УИХ-ын чуулганы пүрэв гарагийн /2026.06.18/ нэгдсэн хуралдаан эхэллээ. Хуралдаанаар: 

• Татварын ерөнхий хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төсөл /Засгийн газар 2026.05.07-ны өдөр өргөн мэдүүлсэн, эцсийн хэлэлцүүлэг, асуулт асуух хугацаа 60 минут/
• Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төсөл /Засгийн газар 2026.05.07-ны өдөр өргөн мэдүүлсэн, эцсийн хэлэлцүүлэг, асуулт асуух хугацаа 60 минут/
• Хувь хүний орлогын албан татварын тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төсөл /Засгийн газар болон УИХ-ын гишүүн Ж.Баярмаа нарын 32 гишүүд өргөн мэдүүлсэн, нэгтгэсэн төсөл, эцсийн хэлэлцүүлэг, асуулт асуух хугацаа 60 минут/
• Нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төсөл болон хамт өргөн мэдүүлсэн хуулийн төсөл /Засгийн газар 2026.05.07-ны өдөр өргөн мэдүүлсэн, эцсийн хэлэлцүүлэг, асуулт асуух хугацаа 60 минут/
• Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуульд нэмэлт оруулах тухай хуулийн төсөл болон хамт өргөн мэдүүлсэн хуулийн төслүүд /УИХ-ын гишүүн П.Сайнзориг нарын 2 гишүүн 2026.03.19-ний өдөр өргөн мэдүүлсэн, эцсийн хэлэлцүүлэг, асуулт асуух хугацаа 60 минут/
• Сонгуулийн ерөнхий хорооны гишүүнийг томилох, чөлөөлөх тухай асуудал /үргэлжилнэ/
• Хүнсний тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төсөл болон хамт өргөн мэдүүлсэн хуулийн төслүүд /УИХ-ын гишүүн М.Мандхай нарын 10 гишүүн 2025.06.19-ний өдөр өргөн мэдүүлсэн, эцсийн хэлэлцүүлэг, асуулт асуух хугацаа 60 минут/
• Төрийн болон орон нутгийн өмчит компанийн бүтээмж, ил тод байдал, засаглалыг сайжруулах тухай хуулийн төсөл болон хамт өргөн мэдүүлсэн хууль, тогтоолын төслүүд /Засгийн газар 2025.01.08-ны өдөр өргөн мэдүүлсэн, анхны хэлэлцүүлэг, асуулт асуух хугацаа 60 минут/
• Гэр бүлийн хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн төсөл болон хамт өргөн мэдүүлсэн хууль, тогтоолын төслүүд /Засгийн газар 2025.11.14-ний өдөр өргөн мэдүүлсэн, анхны хэлэлцүүлэг, асуулт асуух хугацаа 60 минут/
• Хүний эрх, эрх чөлөөг хангахтай холбоотой зарим хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төсөл /Засгийн газар 2025.01.24-ний өдөр өргөн мэдүүлсэн, анхны хэлэлцүүлэг, асуулт асуух хугацаа 60 минут/
• “Тогтоолын хавсралтад нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай” Улсын Их Хурлын тогтоолын төсөл /Засгийн газар 2026.03.17-ны өргөн мэдүүлсэн, анхны хэлэлцүүлэг, асуулт асуух хугацаа 60 минут/
• Нийгмийн даатгалын ерөнхий хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төсөл болон хамт өргөн мэдүүлсэн хуулийн төслүүд /Засгийн газар 2026.06.12-ны өдөр өргөн мэдүүлсэн, хэлэлцэх эсэх, асуулт асуух хугацаа 60 минут/
• Хувийн нэмэлт тэтгэврийн тухай хуулийн төсөл болон хамт өргөн мэдүүлсэн хуулийн төслүүд /Засгийн газар 2026.03.18-ны өдөр өргөн мэдүүлсэн, хэлэлцэх эсэх, асуулт асуух хугацаа 60 минут/
• Нийгмийн даатгалын ерөнхий хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төсөл /УИХ-ын гишүүн А.Ариунзаяа нарын 8 гишүүн 2026.06.04-ний өдөр өргөн мэдүүлсэн, хэлэлцэх эсэх, асуулт асуух хугацаа 60 минут/
• Монгол Улсын Хүний эрхийн Үндэсний Комиссын тухай хуульд нэмэлт оруулах тухай хуулийн төсөл /УИХ-ын гишүүн С.Одонтуяа нарын 37 гишүүн 2026.05.29-ний өдөр өргөн мэдүүлсэн, анхны хэлэлцүүлэг, асуулт асуух хугацаа 60 минут/
• Эдийн засгийн эрх чөлөөний тухай хуулийн төсөл болон хамт өргөн мэдүүлсэн хуулийн төслүүд /УИХ-ын гишүүн О.Цогтгэрэл нарын 3 гишүүн 2026.06.05-ны өдөр өргөн мэдүүлсэн, хэлэлцэх эсэх, асуулт асуух хугацаа 60 минут/
• Бусад

Гишүүдийн ирцийг чуулганд ирсэн цагийн дарааллаар харуулж байна.

Засгийн газраас 2026 оны 5-р сарын 7-ны өдөр өргөн мэдүүлсэн Татварын ерөнхий хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төслийн эцсийн хэлэлцүүлэг эхэлж байна.

УИХ-ын гишүүн С.Эрдэнэболд, Эдийн засгийг харилцааг эрүүжүүлэх үйл явц татвартай холбоотойгоор гарч ирдэг. Татвараас зайлсхийх, нуун дарагдуулах, мөнгө угаах зэрэг харилцааг олон улсын жишигт нийцсэн түвшинд шийдэх зохицуулалтыг төсөлд тусгасан уу?
Эдийн засгийн харилцааг мөн улс төржүүлдэг. Улс төрийн өрсөлдөгчөө намнах зорилгоор ААН-үүдийн дансыг хаадаг, төрийн институц хууль, хүчний байгууллагуудаар дамжуулан мэдэгдэл гаргадаг. Хэвлэлийн хурал хийдэг. Улстөрчид хар пиар, иргэдийн санаа бодлыг өөрчлөхдөө төрийн алба, татварын байгууллагыг ашигладаг. Төрийн байгууллагыг улс төржилтөөс хамгаалах ямар дархлааг төсөлд тусгав?



Ажлын хэсийн ахлагч, Шадар сайд Х.Ганхуяг, Засгийн газраас НӨАТ-ын босго 50 сая байгааг 400 сая төгрөг болгох хуулийн төсөл өргөн барьсан. Ажлын хэсэг үүнийг буцааж 50 сая болгож байна. Учир нь татвараас зайлсхийх, нуун дарагдуулах боломж нь 50 болон 400 сая болгосноор бий болох юм байна гэж үзсэн.

Нэг жишээ хэлэхэд, Чөлөөт бүсүүдээс архи, тамхи зэрэг онцгой татвартай бүтээгдэхүүнийг баяр болгоны өмнө улс орон даяар зардаг. Борлуулсан орлогоо хувь хүмүүсийн дансаар авч, татвараас зайлсхийдэг. Энэ нь эргээд зөвхөн НӨАТ биш, онцгой албан татвар болон бүтээгдэхүүн тавих хяналт, шалгалт зэрэг бүртгэлийн системийг алдагдуулна гэж үзсэн. Тиймээс НӨАТ-ын босгыг буцааж 50 сая болгох зарчмын зөрүүтэй санал гаргаж, Ажлын хэсэг оруулж ирж байна. НӨАТ бол бүртгэл хяналтын тогтолцоо юм.

2023, 2024 онд ААН-үүдийн данс хааж байсан. Бодит жишээ гэвэл, Монполимет ХХК-ийн дансыг сонгуулийн өмнө хааж байсан. Шинэ хуулиар ААН-үүдийн данс хаах зохицуулалтыг хориглож байна. Орсон орлогоос тодорхой хэмжээний татвар авч, үйл ажиллагаа явуулах хэмжээний мөнгийг ААН-ийн дансанд үлдээдэг болох хоёр өөрчлөлт оруулж байна.  

Хугацаандаа төлөөгүй татварын өрийг үл маргах журмаар барагдуулдаг зохицуулалттай. Тэгвэл шинэ хуулийн төсөлд  ААН-ийн дансанд орсон орлогын 30 хувийг үлдээж, 70 хувийг татварт суутгана гэж тусгажээ.

ХХОАТ-ын тухай хуулийн төсөлд анхны орон сууцаа зарвал, тэр орон сууц нь тусгай хамгаалалттай газар нутагт байршилтай биш тохиолдолд ХХОАТ-аас хөнгөлөхөөр төсөлд тусгасан байна. 

УИХ-ын гишүүн П.Ганзориг, МАН, АН, ХҮН нам НӨАТ-ын босгыг 400 сая төгрөг болгоё гэж мөрийн хөтөлбөртөө тусгасан. Гэтэл энэ амлалтаасаа буцаж байна. МАН ямар тооцооллоор НӨАТ-ын босгыг 400 сая болгоё гэж мөрийн хөтөлбөртөө тусгасан юм бэ. Эсвэл та нар худлаа тооцсон юм уу, тэгвэл ард түмэндээ хэл л дээ.

Х.Ганхуяг, Хяналтын тогтолцоог нь байхгүй болгож, 400 сая болговол далд эдийн засаг цэцэглэнэ. НӨАТ-ын босгыг 50 саяас 400 сая болговол 69 мянган НӨАТ төлөгчийн 1/3 нь НӨАТ төлөгч биш болно. Үүнийг дагаж далд эдийн засаг томорно. Архи, тамхи зэрэг онцгой албан татвартай бүтээгдэхүүнийг хүргэлтээр тарааж, хувь хүний лансаар 50 сая хүртэлх орлого авч татвараас зайлсхийдэг байсан. Босгыг 400 сая болговол нэг хүний дансаар орлогоо авна., үүнийг дагаж далд эдийн засаг цэцэглэх сөрөг үр дагавартай гэв. 

ИРГЭДИЙН 792 МЯНГА ХҮРТЭЛХ ОРЛОГООС 0 ХУВЬ, 792 МЯНГААС 2 САЯ ТӨГРӨГ ХҮРТЭЛХ ОРЛОГООС 1 ХУВИЙН ТАТВАР АВНА

УИХ-ын гишүүн Ч.Ундрам Татварын багц хуультай холбоотой асуулт асуув. Тэрбээр, Шаталсан татварын бодлогыг Англи, Франц, Герман зэрэг олон улсад хэрэгжүүлдэг. Гэхдээ манай Монгол Улсад татварын шударга тогтолцоо байвал зохимжтой санагдаж байна. Жишээлбэл, төмөр зам, агаарын тээвэр, уул уурхайн салбарт ээлжээр ажилладаг хүмүүсийн гэр бүлд нэг л хүн ажил хийж, нөгөөх нь үр хүүхдээ асран хамгаалдаг. Өрхийн нийт орлогыг нэг л хүн бүрдүүлдэг. Тэгэхээр ийм хүмүүст өндөр татвар ногдуулдаг. Уг нь хоёр хүний өмнөөс ажиллаж байгаа юм л даа. Шударга биш гэж үүнийг хэлж байгаа юм. Энэ асуудлаар агаарын тээврийн салбарын зарим хүмүүс надад хандаж, уулзаж байсан.

Хоёрдугаарт, Шаталсан татварын нэг сул тал нь татвараас зайлсхийх боломж олгодог. Хоёр компанид бүртгүүлж, хоёр талаас цалин хувааж аваад, 1 хувийн татвар төлдөг. Татварын ерөнхий газар энэ хийдлээс яаж сэргийлэх вэ?

Гуравдугаарт, ХХОАТ нь сумын орлого бүрдүүлдэг хамгийн гол татвар. Энэ татварыг 1 хувь болгон бууруулбал сум яаж “амьдрах” вэ?



Сангийн яамны Татвар бодлогын газрын дарга Ч.Чимэдсүрэн, ХХОАТ-т шаталсан татварын бодлогыг Монгол Улс 1990 оноо хэрэгжүүлж ирсэн. 2007 оноос 10 хувийн татвартай болж, 2022 он хүртэл хэрэглэсэн. 2022 оноос орлогын түвшнээс хамаарч 10, 15, 20 хувийн татварын шатлалыг оруулсан. Энэ өөрчлөлтийг оруулахад 2022 онд иргэд Үндсэн хуулийн цэцэд хандсан. Цэцээс “Их олж байгаа орлогод илүү татвар ногдуулах нь илүү шударга бөгөөд Үндсэн хуульд нийцэж байна” гэсэн дүгнэлт гаргасан байдаг.

Дэлхийн улс орнуудын дийлэнх нь шаталсан татварын тогтолцоог хэрэгжүүлдэг. Энэ удаагийн өөрчлөлтөөр 0 хувь, 1 хувь гэсэн өөрчлөлт оруулж ирсэн. Иргэдийн 792 мянган төгрөг хүртэлх орлогоос 0 хувь буюу татваргүй. 792 мянгаас 2 сая төгрөг хүртэлх орлогоос 1 хувийн татвар авах нь ажил хөдөлмөр эрхэлж буй бүх хүнд хамааралтай шатлалын зохицуулалт юм.

ХХОАТ бол сум, дүүргийн төсвийг бүрдүүлдэг. Нийт сум, дүүргийн 10-79 хүртэл хувь нь ХХОАТ-аас орлогоо бүрдүүлж байна. Тэгэхээр сая дурдсан хоёр шатлал нэмбэл 2027 онд 840 тэрбумаар орлого тасрах тооцоолол бий. Тэгэхээр төсвөөс татаас өгч шийдвэрлэхээр Ажлын хэсэгт ярилцсан гэв.