Бидний тухай
Сурталчилгаа байршуулах
Редакцийн ёс зүй
Нууцлалын бодлого
Холбоо барих
Онцлох
Шинэ
Тренд
Буцах
84
Улсын Их Хурлын 2025 оны 62 дугаар тогтоолоор байгуулагдсан Оюутолгойн бүлэг ордын ашиглалтад Монгол Улсын эрх ашгийг хангуулах, хүртэх өгөөжийг нэмэгдүүлэхтэй холбоотой баримт бичиг, үйл ажиллагаанд хяналт шалгалт хийх Улсын Их Хурлын хянан шалгах түр хорооны нотлох баримтыг шинжлэн судлах сонсгол өнөөдөр (2025.12.12) үргэлжилж байна.
УИХ-ын гишүүн Б.Жаргалангийн асуулт, Оюутолгойн гэрээ байгуулсан Засгийн газрын тэргүүн Ерөнхий сайд С.Баяр дарга та, гэрээний бүх учир дутагдал нь Монгол Улсын талд ногдох 34 хувьтай холбоотой гэж ярьж байна. 34 хувийг санхүүжүүлэх хувьцааны санхүүжилт болох 1.4 тэрбум ам.долларын үндсэн зээл, хуримтлагдсан зээлийн хүү болох 800 сая ам.доллар, 2.3 тэрбум ам.долларын өрийг 2021 онд УИХ-ын 103-р тогтоолоор энэ өр тэглэгдсэн. Харин өнөөдөр яригдаж буй зээл болон Оюутолгойн зээлийн хүүгийн 18.7 тэрбум ам.доллар бол хувь нийлүүлэгчийн зээл гэсэн тусдаа зүйл. Яагаад ийм өндөр хүүтэй хөрөнгө оруулалтын зээлээр санхүүжүүлэхийг зөвшөөрсөн бэ?
-УИХ-ын ийм ойлгомжгүй, хууль зөрчсөн тогтоол батлагдсан учир би тэр дагуу гэрээ байгуулсан гэж байна. Та тэр үе МАН-ын дарга байсан атал өөрийн намын бүлэг дотор улс төрийн зөвшилцөл хийж чадаагүй байна.
-Та бүхний хийсэн модельд гэнэтийн ашгийн татвар тусгагдаж байсан уу? Гэнэтийн ашгийн татварыг хүчингүй болгох нь ЗГ, Оюутолгой хоёрын алинынх нь санаачилга байсан бэ? гэсэн асуултад С.Баярцогт даргаас хариулт авъя.
-Оюутолгойн хөрөнгө оруулалтын гэрээг 2009 оны 10-р сарын 6-нд байгуулсан ч гэрээгээр хүчин төгөлдөр болохын өмнө 10-р сарын 28-нд өөрийн хүсэлтээр ажлаа өгсөн. Гэрээ байгуулсан юм чинь хэрэгжих нөхцөлийг бүрдүүлсний дараа Ерөнхий сайдын ажлаа өгч болоогүй юү?
С.Баяр, Гэнэтийн ашгийн 68 хувийн татвар авах нөхцөл дээр гадаадын ямар ч хөрөнгө оруулагч ирэхгүй. Гэнэтийн ашиг тухайн цаг үедээ, богино хугацаанд нэлээн мөнгө хуримтлуулдаг, алс хэтдээ гадаад, дотоод бүх хөрөнгө оруулагчийг үргээдэг хууль байсан юм.
10 сарын 28-нд яагаад ажлаа өгсөн бэ? гэж байна. Би хувийн эрүүл мэндийн асуудлыг гаргаад баймааргүй байна л дээ. Гэхдээ нэгэнт асуусан учраас, би 2009 оны хавраас хойш Ерөнхий сайдын ажлыг эмнэлгээс хийж байсан. Манай Засгийн газрын болон УИХ-ын гишүүд, холбогдох ажлын хэсгийнхэн үүнийг сайн мэднэ.
ЗГ-ын нэг ч хурлыг би таслаагүй. Ерөнхий сайдын ажлыг чадах ядахаараа хийсэн. Ихэнх цагаа би эмнэлэгт өнгөрүүлсэн. Өрөөндөө дуслын аппараттай сууж байдаг байсныг тэр үеийн хүмүүс мэднэ. Элэг солиулах асуудал тулсан байсан.
Хөрөнгө оруулалтын гэрээ байгуулах боломж бололцоо гарсан дээр энэ гэрээг байгуулна гэж би шүд зуун явсан юм.9-р сард гэрээ байгуулагдчих болов уу гэж би бодсон, 9 сардаа амжаагүй. 10 сард гэрээ байгуулагдсан. Тийм цаг үед Ерөнхий сайдын ажлаас сайн дураар татгалздаг улстөрч хаана байх вэ дээ. Миний ажил амжилттай явж байсан.
Атрын аянаас эхлээд Тавантолгой асуудал, Оюутолгойн гэрээ байгуулагдчихлаа. Үр дүнгээ харахыг би бодолгүй яах вэ дээ. Хүн хүснэ, өвчин асуулгүй дайрч ирдэг эд шүү дээ. Өгсөн өргөдлийг маань 10-р сарын 28-нд УИХ-аар хэлэлцэн шийдсэн. Ажлаа өгөхдөө УИХ-ын индрээс би энэ учир шалтгаанаа тодорхой тайлбарласан.
Дахин хэлье. Хөрөнгө оруулалтын гэрээ ярьж байтал, зээлийн тухай ярих болсон. Зээл юм чинь хүүтэй байж таарна. Тухайн үед бидэнд байгаа бололцоо нь тэр. Монгол Улсын төсвийн байдал, эдийн засгийн төлөв байдлаас хамаарч зээлийн хүү тогтоно шүү дээ.
УИХ-ын дарга асан Д.Дэмбэрэл, 34 хувийн асуудалтай холбоотой ЭЗБХ-ны дүгнэлтэд, 34 хувьд хөрөнгө оруулалт хийхгүйгээр Монголын тал эзэмших талаар ярилцаач гэсэн. Яагаад УИХ 57-р тогтоол дотроо ЭЗБХ-ны санал, дүгнэлтийг харгалз гэсэн. Тэр дотор энэ 34 хувийг үнэ төлбөргүй эзэмших тухай асуудал бий. Яг энэ тухай ЗГ ярьсан юм уу, үгүй юм уу.
34 хувийг заавал зээл гэж хэлээгүй юм шүү дээ, энэ тухай 40-р тогтоолд тусгасан. Гэтэл хамгийн өндөр хүүтэй зээлийн нөрцөлийг аваад байгаа юм. ЭЗБХ-ны шийдвэрийг ямар байдлаар ярилцсан нь тодорхойгүй үлдэж байна. Засгийн газарт итгэл өгч, ийм зүйлүүдийг харгалзан гэрээг хийгээрэй гэтэл хамгийн муу нөхцөлөөр гэрээ байгуулсан. Тэр 34 хувь бидэнд хэрэгтэй. 34 хувь нэмж, 50 хүртэлх хувь болгох учиртай. Уг нь бид “Эрдэнэт” үйлдвэрийн замаар явъя гэж тохирсон юм. Эрдэнэт үйлдвэр шиг ихээхэн ашигтай болно гэж үзсэн.
Сангийн сайд асан С.Баярцогт, Д.Дэмбэрэл дарга зэрэгцэж суугаад олон удаа худлаа ярьж байна. Хөрөнгө оруулагчдын гэрээ, Хувь нийлүүлэгчдийн гэрээ хоёр нэг өдөр зурагдсан.
Хоёрдугаарт, Дэмбэрэл гуай яагаад биднийг гүтгээд байна гэхээр УИХ-ын 40, 57-р тогтоолд зааж өгсөн нь үнэн. ЭЗБХ-ны 2009 оны 5-р сарын 8-ны шийдвэрт бүх зүйлүүдийг зааж өгсөн. 2025 онд 2009 оныхоо байр суурийг мартмааргүй юм. Тэр үед хувьцаа авахгүй гэж хэлсэн хүний бараг толгойг авахаар байсан. Хувьцааг 100 хувь эзэмшье гэж жагсдаг байсан. Тэр үеийн буюу 2009 оны 2-р сарын 19-ний ҮАБЗ-ийн зөвлөмжид “34 хувийг ав, улмаар 51 хувь хүртэл болго” гэсэн зөвлөмж ЗГ-т өгчихөөд, одоо Засгийн газар дутуу ажилласан гэж яаж хэлж чадаж байна аа. Та ямар хариуцлагагүй юм бэ. Дэмбэрэл гуай. Таныг настай хүн гээд би зөндөө дуугүй суулаа.
Эрдэнэт үйлдвэртэй харьцуулж, Эрдэнэт гоё байсан гэж ярих гэж байна уу. Эрдэнэт үйлдвэрээс Монгол Улс 20 жил татвар аваагүй, би Эрдэнэтийн материалыг та нарт тарааж өгсөн шүү дээ. ҮАБЗ-д ч үзүүлсэн. Яахаараа дандаа худлаа ярьж байдаг юм.
Оюутолгой бол байгуулагдсан цагаасаа татвар төлж байна. Зөвлөлтийн 10 тэрбумын их өрийн дийлэнх нь Эрдэнэтийн өр байсан. Эрдэнэт үйлдвэрт 1996-2000 оны Засгийн газар татаас өгдөг байсан. Эрдэнэт бидэнд мөнгө өгдөг биш, бид Эрдэнэтэд татаас өгдөг байсан. Тэр үеийн гэрчүүдээс энэ сонсголд сууж байна. Тухайн үеийн Үйлдвэр, хөдөө аж ахуйн сайд Н.Алтанхуяг байна. Дандаа үлгэр ярьж, хуучин бүхэн сайхан гэдэг худлаа шүү. Энэ танилцуулга УИХ-ын архивт байгаа.
Улсын Их Хурлын 2025 оны 62 дугаар тогтоолоор байгуулагдсан Оюутолгойн бүлэг ордын ашиглалтад Монгол Улсын эрх ашгийг хангуулах, хүртэх өгөөжийг нэмэгдүүлэхтэй холбоотой баримт бичиг, үйл ажиллагаанд хяналт шалгалт хийх Улсын Их Хурлын хянан шалгах түр хорооны нотлох баримтыг шинжлэн судлах сонсгол өнөөдөр (2025.12.12) үргэлжилж байна.
УИХ-ын гишүүн Б.Жаргалангийн асуулт, Оюутолгойн гэрээ байгуулсан Засгийн газрын тэргүүн Ерөнхий сайд С.Баяр дарга та, гэрээний бүх учир дутагдал нь Монгол Улсын талд ногдох 34 хувьтай холбоотой гэж ярьж байна. 34 хувийг санхүүжүүлэх хувьцааны санхүүжилт болох 1.4 тэрбум ам.долларын үндсэн зээл, хуримтлагдсан зээлийн хүү болох 800 сая ам.доллар, 2.3 тэрбум ам.долларын өрийг 2021 онд УИХ-ын 103-р тогтоолоор энэ өр тэглэгдсэн. Харин өнөөдөр яригдаж буй зээл болон Оюутолгойн зээлийн хүүгийн 18.7 тэрбум ам.доллар бол хувь нийлүүлэгчийн зээл гэсэн тусдаа зүйл. Яагаад ийм өндөр хүүтэй хөрөнгө оруулалтын зээлээр санхүүжүүлэхийг зөвшөөрсөн бэ?
-УИХ-ын ийм ойлгомжгүй, хууль зөрчсөн тогтоол батлагдсан учир би тэр дагуу гэрээ байгуулсан гэж байна. Та тэр үе МАН-ын дарга байсан атал өөрийн намын бүлэг дотор улс төрийн зөвшилцөл хийж чадаагүй байна.
-Та бүхний хийсэн модельд гэнэтийн ашгийн татвар тусгагдаж байсан уу? Гэнэтийн ашгийн татварыг хүчингүй болгох нь ЗГ, Оюутолгой хоёрын алинынх нь санаачилга байсан бэ? гэсэн асуултад С.Баярцогт даргаас хариулт авъя.
-Оюутолгойн хөрөнгө оруулалтын гэрээг 2009 оны 10-р сарын 6-нд байгуулсан ч гэрээгээр хүчин төгөлдөр болохын өмнө 10-р сарын 28-нд өөрийн хүсэлтээр ажлаа өгсөн. Гэрээ байгуулсан юм чинь хэрэгжих нөхцөлийг бүрдүүлсний дараа Ерөнхий сайдын ажлаа өгч болоогүй юү?
С.Баяр, Гэнэтийн ашгийн 68 хувийн татвар авах нөхцөл дээр гадаадын ямар ч хөрөнгө оруулагч ирэхгүй. Гэнэтийн ашиг тухайн цаг үедээ, богино хугацаанд нэлээн мөнгө хуримтлуулдаг, алс хэтдээ гадаад, дотоод бүх хөрөнгө оруулагчийг үргээдэг хууль байсан юм.
10 сарын 28-нд яагаад ажлаа өгсөн бэ? гэж байна. Би хувийн эрүүл мэндийн асуудлыг гаргаад баймааргүй байна л дээ. Гэхдээ нэгэнт асуусан учраас, би 2009 оны хавраас хойш Ерөнхий сайдын ажлыг эмнэлгээс хийж байсан. Манай Засгийн газрын болон УИХ-ын гишүүд, холбогдох ажлын хэсгийнхэн үүнийг сайн мэднэ.
ЗГ-ын нэг ч хурлыг би таслаагүй. Ерөнхий сайдын ажлыг чадах ядахаараа хийсэн. Ихэнх цагаа би эмнэлэгт өнгөрүүлсэн. Өрөөндөө дуслын аппараттай сууж байдаг байсныг тэр үеийн хүмүүс мэднэ. Элэг солиулах асуудал тулсан байсан.
Хөрөнгө оруулалтын гэрээ байгуулах боломж бололцоо гарсан дээр энэ гэрээг байгуулна гэж би шүд зуун явсан юм.9-р сард гэрээ байгуулагдчих болов уу гэж би бодсон, 9 сардаа амжаагүй. 10 сард гэрээ байгуулагдсан. Тийм цаг үед Ерөнхий сайдын ажлаас сайн дураар татгалздаг улстөрч хаана байх вэ дээ. Миний ажил амжилттай явж байсан.
Атрын аянаас эхлээд Тавантолгой асуудал, Оюутолгойн гэрээ байгуулагдчихлаа. Үр дүнгээ харахыг би бодолгүй яах вэ дээ. Хүн хүснэ, өвчин асуулгүй дайрч ирдэг эд шүү дээ. Өгсөн өргөдлийг маань 10-р сарын 28-нд УИХ-аар хэлэлцэн шийдсэн. Ажлаа өгөхдөө УИХ-ын индрээс би энэ учир шалтгаанаа тодорхой тайлбарласан.
Дахин хэлье. Хөрөнгө оруулалтын гэрээ ярьж байтал, зээлийн тухай ярих болсон. Зээл юм чинь хүүтэй байж таарна. Тухайн үед бидэнд байгаа бололцоо нь тэр. Монгол Улсын төсвийн байдал, эдийн засгийн төлөв байдлаас хамаарч зээлийн хүү тогтоно шүү дээ.
УИХ-ын дарга асан Д.Дэмбэрэл, 34 хувийн асуудалтай холбоотой ЭЗБХ-ны дүгнэлтэд, 34 хувьд хөрөнгө оруулалт хийхгүйгээр Монголын тал эзэмших талаар ярилцаач гэсэн. Яагаад УИХ 57-р тогтоол дотроо ЭЗБХ-ны санал, дүгнэлтийг харгалз гэсэн. Тэр дотор энэ 34 хувийг үнэ төлбөргүй эзэмших тухай асуудал бий. Яг энэ тухай ЗГ ярьсан юм уу, үгүй юм уу.
34 хувийг заавал зээл гэж хэлээгүй юм шүү дээ, энэ тухай 40-р тогтоолд тусгасан. Гэтэл хамгийн өндөр хүүтэй зээлийн нөрцөлийг аваад байгаа юм. ЭЗБХ-ны шийдвэрийг ямар байдлаар ярилцсан нь тодорхойгүй үлдэж байна. Засгийн газарт итгэл өгч, ийм зүйлүүдийг харгалзан гэрээг хийгээрэй гэтэл хамгийн муу нөхцөлөөр гэрээ байгуулсан. Тэр 34 хувь бидэнд хэрэгтэй. 34 хувь нэмж, 50 хүртэлх хувь болгох учиртай. Уг нь бид “Эрдэнэт” үйлдвэрийн замаар явъя гэж тохирсон юм. Эрдэнэт үйлдвэр шиг ихээхэн ашигтай болно гэж үзсэн.
Сангийн сайд асан С.Баярцогт, Д.Дэмбэрэл дарга зэрэгцэж суугаад олон удаа худлаа ярьж байна. Хөрөнгө оруулагчдын гэрээ, Хувь нийлүүлэгчдийн гэрээ хоёр нэг өдөр зурагдсан.
Хоёрдугаарт, Дэмбэрэл гуай яагаад биднийг гүтгээд байна гэхээр УИХ-ын 40, 57-р тогтоолд зааж өгсөн нь үнэн. ЭЗБХ-ны 2009 оны 5-р сарын 8-ны шийдвэрт бүх зүйлүүдийг зааж өгсөн. 2025 онд 2009 оныхоо байр суурийг мартмааргүй юм. Тэр үед хувьцаа авахгүй гэж хэлсэн хүний бараг толгойг авахаар байсан. Хувьцааг 100 хувь эзэмшье гэж жагсдаг байсан. Тэр үеийн буюу 2009 оны 2-р сарын 19-ний ҮАБЗ-ийн зөвлөмжид “34 хувийг ав, улмаар 51 хувь хүртэл болго” гэсэн зөвлөмж ЗГ-т өгчихөөд, одоо Засгийн газар дутуу ажилласан гэж яаж хэлж чадаж байна аа. Та ямар хариуцлагагүй юм бэ. Дэмбэрэл гуай. Таныг настай хүн гээд би зөндөө дуугүй суулаа.
Эрдэнэт үйлдвэртэй харьцуулж, Эрдэнэт гоё байсан гэж ярих гэж байна уу. Эрдэнэт үйлдвэрээс Монгол Улс 20 жил татвар аваагүй, би Эрдэнэтийн материалыг та нарт тарааж өгсөн шүү дээ. ҮАБЗ-д ч үзүүлсэн. Яахаараа дандаа худлаа ярьж байдаг юм.
Оюутолгой бол байгуулагдсан цагаасаа татвар төлж байна. Зөвлөлтийн 10 тэрбумын их өрийн дийлэнх нь Эрдэнэтийн өр байсан. Эрдэнэт үйлдвэрт 1996-2000 оны Засгийн газар татаас өгдөг байсан. Эрдэнэт бидэнд мөнгө өгдөг биш, бид Эрдэнэтэд татаас өгдөг байсан. Тэр үеийн гэрчүүдээс энэ сонсголд сууж байна. Тухайн үеийн Үйлдвэр, хөдөө аж ахуйн сайд Н.Алтанхуяг байна. Дандаа үлгэр ярьж, хуучин бүхэн сайхан гэдэг худлаа шүү. Энэ танилцуулга УИХ-ын архивт байгаа.
