ОТ компанитай холбоотой нотлох баримтын сонсголын эхний хэсэг дуусав. Одоо Жавхлант, Шивээ толгойн ордтой холбоотой нотлох баримтыг хэлэлцэнэ.41 гэрчийг дуудсан ч 9 гэрчтэй холбогдож чадаагүй, гурван гэрч оролцох боломжгүйгээ мэдэгджээ.

Жавхлант, Шивээ толгойн ашиглалтын тусгай зөвшөөрлийн талбайн нөөцийг тогтоож, үнэлгээг тодорхойлсон болон холбогдох бусад баримтад үндэслэн төрийн эзэмшлийн хувь хэмжээг тогтоохтой холбоотой асуудлыг одоо хэлэлцэнэ.

ОТ-н 66 хувийг эзэмшигч асан “Туркойз Хилл” компани хөрш “Онтрэ” гэж компанитайгаа 80/20 орчмоор тохирсон байна. Жавхлант, Шивээ толгойн ашиглалтын тусгай зөвшөөрлийг "Онтрэ" эзэмшиж байна.

“Оюу толгой”-н хөрөнгө оруулалтын гэрээнд “Туркойз Хилл” буюу Рио Тинто эзэмших тохиолдолд ордын 34 хувь автоматаар Засгийн газрын мэдэлд ирнэ гэж заасан. Тиймээс одоо “Онтрэ” компанид үлдсэн хэсгийн 34 хувийг эзэмших асуудал бий.
 

"Онтрэ" тусгай зөвшөөрлөө гурван удаа сунгуулах хүсэлт гаргажээ. Ингэхдээ хайгуулын тусгай зөвшөөрлийн төлбөрийг нь огт өөр компани төлсний сацуу хуульд заасан шаардлагыг хангаагүй байхад хайгуулын тусгай зөвшөөрлийг нь сунгасан байна.

2009 онд хайгуулын тусгай зөвшөөрлөө ашиглалтынх болгожээ. Ингэхдээ ОТ-той хамт, нэгдсэн тайланг АМГТГ-т өгчээ. Энэ нь Ашигт малтмалын тухай хуулийн, Байгаль орчинд нөлөөлөх байдлын үнэлгээний тухай хуулийн хэд хэдэн заалт, Эрдэс баялгийн мэргэжлийн зөвлөлийн дүрмийг тус тус зөрчсөн гэж урьдчилсан байдлаар дүгнэж байна.

Учир нь өргөдлийн бүрдэлд ОТ компанийн хийсэн тайлангуудыг хавсаргажээ. Тухайлбал байгаль орчны менежментийн төлөвлөгөө гэх мэт гурван баримт бичиг нь шаардлага хангаагүй. Хайгуулын тусгай зөвшөөрлөө ашиглалтынх болгосны дараа Буяннэмэх хэмээх захиралд хаяглан, Ашиглалтын тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч ямар эрх үүрэгтэйг сануулсан албан бичгийг илгээжээ. Гэвч "Онтрэ" ХХК ашиглалтын тусгай зөвшөөрөл эзэмшигчийн үүргээ бүрэн биелүүлээгүй, татвараа цагт нь төлөөгүй гэж шинжээч танилцуулав. Тус компани бүх баримтаа нууцын тамгатайгаар УИХ-ын Хянан шалгах түр хороонд ирүүлжээ. 

1995 онд батлагдсан, Байгууллагын нууцын тухай хуулийн дагуу бичиг  баримтууд дээрээ нууцын тамга дарсан гэж өмгөөлөгч нь О.Батнайрдамдал даргын асуултад хариулав. Ингэхдээ АМГТГ, Эрдэс баялгийн мэргэжлийн зөвлөл гэх мэт төрийн байгууллагын тоот дээр ч "Онтрэ"-гийн нууцын тамгыг даржээ.         
 

Өмгөөлөгч: Нууцын тамга дарахдаа техникийн алдаа гаргасан байж болно. Байгууллагын захидал харилцааны нууцын дагуу, "Онтрэ"-д хаяглан ирүүлсэн албан бичиг, тоот дээр нууцын тамга дарах зөвлөгөөг би өгсөн.

О.Батнайрамдал: Бид олон тэрбум ам.долларын төслийн талаар ярилцаж байна. Та бүхэн олон нийтийн мэдэх эрхэд халдаж, төрийн байгууллагын буюу парламентын үйл ажиллагаанд санаатайгаар саад учрууллаа. Энэ Эрүүгийн хариуцлага хүлээх хэмжээний асуудал шүү.

Уул уурхайн сайд асан Д.Зоригт: Бидэнд ямар ч материалтай танилцах боломж олгоогүй атлаа 20 жилийн өмнөх үйл явдлуудыг асууж байна. Түүнээс нээлттэй сонсгол явуулах нь зөв. Би дэмжиж байна. Бид урьдчилаад материалтайгаа танилцсан бол та бүхний ажилд ч нэмэртэй. Эрдэс баялгийн мэргэжлийн зөвлөлд ажиллах дүрэм бий. Тухайн үед яагаад Оюутолгой, Онтрэ-гийн талбайг нийлүүлж, тайлан авсан бэ гэхээр том төсөл учир нэгтгэж, том зургаар нь харах нь зөв гэж бид шийдсэн. Уул уурхайн ордын заагийг байгалийн хилээр тогтооно.

О.Батнайрамдал: Бид дуртайдаа 20 жилийн өмнөхийг өнөөдөр яриагүй. УИХ-аас гаргасан тогтоолыг хэрэгжүүлэхийн тулд ажиллаж байна.

УИХ-ын гишүүн Ө.Шижир: "Онтрэ"-г эхлээд Сүхбаатар дүүргийн, дараа нь нийслэлийн, удалгүй ТЕГ-т том татвар төлөгч гэж бүртгэж авчээ. Энэ шаардлагаа хангасан байсан уу гэдгийг би ТЕГ-аас асуумаар байна. Учир нь том татвар төлөгчөөр бүртгэсний дараа энэ компанид ямар ч хяналт шалгалт хийгээгүй байна. Гэтэл энэ компанийн эрсдэл 75 хувь буюу маш өндөр байжээ. Шинжээч энэ эрсдэл нь салбарын дундаж болох 35 хувиас ч их гэж сая танилцууллаа.

Энэ компанийн татварыг өмнөөс нь төлөөд байсан компанийн тухай мэдээлэл авмаар байна. Энэ компани одоо ч бүртгэлтэй байдаг уу?  

ТЕГ: "Онтрэ"-г 2019 онд том татвар төлөгчөөр бүртгээд, 2022 онд бүртгэл нь ТЕГ руу шилжиж ирсэн. 2008 оноос хойш энэ компанид татварын хяналт шалгалт огт оруулаагүй.

"Онтрэ ресурс" ХХК-ийн гүйцэтгэх захирал Стивэн Скотт: Бидний "Айвэнхоу майнз" ХХК-тай байгуулсан гэрээнд хөрөнгө оруулагч тал тайлан мэдээг төрийн байгууллагад гаргаж өгөх үүрэгтэй.

УИХ-ын гишүүн Б.Бат-Эрдэнэ: Энэ сонсгол шүүх биш. Гэвч зарим УИХ-ын гишүүн захирсан зандарсан өнгө аястай ярьж байна. Өнөөдөр энд хэлсэн бүхэн протоколд үлдэнэ. Мөн дараа нь энд хэлсэн үгээ та бүхэн хуулийн байгууллагын өмнө батлах үүрэг хүлээнэ.

М.Зоригт сайд та уул уурхайн сайд байх үел манай эдийн засаг ямар байсныг ярьж тайлбарласан бол илүү ойлгомжтой байх байсан ч та улс төржөөд байх юм.

УИХ-ын гишүн Э.Болормаа: "Онтрэ" компанийн гүйцэтгэх захирлын хариултуудыг сонсоход та Рио Тинтогийн эрх ашгийг хамгаалаад байна, өөрийнхөө компанийн эрх ашгийг биш. Рио Тинто, "Онтрэ"-тэй хуйвалдсан юм уу гэж хардахаар байна. Энэ нь Монголын Засгийн газрын эрх ашигт нийцэхгүй. "Онтрэ" Рио Тинтотой хамтарсан компани байгуулсан гэрээ байхгүй. Та өөрийнхөө эрх ашгийг хамгаалж чадахгүй байна гэж би дүгнэж байна.

"Онтрэ ресурс"-ийн гүйцэтгэх захирал Стивэн Скотт: Бид энэ сонсголоос өмнө Рио Тинтогийн төлөөлөлтэй уулзаагүй, үгсэн тохироогүй. Рио Тинто манай хувьцаа эзэмшигч, хувь ийлүүлэгч мөн. Гэхдээ бидний гаргадаг шийдвэрт хэзээ ч нөлөө үзүүлдэггүй. Тэд надад шахалт дарамт үзүүлээгүй, надад хэлэх үг зааж өгөөгүй. Бид 2004 оноос хойш ярилцсаар 2008 онд Рио Тинтотой албан ёсоор гэрээ байгуулсан нь Хувь нийлүүлсэн гэрээ юм.

УИХ-ын гишүүн Б.Баябаатар: "Онтрэ"-гийн хоёр тусгай зөвшөөрлийг ОТ руу шилжүүлснээр эрхийн зөрчил үүсэх үү? 2024 онд боловсруулсан ТЭЗҮ-гээр нөөц чагаад буурав? Зэс 1800 тонноос 240 тонн, алт 23-аас 8.7 сая тонн болж буурлаа. Үүнийг тайлбарлана уу? Онтрэ2009 оны Хөрөнгө оруулалтын гэрээнд хамаарахгүй гэж С.Баярцогт сайд хэлсэнтэй би санал нэг байна. ОТ болохоор энэ гэрээнд хамаарна гэж байгаа юм байна.

ОТ, гүйцэтгэх захирал С.Мөнхсүх: ОТ-гүйгээр Онтрэгийн хоёр тусгай зөвшөөрлийг ашиглах боломжгүй. Үүний тулд тус компанид төлбөр өгөх ёстой. Бидний хийсэн тооцоогоор ОТ төслийн 59 хувийг Монголын тал хүртэнэ.

Сангийн сайд асан С.Баярцогт: Бид "Онтрэ"-гийн 34 хувийг эзэмших, эсэхээ Рио Тинто, "Онтрэ"-ээс асуух ямар ч шаардлага байхгүй. УИХ тогтоол гаргаад л болоо. "Онтрэ" нэг ч төгрөг гаргхгүй, бүх ажлыг нь ОТ хийжээ. Тэгсэн атлаа ашгийн хувиас яагаад "Онтрэ" авах гээд байна.

О.Батнайрамдал: Яг энэ асуудлыг дараагийн удаа хэлэлцэнэ. Асуулт асуусан үед л танд (С.Баярцогт сайдад хандав) микрофон нээх дэгтэй юм. Түүнээс би таныг яриулахгүй гээгүй юм.

Сонсгол 30 минут завсарлав.