Ерөнхий сайд Г.Занданшатарын захирамжаар байгуулагдсан “Экспортыг нэмэгдүүлж, худалдааг дэмжих” ажлын хэсгийг Тэргүүн шадар сайд бөгөөд Эдийн засаг, хөгжлийн сайд Н.Учрал ахалсан.

Ажлын хэсгийн шийдвэрээр Засгийн газрын Хяналт хэрэгжүүлэх газраас Гаалийн ерөнхий газарт хийх хяналт шалгалтыг эхлүүлсэн юм. Ингэснээр “Гаалийн хилээр нэвтрүүлэх бараа, тээврийн хэрэгсэлд гаалийн хяналт тавих нийтлэг журам”-ыг шинэчлэх шийдвэр гарч, энэ сарын 1-нээс шинэ журмыг мөрдөж байна. Энэ талаар Гаалийн ерөнхий газрын Хуулийн хэлтсийн дарга Ч.Тамираагаас тодрууллаа.

-"Гаалийн хилээр нэвтрүүлэх бараа, тээврийн хэрэгсэлд гаалийн хяналт тавих нийтлэг журам” нь гаалийн улсын байцаагч нарын өдөр тутам хэрэгжүүлдэг гол журам. Бид энэ журмыг 2019 онд батлан мөрдөж байсан. Гэвч үүнээс хойш зургаан жил өнгөрч, Засгийн газраас төрийн үйл ажиллагааны цахимжуулалтын шинэ шинэ бодлогуудыг боловсруулан хэрэгжүүлж байна. 

Амьд мал, мах, махан бүтээгдэхүүн, ургамал, эм, химийн бодис, хорио цээртэй холбоотой хяналтыг хийдгээрээ хийнэ.

Эдийн засаг, хөгжлийн яамнаас энэ журмыг хэт нүсэр, олон шат дамжлагатай, гадаад худалдааг хөнгөвчлөх бус харин ч хүндрэл учруулахуйц, цахимжуулалтын зүйл заалт хангалтгүй байгаа тул өөрчлөх шаардлага тавьсан.

Ингээд энэ журмыг шинэчлэх зорилгоор иргэд, аж ахуйн нэгж байгууллага, гадаад худалдаанд оролцогчдоос санал хүсэлтээ ирүүлнэ үү хэмээн судалгаа хийхэд  18 мянга орчим санал, хүсэлт ирсэн нь энэхүү журмыг шинэчлэх шаардлага аль хэдийн үүссэнийг харууллаа.

Шинэ журамд гаалийн улсын байцаагчийн механик үйлдлүүдийг цөөлж, цахимжуулалтын шийдэл, заалтуудыг тусгаж өгсөн. Ингэж боловсруулсан шинэ журмыг Хууль зүй, дотоод хэргийн яам, Нийтээр дагаж мөрдөх хэм хэмжээний актын улсын нэгдсэн санд бүртгүүлсэн тул хүчин төгөлдөр болж, нийтээр хэрэглэх боломжтой боллоо.

ААН, хувь хүн, гадаад худалдаанд оролцогчид, тээвэрлэгчээс бичиг баримт хүлээж авах, бараа, тээврийн хэрэгслийн эзэмшигчээс бичиг баримт хүлээж авах нь бүрэн цахимжсан гэж ойлгож болно. Мөн гаалийн мэдүүлэг хүчин төгөлдөр болж, барааг хүлээн авах, гаалийн татвар хураамж төлөх, төрийн байгууллагуудтай мэдээлэл солилцох үйл явц ч цахим болсон.

Өөрөөр хэлбэл хүний оролцоотой үйл ажиллагааг цахимжуулах чиглэлд ажиллаж байна. Ингэснээр олон алхам, дэс дараалалтай гаалийн хяналтын үйл ажиллагаа байсан нь цахимжуулалтын үр дүнд төдий хэмжээгээр буурсан. Шинэ журмын хэрэгжилтэд Гаалийн байгууллага дотооддоо хяналт тавьж, үнэлгээ дүгнэлт хийж байна. Тодорхой хугацаанд мөрдсөний дараа дахин сайжруулах зүйл гарч болзошгүй.

-Өмнөх журамд авто замаар улсын хилээр оруулж буй бараа, тээврийн хэрэгслийг 85 алхмаар хянан, улсын ахлах байцаагчаас хамаарсан 55 удаагийн үйлдэл хийдэг байжээ. Одоо ямар болсон бэ?
-70-80 хувиар буурсан. Гаалийн улсын байцаагчийн зайлшгүй хийх шаардлагатай үндэсний аюулгүй байдлын зорилгоор хийх үйлдэл, хяналтууд гэж бий. Амьд мал, мах, махан бүтээгдэхүүн, ургамал, эм, химийн бодис, хорио цээртэй холбоотой хяналтыг хийдгээрээ хийнэ. Эмийн түүхий эд гэх мэт эрсдэл учруулж болзошгүй бараа материалууд ч бий. Эдгээрийг зайлшгүй хянах ёстой.

Гаалийн байгууллага нэг талаар худалдааг хөнгөвчлөхийн сацуу хяналтын чиг үүргээ ч хэрэгжүүлнэ. Эрэлч нохой, ухаалаг гарц, рентген тоног төхөөрөмж, лабораторийн магадлан шинжилгээ, эрсдэлийн удирдлага гэх мэт хяналт шалгалтын бусад төхөөрөмжүүд, тактикийн арга ажиллагааг ашиглан ажиллана.

Өөрөөр хэлбэл гаалийн улсын байцаагч болон ахлах байцаагчийн 55 удаагийн үйлдэл 7-8 үйлдэлд багтаж  буурсан. Эхний байдлаар шинэ журмын үр дүн гарч байна. Та бүхэн legalinfo.mn-ээс уншиж болно.

Мөн gaali.mn-ийн Хууль тогтоомж гэсэн цэсээс уншиж, ашиглаж болно. Бид гаалийн улсын бүх байцаагчаа сургалтад хамруулж, нэгдсэн нэг ойлголтоор журмыг хэрэгжүүлэхийн тулд зөвлөмж, чиглэл хүргүүлсэн. Улсын хэмжээнд 19 гаалийн газар, хороо, байнгын ажиллагаатай болон түр ажиллагаатай  45 боомтод нэг мөр хэрэгжээд эхэлсэн байна.

Тухайн үйлдлээс хамаарч нэг цаг гэх мэтээр хяналт тавих хугацааг тодорхой болголоо. Жишээ нь тээврийн хэрэгслийг шалгах хугацаа нэг цаг байна.

-Хүнсний аюулгүй байдал их чухал. Худалдааг хөнгөвчилж байна гээд импортын хүнсний хяналтыг сулруулж болохгүй болов уу?
-Аюулгүй байдлыг хангахтай холбоотой хуулиар хүлээсэн үүрэг гэж бий. Мөн амьтан, ургамал, тэдгээрийн гаралтай түүхий эд, бүтээгдэхүүнийг улсын хилээр нэвтрүүлэх үеийн хорио цээрийн хяналтын тухай хууль гэж бий. Үүнд биет хяналтыг хэрхэн, ямар дэс дарааллаар, яаж хийх талаар тусгасан. Энэ хууль хүчинтэй хэвээр байна. Шинэ журмаа хуульд нийцүүлэн баталсан.

Мөн Монгол Улсын нэгдэн орсон Барааг тодорхойлох, кодлох уялдуулсан системийн олон улсын конвенц, Гаалийн бүрдүүлэлтийн горимыг хялбарчлах уялдуулах тухай ОУ-ын конвенц гэж бий. Дэлхийн худалдааны байгууллагын Худалдааг хөнгөвчлөх хэлэлцээрт хяналтын тухай заасан.

Иймд дээрх хууль тогтоомжийн хүрээнд гаалийн хяналт, бүрдүүлэлт хийгдэж байна гэж ойлгож болно.

-Шинэ журам батлагдсанаар иргэд, ААН-д хамааралтай гаалийн хяналтын хугацааг  хэрхэн хэмнэсэн зохицуулалт тусгагдсан бэ?
-Өмнөх журамд гаалийн ажилтнууд гаалийн хяналтыг хэрэгжүүлж ажиллахдаа ямар хугацаа баримтлахыг заагаагүй байв. Хяналтыг хэрэгжүүлнэ л гэж заасан тул гаалийн улсын байцаагч өөрийн үзэмжээр "би хянаж байна, шалгаж байна, нягталж байна" гээд удах, цаг хугацаа алдах, хууль бус шаардлага тавих, заримдаа бараа тээврийн хэрэгслийг үндэслэлгүй саатуулах зэрэг асуудал гардаг байсан. Хяналт шалгалт 5-10 хонох үе ч байсан.

Харин одоо гаалийн улсын байцаагчийн хяналт хэрэгжүүлэх үйлдлээс хамаарч нэг цаг, гурван цаг гэх мэтээр хугацаануудыг тодорхой болголоо. Жишээ нь тээврийн хэрэгслийг шалгах хугацаа нэг цаг байна. Тээврийн хэрэгсэл гэдэгт зорчигчтой автобус, том оврын ачааны автомашин, жижиг тэрэг, чингэлэг ч байж болно. Харин ачаа, барааг шалгах хугацаа нь тусдаа бөгөөд энэ нь Гаалийн тухай хуулиар зохицуулагдаж байгаа юм.

Хэрэв журамд заасан хугацаанд гаалийн хяналтыг хэрэгжүүлээгүй, биелүүлээгүй бол тухайн гаалийн улсын байцаагч албан үүргээ зохих ёсоор биелүүлж байна уу, хууль бус ашиг сонирхлын зөрчил үүсгэж байна уу гэх мэтээр болзошгүй эрсдэлээс урьдчилан сэргийлж хөндлөнгийн хяналт тавих боломжийг бүрдүүлсэн.

Өөрөөр хэлбэл гаалийн харилцаанд оролцогч та өөрөө Гаалийн байгууллага, гаалийн ажилтан хууль тогтоомжоо хэрэгжүүлж байна уу гэдгийг цаг хугацааны стандартын дагуу хянах боломжтой болсон. 

-Мэдээлэл өгсөнд баярлалаа.