгууллагууд Монгол Улсын хэмжээнд уул уурхайн ассоциацитай хамтран 21 аймагт Ашигт малтмалын тухай хууль болон бусад холбогдох хуулиудын нэмэлт, өөрчлөлтийн талаарх хэлэлцүүлгийг өрнүүлнэ.

Иймд газрын тос, ашигт малтмал, хүнд үйлдвэрийн салбарын аж ахуйн нэгжүүд, төрийн байгууллагууд, иргэний нийгмийн байгууллагууд, төрийн захиргааны болон орон нутгийн захиргааны байгууллагууд зэрэг бүх оролцогч талыг эдгээр хуулийн хэлэлцүүлэгт идэвхтэй оролцохыг урьж байна.

Яагаад энэ хэлэлцүүлгийг ингэж өргөн хүрээнд хийх шаардлагатай вэ гэвэл хууль тогтоомж батлагдах тодорхой үе шат, процесс байдаг. Харин Ашигт малтмалын тухай хууль нь Монгол Улсын эдийн засагтай салшгүй холбоотой томоохон хууль учраас хэрэгжилтийн явцад, ялангуяа орон нутагт, иргэдийн эсэргүүцэл, үл ойлголцол үүсэх нь цөөнгүй байдаг. Энэ нь тодорхой төслүүдийн хэрэгжилтэд саад болж ирсэн.

Тиймээс орон нутгийн иргэд, орон нутгийн удирдлагуудад Ашигт малтмалын тухай хуулийг яагаад шинэчлэх шаардлага үүссэн, ямар өөрчлөлтүүд орж байгаа талаар мэргэжлийн хүмүүс олон талаас нь тайлбарлаж, ойлгуулж, сурталчлах нь чухал. Ингэснээр орон нутгийн эсэргүүцэл багасч, тухайн орон нутагт ажиллаж, амьдарч буй иргэдийн эрх ашиг хөндөгдөхгүйгээр үйл ажиллагаа явуулах нөхцөл бүрдэнэ. Ийм харилцан ойлголцсон, эерэг орчныг бий болгох зорилгоор бид энэхүү хэлэлцүүлгийг өргөн хүрээнд зохион байгуулж байна.

Ашигт малтмалын тухай хуулийн нэмэлт, өөрчлөлтөөр ашигт малтмалын нөөц ашигласны төлбөр (АМНАТ)-ийн хуваарилалтыг илүү зөв болгох, уул уурхайн хаалт, нөхөн сэргээлтийн асуудлыг сайжруулах зохицуулалтуудыг тусгасан. Ингэснээр орон нутгийн иргэдийн амьдралд сөрөг нөлөөлөл багасаж, харин ч тухайн орон нутагт аюулгүй, найдвартай амьдрах орчин бүрдэж, амьдралын чанар сайжрах боломж бий болно.

Тухайлбал, АМНАТ-ийн 20 хувийг тухайн төсөл хэрэгжиж буй суманд, 10 хувийг аймагт нь хуваарилах саналыг боловсруулж байна. Байгалийн баялгийг ашиглаж байгаа бол тухайн орон нутагт амьдрах орчин, нөхцөлийг сайжруулах нь зайлшгүй шаардлагатай. Ингэж байж орон нутгийн иргэд хариуцлагатай уул уурхайг дэмжих нөхцөл бүрдэнэ.

Нөгөө талаас, төсөл хэрэгжүүлэгч аж ахуйн нэгжүүдэд өндөр хариуцлага ногдуулна. Газрын хэвлийд хөндлөн оролцсон, олборлолт хийсэн бол нөхөн сэргээлтийн ажлыг мэргэжлийн өндөр түвшинд хийж, хаалтын ажлаа бүрэн хэрэгжүүлсний дараа дараагийн төсөл хэрэгжих боломжтой болно. Нөхөн сэргээлтийн төлөвлөгөө нь батлагдсан график хугацааны дагуу чанартай хэрэгжиж буй эсэхийг дараагийн төслийн үнэлгээнд харгалзан үзнэ. Байршуулсан барьцаа хөрөнгийн хэмжээнд 100 хувь техникийн болон биологийн нөхөн сэргээлт хийгдсэн байхыг хуульчилж, тодорхой болгоно. Ингэснээр байгаль орчин нөхөн сэргэж, орон нутгийн иргэдийн амьдрах нөхцөл сайжрах боломж бүрдэнэ.

Мөн олборлосон түүхий эдийг боловсруулах шаардлага зайлшгүй бий. Боловсруулалтын түвшнийг нэмэгдүүлэх нь Ашигт малтмалын тухай хууль, Хүнд үйлдвэрийн тухай хуулийн хүрээнд олон мянган ажлын байр бий болгох, боловсруулах үйлдвэрүүдийн эрх зүйн орчныг сайжруулах үндэс болно гэж бид үзэж байна.

Газрын тосны салбарын хувьд сүүлийн үед газрын тосны бүтээгдэхүүний хангамж доголдож, улс даяар тодорхой хугацаанд хямрал үүссэн. Үүнтэй холбоотойгоор эрх зүйн шинэчлэлийг сайжруулах, улсын нөөц, нөөцийн удирдлагын асуудлыг тодорхой болгох, нөөцийг нэмэгдүүлэх чиглэлээр хариуцлагын тогтолцоог боловсронгуй болгохоор ажиллаж байна.

Газрын тосны тухай хуулийн хүрээнд бүтээгдэхүүн хуваах гэрээтэй компаниуд үйл ажиллагаа явуулж байгаа ч орон нутгийн эсэргүүцэл тодорхой хэмжээнд байсаар ирсэн. Энэ нь байгаль орчинд үзүүлж буй нөлөөлөл, орон нутгийн иргэдэд очих үр өгөөж хангалтгүй байгаатай холбоотой. Иймээс нөөц ашигласны төлбөрийг шударга хуваарилах, олон улсад нийцсэн татвар, рояалти, бүтээгдэхүүн хуваах, орлого хуваах тогтолцоог нэвтрүүлж, тухайн төсөлд тохирсон, Монгол Улсад үр ашигтай хувилбарыг сонгох боломжийг бий болгоно.

Эцэст нь дахин онцлоход, иргэний нийгмийн байгууллагууд, салбарын аж ахуйн нэгжүүд, орон нутгийн удирдлага, төрийн захиргааны байгууллагын албан хаагчид өргөн бүрэлдэхүүнээрээ эдгээр хуулийн төслүүдийн хэлэлцүүлэгт оролцох нь чухал. Ингэж байж Монгол хүний аюулгүй, найдвартай амьдрах орчин бүрдэж, амьдралын чанар сайжирна. Мөн талууд харилцан ойлголцолтой, шүүмжлэл багатайгаар төслүүд хэрэгжиж, дотоод, гадаадын хөрөнгө оруулагчдын итгэл сэргэж, тогтвортой хөгжил бий болох нөхцөл бүрдэнэ.

Энэ бүх мэдээллийг хэвлэл мэдээллийн байгууллагуудын дэмжлэгтэйгээр Монгол даяар түгээж, мэргэжлийн албан хаагчид газар дээр нь ажиллан, мэдээлэл дутуугаас үүдэн төслийн хэрэгжүүлэгчид болон орон нутгийн иргэдийн хооронд үүсдэг үл ойлголцлыг арилгах чиглэлээр давхар ажиллана" гэв.