УИХ-ын гишүүн О.Алтангэрэл Нийтийн албан тушаалтны хууль бус хөрөнгийг иргэний журмаар нэхэмжлэх, нөхөн төлүүлэх тухай хуулийн төсөл боловсруулсан. Энэ хүрээнд “Хөрөнгө хураах асуудал ба хүний эрх” сэдэвт хэлэлцүүлгийг Хэвлэл хүрээлэнд зохион байгуулав. Уг хуулийн төсөл нь УИХ-ын намрын чуулганы хэлэлцэх асуудлын жагсаалтын 24-т багтсан байгаа юм.

Тэрбээр “Энэ хууль батлагдвал манай авлигын индекс олон байраар урагшилна. Үнэхээр хууль бусаар хөрөнгөжсөн хүмүүсийн хөрөнгө хураагдаад эхэлбэл хууль шүүхийн систем, авлигатай тэмцэх тэмцэлд итгэх ард түмний итгэл сайжирна.

Энэ хууль өнгөрсөн болон ирээдүй гэсэн хоёр цаг дээр үйлчилнэ.

Хүн ямар ч хөрөнгө завшсан бай, хэзээ нэгэн цагт тэр нь хураагдана, баригдана гэдэг ойлголттой байх ёстой. Мэдээж иргэний шүүхээр явах тул процессын хувьд олон нийтэд ил тод байна” гэдгийг онцлов.

Энэ хуулийн зорилгыг төр, нийтийн зөрчигдсөн ашиг сонирхлыг сэргээх, учруулсан гэм хорыг арилгуулах үүднээс нийтийн албан тушаалтны хууль бус хөрөнгийг хурааж авах, нөхөн төлүүлэх эрх зүйн үндэслэл, журмыг тогтоох замаар нийтийн алба дахь авлигыг таслан зогсоох, дахин үйлдэгдэхээс урьдчилан сэргийлэх, авлигагүй нийтийн албыг бий болгоход оршино гэж тусгасан.

Хүний хувийн өмчийг хураах нь хүний эрхийн зөрчил гэх шүүмжлэл уг хуулийн төслийг дагаж буй. Тэгвэл хууль санаачлагч УИХ-ын гишүүн О.Алтангэрэл үүнийг хүний эрхийн зөрчил гэж үзэхгүй байгаагаа дурдаад “Хүний эрх өндөр хөгжсөн дэлхийн бүх улсад хууль бусаар хөрөнгөжсөн бол хөрөнгийг нь хурааж авдаг. Манай намын зарим нэг хүн хөрөнгө хураах үзэл санааг бид ярьж болохгүй гэж байна.

Бид хүний өмчийг хамгаалах, хүн өмчтэй байх эрхийг хамгаалдаг нам болохоос хулгайн өмчийг хамгаалах, хүний хулгай хийх үйлдлийг өмөөрдөг нам биш. Нэн ялангуяа манай хуучны улс төрчид маш их эсэргүүцэж байна.

Тайлбарлаж чадахгүй бол төл.

Хууль бусаар хөрөнгөжсөн хүмүүсийн хөрөнгөтэй холбоотой асуудлыг шийдвэрлэвэл их наядаар тоологдох мөнгө орж ирнэ гэдэгт би итгэлтэй байна.

Хүмүүс хөрөнгө хураах гэдэгт ач холбогдол өгөөд байна. Нэрийг нь харвал “нөхөн төлүүлэх” тухай гэж байгаа. Мөнгө олоод, тэр мөнгөөрөө нууц амрагтаа байр авч өгөөд, далайн эрэг дээр амраад ууж, идээд үрчихсэн байж болно. Үүнийгээ тайлбарлаж чадахгүй бол төл л гэж байгаа юм” гэлээ.

Гишүүний онцолж буйгаар энэ хууль өнгөрсөн болон ирээдүй цаг дээр хэрэгжинэ. Тухайлбал Эрүүгийн хуульд гэмт хэрэг үйлдэж олсон орлогыг заавал хураах зарчим туссанаас буюу 2002 оноос хойших асуудлуудыг оролцуулах аж.
Тэрбээр “Одоогоос 23 жилийн өмнөх зүйлсийг шийднэ. Шударга бизнес хийж мөнгө олсон байвал яах вэ? Шударга бизнес гэж татвараа төлөхийг л хэлнэ. Таны эхнэр, хүүхэд хэдэн ч тэрбумын хөрөнгөтэй байж болно. Татвар төлөөгүй бол хууль бус. Маш энгийн. Энд хувийн хэвшил огт хамаагүй, нийтийн албан тушаалтан гэж заасан байгаа.

Түүнчлэн энд хүнийг хорих цагдаа тухай асуудал байхгүй. Ердөө иргэний журмаар хөрөнгийг нь хураах тухай юм. Үнэхээр илрүүлж чадахгүй зүйл гарна.

Жишээ нь мөнгөө бэлнээр нь аваад бэлнээр нь үрсэн бол 20 жилийн өмнөх энэ хэргийг илрүүлж чадахгүй. Гэхдээ тэр хөрөнгийн 90 хувь нь үл хөдлөх, компанийн эргэлтийн хөрөнгө, хөдлөх хөрөнгө, хадгаламж болоод банканд байж байдаг” гэсэн юм.

Хөрөнгө хураах үйл ажиллагаа нь процессын хувьд маш уддаг. Уг хуулийн төсөлд хөрөнгө шалгах ажиллагаа нь хоёр жил хүртэлх хугацаанд үргэлжилж болно гэж тусгасан бөгөөд үүнийг хамгийн багаар тооцсон гэдгийг дурдсан. Хуулийн төслийн дэлгэрэнгүйтэй ЭНД дарж танилцах боломжтой.